31. lecke

31.1. A 7. jelen időosztály (रुधादि = "रुध् stb.")

Alakítás:

A mély hangzású igealak végződő mássalhangzói előtt egy úgynevezett nazális infixum (-na- vagy -n-) kerül beillesztésre:

• erős igealakban: -na-
• gyenge igealakban: -n-

Az igék végződő mássalhangzóit és a mássalhangzóra kezdődő ragokat összekötő szabályok ugyanazok, mint a 2. jelen idői osztálynál.

Példák:

युज् 7U "összeköt, befog"

		Parasmaipada	Ātmanepada
Kijelentő mód	3. sg.	युनक्ति yu-na-j + -ti	युङ्क्ते yu + n + j + te (vor Guttural im Wortinnern werden Nasale durch -ṅ- ersetzt)
	3. pl.	युञ्जन्ति yu + n + j-anti	युञ्जते yu + n + j-ate
Kívánó mód (optativus)	3. sg.	युञ्ज्यात् yu + n + j-yā-t	युञ्जीत yu + n + j-ī-ta
	3. pl.	युञ्ज्युर् yu + n + j-y-ur	युञ्जीरन् yu + n + j-ī-ran
Partizip Jelen idő		युञ्जन्त्- yu + n + j-ant- fem.: युञ्जती yu + n + j-at-ī

रुध् 7U "megállítani, leállítani"

		Parasmaipada	Ātmanepada
Indikativus	3. sg.	रुणद्धि ru + na + dh + ti	रुन्द्धे ru-n + dh + te
	3. pl.	रुन्धन्ति ru-n-dh-anti	रुन्धते ru-n-dh-ate
Kívánó mód (optativus)	3. sg.	रुन्ध्यात् ru-n-dh-yā-t	रुन्धीत ru-n-dh-ī-ta
	3. pl.	रुन्ध्युर् ru-n-dh-y-ur	रुन्धीरन् ru-n-dh-ī-ran
Partizip Jelen idő		रुन्धन्त्- ru-n-dh-ant- fem.: रुन्धती ru-n-dh-at-ī

Egyes gyököknél a gyenge jelenidő-stem -n-je behatolt az extrapresentiális időkbe, így ezeket a gyököket beépített nasszállal kell megadni.

Példa:

भञ्ज् 7P "törni"

• Indikativus praesentis
  • 3.sg.P. भनक्ति (bha-na + j + ti)
  • 3.pl.P. भञ्जन्ति (bha + n + j-anti)
• Jövő időum: भङ्क्ष्यति (bha + n + j + sya + ti)
• Passivum: भज्यते (vagy eredeti tőből भज् vagy *bhñj-ya-te-ből)
• PPP: भग्न (lehet, hogy *bhñj + na-ból)

31.2. Szószedet

युज् 7U युनक्ति : megfogni, beállítani, megfeszíteni, rögzít; Ā továbbá: megfeszül (= erőlködni), kapcsolódik valakihez/valamihez, összpontosít valamire (locativus, सप्तमी)

Fut. योक्ष्यति
Pass. युज्यते
Kaus. योजयति
PPP युक्त
Inf. योक्तुम्

ebből:
युग n.😗* igás, pár, világkorszak (négy világtörténeti korszak van:

1. कृत
2. त्रेता
3. द्वापर
4. कलि

A कलियुग i. e. 3102 körül kezdődött, az महाभारत-háború évében. Részletek Basham, Wonder S. 327.)

योग m.: "megfogatás, megfeszítés", erőlködés, kapcsolat, jóga (lásd Basham, Wonder S. 327ff.)

