Gyakorlat 20

A) Fordítsa le, és oldja fel a szanszkrit összetételeket:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥
इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (vagy: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
Az istenek fejedelme legyőzi a nem-árják, Indra ellenségeit (vagy: akinek az ellensége Indra).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥
शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
A hős erejével rendelkező kṣatriya harcos egy hősfiút kíván.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥
सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
Nagyon megterhelő úton jut az ember egy mennyországba. Az alvilág útja azonban egyszerű.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥
मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
A brahmanasszony, akinek a fia meghalt, sír.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥
वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
A tévelygéstől mentes brahmanas nem kíván śūdraasszonyt, még akkor sem, ha tökéletes teste van.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥
शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
A kedves fiú a szenthez megy, aki megszerzette az elmék olvasásának képességét.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥
प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
A hatalomra jutott kṣatriyák megölik az ellenségeket, amint csak meglátják őket.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥
जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (vagy: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
Az ellenséget legyőző harcosok kiszabadítják az ellenség által legyőzötteket.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥
कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
A védákba avatott fiú tiszteli Sivát és a többi istent.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥
बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
A buddhához mentek meghallják a szenvedésről szóló igazságot és a többi (nemes) igazságokat.

B) Fordítsa le szanszkritra összetételek felhasználásával:

1. Egy kṣatriya, aki nem tartja a botot a kezében, nem óvja meg a népet.
   अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (vagy: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa és a többi költők a szanszkrit nyelv tanárai.
   संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. Egy kṣatriya fegyvereiből szerzi a megélhetését.
   शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. A śūdraasszonyok dharmaja között van az erőszakmentesség, az igazság, a tisztaság, a panaszmentesség, a gonoszságmentesség és a türelem.
   अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Ábr.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Képmegjelölés: Részletek)

---

Összetett szavak elemzése

Oldja fel a következő összetett szavakat Bahuvrīhi és/vagy Dvandva és/vagy Tatpuruṣa típusként, minden Ön számára lehetséges módon szanszkrit nyelven.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (vagy: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः ।

३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (vagy: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (vagy: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (vagy: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (vagy: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (vagy: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (vagy: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया ।

१०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (vagy: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (vagy: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते ।

१३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा ।

१४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् ।

१५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (vagy: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् ।

१७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (vagy: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (vagy: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (vagy: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Indra anyja = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (vagy: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (vagy: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (vagy: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (vagy: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (kiváló alakkal)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते ।

२७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (vak)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (vagy: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् ।

३०. दुर्गमः । nehéz járni

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (megbeszélés)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् ।

३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (tökéletesen alakban)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (érdemtelen)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (halottas házak)

३६. अजनस्य । ember nélkül

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः ।

३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते ।

३९. दुरन्ताभिः । rosszul végződő

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण ।

४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (a gondolatok látása)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (nagylelkű)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (vagy: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (csak születés szerint)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (vagy: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् ।

४७. सुदर्शः । jól látható

४८. सकारणः । egy okkal

४९. तनादयः । तन् stb. (= 8. jelen idő osztály)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (éppen keletkezett)

५१. दुर्जातयः । rossz születésű

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः ।

५३. दुरासितम् । rossz ülési mód

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया ।

५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः ।

५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् ।

५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः ।

५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन ।

५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा ।

६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः ।

६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (stb.)

६२. सुदुर्जयः । nagyon legyőzhetetlen

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन ।

६४. दुरुपदेशम् । nehéz oktatás

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा ।

६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः ।

६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः ।

६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् ।

६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् ।

७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् ।

७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । jó minőségű

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः ।

७४. दृष्टमात्रः । amint látta

७५. भूतकालः । múlt

७६. सुनेत्राः । jó szemű

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् ।

७८. जातिस्मरणम् । korábbi születések emlékezete

७९. सफलम् । termékeny

८०. अकरुणस्य । könyörtelen

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Kép: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Képmeghatározás: Részletek)

---

Scholarly Fragments

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
Az elme tisztázása a barátságos jóindulat, az együttérzés, az öröm és az egyenlővé tétel kibontakozásán keresztül történik, amelyek boldogságot és szenvedést, érdemeset és nem-érdemeset tárgyként vesznek fel.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
A cselekvés jógája aszkézis, védastudomány és figyelmese szolgálat ÚR. Célja a koncentráció kibontakozása és az " szenvedések" gyengítése.

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
Az ember legfőbb célja az, hogy a háromféle szenvedés teljesen megszűnjön. (Háromféle szenvedés: önmagunktól, a tárgyaktól, az istenektől.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥
तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
A szenvedést szorongás jellemzi. A megszabadulás annak teljes felszámolása.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः ।
नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Nincs mennyország, nincs megszabadulás, nincs transzcendens lélek, nincsenek termékeny rituálék és cselekvések a rendek és életszakaszok számára. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा
विप्राणां करदा नृपाः ।
नृपाणां करदा लोका
लोकानां करदा मही ॥
A bráhmanák adót fizetnek az isteneknek, a bráhmanáknak királyok fizetnek adót, a királyoknak az emberek fizetnek adót, az embereknek a föld fizet adót.

भार्या पुत्रश्च दासश्च
त्रय एवाधनाः स्मृताः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति
यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Feleség, fiú és rabszolga – ezek a hagyomány szerint tulajdon nélküliek. Amit ők szereznek, az annak a birtoka, akinek tartoznak.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि
रक्तौष्ठमसितेक्षणम् ।
नतनाभि वपुः स्त्रीणां
कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Közepesen karcsú, csípőn széles, vörös ajkakkal, fekete szemekkel, ívelt köldökkel és dús mellekkel – mely férfit nem ölne meg egy ilyen szép női test?

सन्ति पुत्राः सुबहवो
दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां
विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Szegények, akiket nem kívánnak, nagyon sok fiuk van; a gazdagoknak nincs egyetlen fiú sem. Furcsa a teremtés menete.

Ábr.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Képmegjelenítés: Részletek)