Pamoka 31

31.1. 7-oji presento klasė (रुधादि = "रुध् ir t. t.")

Formavimas:

Prie giliai tonuotos šaknies galūninių priebalsių įterpiamas vadinamasis nosalinis infixas (-na- arba -n-):

• stipriojoje kamieno formoje: -na-
• silpnosios kamieno formoje: -n-

Šaknies galūninių priebalsių ir su priebalse prasidedančių priesagų jungimui galioja tie patys taisyklės kaip ir 2-ajai presento klasei.

Pavyzdžiai:

युज् 7U "jungti, įkinkyti"

		Parasmaipada	Ātmanepada
Indikatyvas	3. asg.	युनक्ति yu-na-j + -ti	युङ्क्ते yu + n + j + te:(viduryje esančiais nosaliais prieš guturinius pakeičiami -ṅ-)
	3. asd.	युञ्जन्ति yu + n + j-anti	युञ्जते yu + n + j-ate
Optatyvas	3. asg.	युञ्ज्यात् yu + n + j-yā-t	युञ्जीत yu + n + j-ī-ta
	3. asd.	युञ्ज्युर् yu + n + j-y-ur	युञ्जीरन् yu + n + j-ī-ran
Dalyvis esamajame laike		युञ्जन्त्- yu + n + j-ant- moter.: युञ्जती yu + n + j-at-ī

रुध् 7U "sustabdyti, privesti prie ramybės"

		Parasmaipada	Ātmanepada
Indikatyvas	3. asg.	रुणद्धि ru + na + dh + ti	रुन्द्धे ru-n + dh + te
	3. asd.	रुन्धन्ति ru-n-dh-anti	रुन्धते ru-n-dh-ate
Optatyvas	3. asg.	रुन्ध्यात् ru-n-dh-yā-t	रुन्धीत ru-n-dh-ī-ta
	3. asd.	रुन्ध्युर् ru-n-dh-y-ur	रुन्धीरन् ru-n-dh-ī-ran
Dalyvis esamajame laike		रुन्धन्त्- ru-n-dh-ant- moter.: रुन्धती ru-n-dh-at-ī

For some roots, the -n- of the weak present stem has also penetrated into non-present tenses, so that these roots are posited with an infix nasal.

Example:

भञ्ज् 7P "brechti“

• Esamojo laiko tiesioginė nuosaka
• 3 vns. P. भनक्ति (bha-na + j + ti)
• 3 dgs. P. भञ्जन्ति (bha + n + j-anti)
• Būsimasis laikas: भङ्क्ष्यति (bha + n + j + sya + ti)
• Neveikiamoji rūšis: भज्यते (arba iš pirminės šaknies भज्, arba iš *bhñj-ya-te)
• PPP: भग्न (galbūt iš *bhñj + na)

31.2. Žodynėlis

युज् 7U युनक्ति : to hitch, to yoke, to fasten, to secure; Ā also: to strain oneself (= to exert oneself), to connect with, to concentrate on (Dative, सप्तमी)

Fut. योक्ष्यति
Pass. युज्यते
Kaus. योजयति
PPP युक्त
Inf. योक्तुम्

davon:
युग n. → युग n.: yoke, pair, age of the world (there are four ages of the world:

1. कृत
2. त्रेता
3. द्वापर
4. कलि

The कलियुग began around 3102 BCE, the year of the महाभारत war. For more details, see Basham, Wonder p. 323)

योग m.: "hitching, fastening", exertion, connection, Yoga (see Basham, Wonder pp. 327ff.)

