Lecke 46

46.1. Alakítás a 2. személy ragozott formáinak (मध्यमः) Perfektum (लिट्)

46.1.1. Végződések

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Perfektum végződések	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
^^ -tha	-a	-se	-dhve

Vegye figyelembe, hogy a végződés -- legtöbbször nem azonban az alak! -- a 2. sz. többes számú P megegyezik az 1. és 3. egyes számú P-ével.

A -tha előtt a gyökök többségénél az -ṛ végződésnél nincs kötőmag -i-. Egyes gyököknél az -tha előtt az -i- fakultatív.

46.1.2. A -dhve végződés hangváltozása

A -dhve végződést a Perfektumban -ḍhve-re kell cserélni, ha egy gyökjellegű -u vagy -ṛ közvetlenül megelőzi. Ez a csere választhatóan a kötőmag -i- után is megtörténhet, ha ennek egy félhangzó vagy h közvetlenül megelőzi.

46.1.3. Perfektum I típus: nincs tőfokozás

Az ehhez a típushoz tartozó igék:

• Mássalhangzó-hosszú magás-mássalhangzó
• Mássalhangzó-magás-mássalhangzó-mássalhangzó
• a-mássalhangzó(-más-mássalhangzó)
• ā-Konsonant

1. sz. P = 3. sz. P = 2. sz. többes számú P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Perfektum típus II: erős tő magas fok, gyenge tő mély fok

Azok a igék, amelyek ezt a típust követik:

• (Mássalhangzó-)i/u/ṛ/ḷ-mássalhangzó

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P fakultatívan अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfektum típus III: Erős tő magas fok/hosszabbított fok

46.1.5.1. Perfektum típus IIIa: Erős tő magas fok/hosszabbított fok, gyenge tő mély fok

Azok a igék, amelyek ezt a típust követik:

• (Mássalhangzó-)(Mássalhangzó-)i/ī/u/ū
• (Mássalhangzó-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfekt IIIb típus: nyújtott fokú erős tő, teljes fokú gyenge tő

Ilyen típusú igék:

• (Mássalhangzó-)(mássalhangzó-)-ṝ
• Mássalhangzó-mássalhangzó-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1. szg.A

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfekt Typ IV: -ā / -ai végű gyökök

• Gyenge alak:
• mássalhangzó előtt: mély fokú -i
• magánhangzó előtt: mély fokú -ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekt Typ V: Konsonáns-a-konsonáns

46.1.7.1. Perfekt Typ Va: Konsonáns-a-konsonáns, gyenge alak mély fokú

Ilyen típusú igék:

1. gam "megy"
2. han (»ghan) "megöl"
3. jan "születik"
4. vac "beszél"
5. vad "beszél"
6. yaj "áldozik"
7. és m.n

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Perfekt típus Vb: mássalhangzó-a-mássalhangzó, kezdőmássalhangzó nem gutturális, aspirált, h, gyenge tő reduplikáció nélkül, -e- képzővel

A 2. sg.P. a gyenge tőből képződik, ha az összekötő magánhangzó -i-.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfektum típus Vc: Konsonáns-a-Konsonáns, gyenge tő magas fokú

Az alábbi igék követik ezt a típust:

• Minden egyéb középső -a- gyök

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Különleges Perfektum-képzések

विद् 2P jelenkori perfektum

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Perifrázisos Perfektum (अनुप्रयोगलिट्)

A perifrázisos perfektum a következőkből képződik:

• származtatott igetők (káuzatív, dezideratív, frequentatív, denominatívák), különösen a káuzatív
• hosszú magánhangzóval kezdődő gyökök (kivéve ā)
• gyökök: magánhangzó (kivéve a-)-konsonáns-konsonáns
• néhány egyéb
• egyes gyököknél mindkét perfektum képezhető opcionálisan: uṣ "ég", vid "tud", jāgṛ "ébredjen", daridrā "szegény legyen"
• az alábbi gyököknél mindkét perfektum képezhető opcionálisan, és a perifrázisos perfektum is reduplikált, nevezetesen a jelenkori tő reduplikációs szótagjával:
• bhī "féljen"
• bhṛ "hordozzon"
• hu "áldozzon"
• hrī "szégyenkezzen"

