49. lecke

49.1. Az imperativus képzése (लोट्) athémás jelenstámoké (folytatás)

49.1.1. Hetedik jelenosztály (रुधादि)

युज् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	युनजानि yu-na-j-āni	युनजाम	युनजै	युनजामहै
2. Person मध्यमः	युङ्ग्धि yu-n-j + dhi युङ्धि	युङ्क्त युङ्त	युङ्क्ष्व	युङ्ग्ध्वं युङ्ध्वम्
3. Person प्रथमः	युनक्तु yu-na-j + tu	युञ्जन्तु	युङ्क्ताम् यु्ङ्ताम्	युञ्जताम्

रुध् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	रुणधानि ru-ṇa-dh-āni	रुणधाम	रुणधै	रुणधामहै
2. Person मध्यमः	रुन्द्धि	रुन्द्ध	रुन्त्स्व	रुन्द्ध्वम्
3. Person प्रथमः	रुणद्धु	रुन्धन्तु	रुन्द्धाम्	रुन्धताम्

49.1.2. Ötöd jelen időosztály (स्वादि)

A 2. sz. r. igemód végződése nélküli az ötödik és nyolcadik osztályú gyököknél, ahol a toldalék végén álló -u előtt csak egy mássalhangzó következik.

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	सुनवानि	सुनवाम	सुनवै	सुनवाम
2. Person मध्यमः	सुनु	सुनुत	सुनुष्व	सुनुध्वम्
3. Person प्रथमः	सुनोतु	सुन्वन्तु	सुनुताम्	सुन्वताम् su-nu + atām

आप् 5P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	आप्नवानि	आप्नवाम
2. Person मध्यमः	आप्नुहि	आप्नुत
3. Person प्रथमः	आप्नोतु	आप्नुवन्तु

49.1.3. Nyolcadik jelen idő osztály (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	तनवानि	तनवाम	तनवै	तनवामहै
2. Person मध्यमः	तनु	तनुत	तनुष्व	तनुध्वम्
3. Person प्रथमः	तनोतु	तन्वन्तु	तनुताम्	तन्वताम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	करवाणि	करवाम	करवै	करवामहै
2. Person मध्यमः	कुरु	कुरुत	कुरुष्व	कुरुध्वम्
3. Person प्रथमः	करोतु	कुर्वन्तु	कुरुताम्	कुर्वताम्

49.1.4. Kilencedik jelen időosztály (क्र्यादि)

क्री 9U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	क्रीणानि krī-ṇā + āni	क्रीणाम	क्रीणै krī-ṇā + ai	क्रीणामहै
2. Person मध्यमः	क्रीणीहि	क्रीणीत	क्रीणीष्व	क्रीणीध्वम्
3. Person प्रथमः	क्रीणातु	क्रीणन्तु krī-ṇ-antu	क्रीणीताम्	क्रीणताम्

A mássalhangzóra végződő 9. osztály gyökei a -nī-hi kiejtést a 2.sg. parancsoló módban -ānával helyettesítik

ग्रह् 9U

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	गृह्णानि	गृह्णाम
2. Person मध्यमः	गृहाण	गृह्णीत
3. Person प्रथमः	गृह्णातु	गृहणन्तु

49.2. A -as, -is, -us végződésű névszószármazékok ragozása

Középneműek (नपुंसक)

	मनस् n. "Gedanke"	हविस् n. "Opferspende"	चक्षुस् n. "Auge"
एकवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनस्	हविस्	चक्षुस्
तृतीया	मनसा	हविषा	चक्षुषा
चतुर्थी	मनसे	हविषे	चक्षुषे
पञ्चमी	मनसस्	हविषस्	कक्षुषस्
षष्ठी	मनसस्	हविषस्	चक्षुषस्
सप्तमी	मनसि	हविषि	चक्षुषि
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनांसि	हवींषि	चक्षूंषि
तृतीया	मनोभिस्	हविर्भिस्	चक्षुर्भिस्
चतुर्थी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
पञ्चमी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
षष्ठी	मनसाम्	हविषाम्	चक्षुषाम्
सप्तमी	मनस्सु मनःसु	हविष्षु हविःषु	चक्षुष्षु चक्षुःषु

Hímneműek (पुंस्) és Nőneműek (स्त्री)

A legtöbb eset बहुव्रीहि -s tövű (eredetileg középnemű) hátsó taggal.

	सुमनस् 3 "von gutem Denken, wohlwollend	दीर्घायुस् 3 "langlebig"
एकवचनम्
प्रथम	सुमनास्	दीर्घायुस्
द्विटिया	सुमनसम्	दीर्घायुषम्
आमन्त्रितम्	सुमनस्	दीर्घायुस्

A többi esetek az egyes számban, mint a középneműek

	सुमनस् 3	दीर्घायुस् 3
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	सुमनसस्	दीर्घायुषस्

A többi esetek a többes számban, mint a középneműek

49.3. Főnévképzés: कृत्-képző -as középnemű

A कृत् -as képzővel többes számú középnemű főnevek keletkeznek. Általában absztrakt fogalmak vagy cselekvésnevek (a cselekedetet jelző szavak).

A gyökér rövid magánhangzója egyszerű mássalhangzó előtt, valamint a szó végi gyökmagánhangzó megjelenik az erős fokban.