Pav.: योगः
Yoga-Darstellung.
(Image source: Details)

रुध् 7U रुणद्धि : to stop, to bring to a halt, to hold back = to enclose, to cover

Fut. रोत्स्यति
Pass. रुध्यते
Kaus. रोधयति
PPP रुद्ध
Inf. रोद्धुम्

छिद् 7U छिनत्ति : cut off

Fut. छेत्स्यति
Pass. छिद्यते
Caus. छेदयति
PPP छिन्न
Inf. छेत्तुम्

भञ्ज् 7P भनक्ति : (to) break

Fut. भङ्क्ष्यति
Pass. भज्यते
PPP भग्न

अञ्ज् 7P अनक्ति : to anoint, to smear

Fut. अङ्क्ष्यति । अञ्जिष्यति
Pass. अज्यते
Caus. अञ्जयति
PPP अक्त
Inf. अञ्जितुम् । अङ्क्तुम्

अञ्ज् + vi → अञ्ज् + वि 7Ā व्यङ्क्ते : to smear apart = to apply makeup, to distinguish oneself

PPP व्यक्त : distinguished, unfolded

from this:
व्यञ्जन n.: means of distinction = makeup, spice, sign, consonant (that by which meanings are distinguished)

Fig.: व्यञ्जनम्
Preparation for Kathakali dance, Kochi.
(Image source: Details)

भिद् 7U भिनत्ति : to split

Fut. भेत्स्यति
Pass. भिद्यते
Caus. भेदयति
PPP भिन्न
Inf. भेत्तुम्

भुज् 7U भुनक्ति : to enjoy (e.g. food; "to enjoy the earth" = to rule the earth)

Fut. भोक्ष्यति
Pass. भुज्यते
Caus. भोजयति
PPP bhukt → PPP भुक्त
Inf. भोक्तुम्

from this:
भोग m.: enjoyment, food, pleasure, benefit, tax, levy

बन्ध् 9P बध्नाति (!): to bind, to tie

Fut. भन्त्स्यति
Pass. बध्यते
Caus. बन्धयति
PPP बद्ध
Inf. बद्धुम्

from this:
बन्धन n.: binding, fetter

ज्ञा + प्र 9U प्रजानाति : atpažinti, suprasti

iš to:
प्रज्ञा f.: išmintis, žinojimas

Pav.: प्रज्ञापारमिता
Iš Prajñāpāramitą rankraščio.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

भू + सम् 1P सम्भवति : atsirasti, egzistuoti

शरीर n.: kūnas, fizinė forma

31.3. Pratimai

A) Išverkite šiuos sakinius ir išskirkite sudurtinius žodžius:

प्रज्ञा दुःखसम्भवं रुन्ध्यादिति बुद्धिमानार्यबुद्धमार्गेण गच्छेत् ॥१॥ शस्त्राणि शरीरमेव छिन्दन्ति जीवस्तु न म्रियत इति भगवद्गीतायां भगवतोच्यते ॥२॥

Pav.: शस्त्राणि शरीरमेव छिन्दन्ति जीवस्तु न म्रियत इति भगवद्गीतायां भगवतोच्यते
18-osios kavalerijos tankai (Indijos armija) juda per 1965 m. Indijos ir Pakistano karą.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

बुद्ध्या युक्तो दुःखान्मुच्यते तस्मान्मोक्षमिच्छन्नरो योगेन युञ्जीत ॥३॥ पुत्रो जातो बन्धनं जातमिति सुगतो मत्वा कुलबन्धनं भिनत्ति । ततो भग्नबन्धो मोक्षनयन्तीं प्रज्ञामाप्तुमर्हति ॥४॥

Pav.: राहुलो जातो बन्धनं जातम्
Rāhula, Budos sūnus. Laosas.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

समोहः स्वन्नानि च सुरूपाश्च भुङ्क्ते वीतमोहस्त्वन्नं च सम्पन्नरूपशरीरां च न लुभ्यति । स हि लोभं च क्रोधं च रुणद्धि प्रज्ञायां च युङ्क्ते ॥५॥

B) Sudarykite iš 7-osios klasės šaknų visus trečiąjį asmenį, vienaskaitą ir daugiskaitą, P ir Ā, rodomojo nuosakos ir linkimojo nuosakos esamuoju laiku:

१. छिद् २. भिद् ३. भुज् ४. अञ्ज् (only P)

५. भञ्ज् (only P)