बन्ध् Kausatív

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Szószedet

सम 3: egyenlő, éppen, hasonló

ebből:
समम् Hatószó: egyenlő módon, egyszerre (तृतीयया), egyenletes
समता n.: egyensúly
विषम 3: egyenlőtlen, egyenetlen, gonosz

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : megragad, megkapaszkodik, elfog

Perf. Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus.ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
ebből:
ग्रह m.: megragadás, ragaszkodó, krokodil, vándorló csillag
नवग्रह m.: a kilenc vándorló csillag (nem bolygók!) (l. Basham, Wonder S. 493):

1. सूर्यः = Nap
2. चन्द्रः = Hold
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Merkúr
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Vénusz
7. शनिः = Szaturnusz
8. राहुः
9. केतुः

A राहु és a केतु vonatkozásában lásd:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra : Bevezetés és áttekintés. -- 10. Szakramentumok és átmeneti rítusok (samskara). -- C. függelék: Rahu és Ketu, a láthatatlan vándorló csillagok . -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Kép: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Képmegjelenítés: Részletek)

Ábra: बुधः, बृहस्पतिः
(Képmegjelenítés: Részletek)

Ábra: शुक्रः, शनिः
(Képmegjelenítés: Részletek)

Ábra: राहुः, केतुः
(Képmegjelenítés: Részletek)

तुष् 4P तुष्यति : elégedett lenni, megelévedik (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Kaus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : meghajolni, tiszteletteljesen meghajolni, lehajolni, mélyen meghajolni

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Kaus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Ábra: नारायण तुभ्यं नमामि
(Képmegjelenítés: Részletek)

रुह् 1P रोहति : megmász, felmászik

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Ábra: अश्वरोहकः
(Képmegjelenítés: Részletek)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : hív, odahív

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Kaus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Kép: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Képmegjegyzés: Részletek)

1 महामात्र m. "Elefantvezető"; चरिष्णु 3 "mozgó", दूरशब्द m. "távbeszélő, telefon" » चरिष्णुदूरशब्द "mobiltelefon" (szóképzés: A. Payer)

विभ्रम m.: a ide-oda járás

भ्रंश m.: a lemaradás

श्रम् 4P श्राम्यति : megfáradni, elfáradni

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
ebből:
आश्रम m.n.

Kép: श्रान्तः
(Képmegjegyzés: Részletek)

श्रि 1U श्रयति : támaszkodni, megpihenni, támaszt találni, valakihez fordul (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Kaus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : hozzáfűzni, ráragadni (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
ebből:
सङ्ग m.: a hozzáfűzés, érintkezés (तृतीयया)

Kép: सङ्गः
(Képmegjegyzés: Részletek)

द्रु 1P द्रवति : futni, sietni

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : bolyong, vándorol

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
ebből:
विभ्रम m.: bolyongás, zavar, tévedés

लम्ब् 1Ā लम्बते : lóg (सप्तम्या), függ (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Kaus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Kép: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Képmegjelenítés: Részletek)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : felakad (द्वितीयया)

यदि kötőszó: ha

भू + परि 1P परिभवति : körülvág, megszáll, legyőz

PPP परिभूत 3: legyőzött, megalázott, lealacsonyított

नि előtag: lefelé, alá, be, hátra

pl.
सद् + नि 1P निषीदति : leül

भोस् vokális részecske: megszólítás kiáltása, pl.: hé, heda, ó, ej, hello, hi! gyakran nem fordítható. Ennek a részecskének van egy speciális szandija: minden hangzó mássalhangzó előtt így hangzik भो.

Kép: भोः
(Képmegjelenítés: Részletek)

46.3. Gyakorlat

A) Határozza meg és fordítsa le a következő alakokat:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Fordítsa le:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Ábra: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Képmegjelenítés: Részletek)