Példák:

Tő	-as végződésű főnév
मन् 4Ā "gondolkodik"	मनस् n. "Gondolkodás, gondolat, gondolkozó szerv"
नम् 1P "hajlít"	नमस् n. "Hajlítás, tisztelet"
चित् 1P "észlel, gondol"	चेतस् n. "Belátás, értelem"

A -is és -us végződésű főnevek viszonylag ritkák.

Ábra: नमस्ते
(Képmegjelenítés: Részletek)

49.4. Szószedet

दीर्घ 3: hosszú

ह्रस्व 3: rövid

आयुस् n.: élettartam (a teljes élettartam, amit meg lehet élni, ha semmi közbe nem lép);

ebből:

आयुर्वेद m.: India hagyományos orvosi rendszere

lásd:

Carakasaṃhitā: Kiválasztott szövegek a Carakasaṃhitából / lefordította és magyarázta Alois Payer (1944–). -- 0. Bevezetés. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm

क्षिप् 6P क्षिपति : dobni, hajítani

Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Fut. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundiv: क्षेप्य

त्वर् 1Ā त्वरते : sietsen

Perf. Vc तत्वरे
Fut. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । तू्र्ण
Inf. त्वरितुम्

द्रुह् 4P द्रुह्यति : károsít

Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Fut. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्

कुलूहल n.: kíváncsiság, érdeklődés

Kép: कुलूहलम्
(Képmegjelenítés: Részletek)

कृत्स्न 3: egész, teljes

परिचय m.: ismeretség

कला f.: művészet

Ábr.: उत्तमा काला
शिवो नटराजा, 11. század
(Képmegjelenítés: Részletek)

वर m.n.: vágy

उत Indekl.: és, is, vagy

विहंग m.: madár ("a légस्álmában - विह - haladó")

Ábr.: विहंगः
(Képmegjelenítés: Részletek)

वेष m.: ruha, megjelenés, külső

Ábr.: वेषः
वाराणस्याम्
(Képmegjelenítés: Részletek)

छन्न n.: takaró, rejtőhely

पञ्जर n.: ketrec

Ábr.: पञ्जरम्
Jósoló papagájkal ketrecben: a papagáj sorsot jelző cédulákat húz Mysore
(Képmegjelenítés: Részletek)

चाण्डाल । चण्डाल m.: a dalitok legalacsonyabb rétege

स्वयम् Indekl.: önmagában, magától

अवनि f.: föld

मुहूर्त m.,n.: pillanat, csillanás, éppen az a pillanat

ध्यै 1P ध्यायति : elképzel, gondol

Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Kaus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय

आदर m.: figyelem, tisztelet, becsület

Kép: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Képmegjelenítés: Részletek)

कुतुक n. = कुलूहल n.

परम 3: legtávolabbi, legmagasabb; पञ्चम्या : jobb mint, magasabb mint

शिशु m.: gyermek, kölyök

Ábr.: गजशिशुः
Srí Lanka
(Képmegjelzés: Részletek)

49.5. Ismétlőgyakorlat a ragozástanhoz

Határozza meg az alábbi alakokat:

1. गृहाणि
2. नमानि
3. नामानि
4. नामनि
5. मत्यै
6. मन्यै
7. मान्यै
8. मान्यैः
9. अहम्
10. अहन्
11. आत्थ
12. आत्त
13. आध्वम्
14. अत्थ
15. ते
16. स्थ
17. तस्थ
18. तस्य
19. दाता
20. तता
21. तथा
22. तदा
23. तुद
24. शेकिथ
25. अनृतम्
26. अदूष्यः
27. अदुष्यः
28. त्वत्
29. यदि
30. यति
31. याति
32. यातुः
33. यतः
34. यातः
35. आसीथाः
36. वक्थ
37. बन्धनीय
38. गायी
39. मय्हम्

49.6. Fordítási gyakorlat

बान (7. sz. e. k.): कादम्बरी, kiadta M. R. Kale, 1968, 35–36. o.

A király शूद्रक kérdései विदिशा felől a papagáj वैशम्पायनhoz:

नरपतिरब्रवीत् । आस्तां तावत्सर्वमेवेदम् । अपनयतु नः कुतूहलम् । आवेदयतु भवानादितः प्रभृति कार्त्न्येनात्मनो जन्म कस्मिन्देशे । भवान्कथं जातः । केन वा नाम कृतम् । का माता । कस्ते पिता । कथं वेदानामागमः । कथं शास्त्राणां परिचयः । कुतः कलाः समासादिताः । किं जन्मान्तरानुस्मरणमुत वरप्रदानम् । अथवा विहंगवेषधारी कश्चिच्छन्नं विवससि । क्व वा पूर्वमुषितम् । कियद्वा वयः । कथं पञ्जरबन्धः । कथं चाण्डालहस्तगमनम् । इह वा कथमागमनमिति ।

वैशम्पायनस्तु स्वयमुपजातकुतूहलेन सबहुमानमवनि्पतिना पृष्टो मुहूर्तमिव ध्यात्वा सादरमब्रवीत् । देव मतीयं कथा । यदि कौतुकमाकर्ण्यताम् ॥

Ábr.: शुकः
Szilvafejű papagáj = Psittacula cyanocephala
(Képmegjelenítés: Részletek)