50. lecke

50.1. Főnévképzés: szabályos fokozás

A szabályos fokozás a szanszkritban a तद्धित-képzőkkel történik

• -तर (nemek: तरा) a "komparatívban"
• तम (nemek: तमा) a "szuperlatívban"

Ezek a képzők mellékneveknél a hímnemű tövhez csatolódnak. Tövidüléses főneveknél a gyenge tövhöz csatolódnak, amely alakja ugyanaz, mint a lokatívusz -su végződése előtt (पञ्चमी) többes szám.

Ábr.: लोकस्योत्तमो गिरिः
सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mount Everest
(Képmegjelenítés: Részletek)

Jelentés:

"Komparatív" jelentése, ha nincs megnevezve a összehasonlított tárgy: "eléggé, nagyon, túl":

pl. सुचितर 3 "eléggé tiszta", "nagyon tiszta", "túl tiszta"

Ha meg van nevezve a összehasonlított tárgy, akkor az ablativuszban áll (पञ्चमी). Komparatív + ablativusz megfelel a "mint" szerű fokozásnak németül.

pl. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = szó szerint: "Devadattához képest Rāma racionálisabb" = "Rāma racionálisabb, mint Devadatta"

A "szuperlatív" azt jelenti, hogy nincs megadva összehasonlító tárgy: "nagyon, igen":

pl. सत्तम 3 (a सन्त्-hoz) "nagyon jó, igen jó"

Ha meg van adva összehasonlító tárgy, akkor az birtokos esetben áll (षष्ठी) ("által", "közül"), és a szuperlatív megfelel a német szuperlatívnak (felső fok):

pl. द्विजानां सत्तमः = "a kétszer születettek legjobbja"

A -तर és a -तम képzők nem csak melléknevekhez, hanem főnevekhez, határozószavakhoz és még igeképzésekhez is kapcsolódhatnak:

Példák:

गजतम m. "a legjobb elefánt" (गज) (Buddha megnevezése is)

गोतम m. "a legnagyobb bika" (गो) vagy: "a marhákban leggazdagabb"

उद् Indekl. "fent", "fel" » उत्तर 3 "magasabb" » उत्तम 3 "legmagasabb"

Ha ezek a képzők igeképhez kapcsolódnak, mindig határozói alakban jelennek meg:

• -तराम्
• -तमाम्

Példák:

पचतितराम् "ő/az jobb főz"

पचतितमाम् "ő/az a legjobb főző"

Ezt a formát ezek a képzők akkor is felveszik, ha egy indeklinábilis szóhoz kapcsolódnak, és a származékos szó határozószói értelmű használatban áll:

pl. सुतराम् (a सु-ból) "jobb módon" (határozószói értelműen)

Ábr.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Képmegjelenítés: Részletek)

50.2. Szószedet

ध्रुव 3: szilárd, változatlan

निषेक m.: locsolás, megtermékenyítés, folyadék, ejakulum, ceremónia a fogantatás során

पण्डित 3: okos, bölcs, tanult

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : megvet, lenéz

मन्त्रिन् 3: tanácsadó; m.: tanácsos, miniszter

Kép: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), uniós miniszter a Tudomány és Technológia Minisztériumában, valamint a Földtudományok Minisztériumában (2006 óta)
(Képmegjelölés: Részletek)

रहस् n.: titok, magányosság

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : megsérülni, kudarcot vallni, károsodni

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : törni, elpusztítani

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: sors (ad विधा)

वृष् 1P वर्षति : pluit (praesertim cum कर्तृ -- deus vel nubes)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Ábra: महामेघो वर्षिष्यति
A Monsun érkezése, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Képmegjelenítés: Részletek)

संयक् Adv.: helyes, igazán, a megfelelő módon; teljes mértékben

आदित्य m.: nap; pl.: Āditya : egy bizonyos isteni osztály

Ábra: आदित्यः
(Képmegjelenítés: Részletek)

सर्व 3: mindenki, mind

Ragozás mint यद् (kivétel: alanyeset (nominativus)us/Accusativus singularis neutrum)

	egyes szám एकवचनम्				többes szám बहुवचनम्
	hímnem पुंस्	semlegesnem नपुंसकम्	nőnem स्त्री	hímnem पुंस्	semlegesnem नपुंसकम्	nőnem स्त्री
1. alanyeset (nominativus) १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. tárgyeset (accusativus) २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. eszközhatározó eset (instrumentalis) ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. részes eset (dativus) ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. ablativus ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. birtokos eset (genitivus) ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. lokativus ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : partikula, amely az előtte álló szót hangsúlyozza: bizony, igazán, de

इह hatszó: itt, ezen a földön, ide; most. Főnevek előtt lokatíbusban (षष्ठी) jelentése megegyezik अस्मिन्, अस्याम् कल्प m: rend, szokás, rituálé; világkor (कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :szép

Kép: कल्याणी
(Képmegjelenítés: Részletek)

कु- : összetételek első tagjaként: rossz

Kép: कुनगरम् धारावी, मुंबई
(Képmegjelenítés: Részletek)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : látni

Perfektum चचक्षे
a többi időben nem használatos

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : mesélni, tart valaminek, nevez

देश m.: hely, tér, ország, vidék

50.3. Fordítási gyakorlat

A) Az ragozás ismétlésére: a következő vers tartalmazza गुरु m. összes ragozási formáját egyes számban:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे । न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर् मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Kép: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km-re Mumbai-tól (मुंबई)
(Képmegjelenítés: Részletek)

B) Fordítsa le:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । तेन यायात्सतां मार्गम् तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर् वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथैव च । यस्मिन्नेव कुले नित्यम् कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: A feláldozás szükségességéről

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दैवे चैवेह कर्मणि । दैवे कर्मणि युक्तो हि बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥ अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर् वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
sig[द्रष्टृदृश्ययोः] संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Magyarázat:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: A király tanácsadói

न किंचिदवमन्येत सर्वस्य शृणुयानमतम् । बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम् उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: A आचार्य, उपाध्याय, गुरु definíciója

उपनीय तु यः शिष्यं वेदमधापयेत्द्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम् उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥ निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि । संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Magyarázatok:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.Neutrum