Kép: योगः
Jóga ábrázolás.
(Képmegjelölés: Részletek)

रुध् 7U रुणद्धि : megállítani, leállítani, visszatartani = bezárni, eltakarni

Fut. रोत्स्यति
Pass. रुध्यते
Kaus. रोधयति
PPP रुद्ध
Inf. रोद्धुम्

छिद् 7U छिनत्ति : levágni

Fut. छेत्स्यति
Pass. छिद्यते
Kaus. छेदयति
PPP छिन्न
Inf. छेत्तुम्

भञ्ज् 7P भनक्ति : (valamit) megtörni

Fut. भङ्क्ष्यति
Pass. भज्यते
PPP भग्न

अञ्ज् 7P अनक्ति : bekenni, megken

Fut. अङ्क्ष्यति । अञ्जिष्यति
Pass. अज्यते
Kaus. अञ्जयति
PPP अक्त
Inf. अञ्जितुम् । अङ्क्तुम्

अञ्ज् + वि** 7Ā व्यङ्क्ते : szétkenni = megfesteni, elkülöníteni

PPP व्यक्त : elkülönített, kibontott

ebből:
व्यञ्जन n.: megkülönböztető eszköz = festék, fűszer, jel, mássalhangzó (az, amivel a jelentések megkülönböztetve vannak)

Ábr.: व्यञ्जनम्
Kathakali-tánc előkészítése, Kochi.
(Képmegjelenítés: Részletek)

भिद् 7U भिनत्ति : hasít

Fut. भेत्स्यति
Pass. भिद्यते
Kaus. भेदयति
PPP भिन्न
Inf. भेत्तुम्

भुज् 7U भुनक्ति : élvez (pl. ételt; „a földet élvezni” = a földet uralkodni)

Fut. भोक्ष्यति
Pass. भुज्यते
Kaus. भोजयति
PPP भुक्त**
Inf. भोक्तुम्

ebből:
भोग m.: élvezet, étkezés, öröm, haszon, adó, illeték

बन्ध् 9P बध्नाति (!): kötni, rákötni

Fut. भन्त्स्यति
Pass. बध्यते
Kaus. बन्धयति
PPP बद्ध
Inf. बद्धुम्

ebből:
बन्धन n.: kötés, bilincs

ज्ञा + प्र 9U प्रजानाति : felismerni, megérteni

ebből:
प्रज्ञा f.: bölcsesség, tudás

Kép: प्रज्ञापारमिता
Egy Prajñāpāramitā kéziratból.
(Képmegjelenítés: Részletek)

भू + सम् 1P सम्भवति : keletkezni, létezni

शरीर n.: test, törzs

31.3. Gyakorlat

A) Fordítsa le a következő mondatokat, és bontsa fel a szanszkrit összetételeket:

प्रज्ञा दुःखसम्भवं रुन्ध्यादिति बुद्धिमानार्यबुद्धमार्गेण गच्छेत् ॥१॥

शस्त्राणि शरीरमेव छिन्दन्ति जीवस्तु न म्रियत इति भगवद्गीतायां भगवतोच्यते ॥२॥

Kép: शस्त्राणि शरीरमेव छिन्दन्ति जीवस्तु न म्रियत इति भगवद्गीतायां भगवतोच्यते
Az 1965-ös indiai-pakisztáni háború során mozgóban lévő 18. Lovasezred tankjai (Indiai Hadsereg).
(Képmegjelenítés: Részletek)

बुद्ध्या युक्तो दुःखान्मुच्यते तस्मान्मोक्षमिच्छन्नरो योगेन युञ्जीत ॥३॥

पुत्रो जातो बन्धनं जातमिति सुगतो मत्वा कुलबन्धनं भिनत्ति । ततो भग्नबन्धो मोक्षनयन्तीं प्रज्ञामाप्तुमर्हति ॥४॥

Kép: राहुलो जातो बन्धनं जातम्
Rāhula, Buddha fia, Laosz.
(Képmegjelenítés: Részletek)

समोहः स्वन्नानि च सुरूपाश्च भुङ्क्ते वीतमोहस्त्वन्नं च सम्पन्नरूपशरीरां च न लुभ्यति । स हि लोभं च क्रोधं च रुणद्धि प्रज्ञायां च युङ्क्ते ॥५॥

B) Alakítsa ki a következő 7. osztályú gyökökből az igemód jelen idejének mindkét számában, egyes és többes számban, kijelentő mód és felszólító mód alakjait:

१. छिद्

२. भिद्

३. भुज्

४. अञ्ज् (csak P)

५. भञ्ज् (csak P)