35. lecke

35.1. Perfekt III. típus: Erős alap, magas fok/hosszúsági fok

Alkotás:

erős törag:

• 3.sg.P: nyújtott fok
• 2.sg.P: emelt fok
• 1.sg.P: választás szerint emelt vagy nyújtott fok

gyenge törag: lásd az altípusoknál

35.1.1. Perfektum IIIa típus: erős törag emelt/nyújtott fok, gyenge törag mélyfok

Alakítás:

gyenge törag: mélyfok

Gyökösztályokból képezve:

• (mássalhangzó)-(mássa hangzó) - i/ī/u/ū
• (mássa hangzó) - ṛ

Vokális hangzó végződés előtt helyettesíti:

• -i/-ī → -iy
• -u/-ū → -uv
• -ṛ durch r
  Példák:

Tő	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
इ 2P	इयाय iy-ai + a	ईयुर् i + iy + ur
नी 1U	निनाय	निन्युर् ni-nī + ur	निन्ये	निन्यिरे
स्तु 2U	तुष्टाव tu + stau + a	तुष्टुवुर् tu + stuv-ur	तुष्टुवे	तुष्टुविरे
पू	पुपाव pu-pau + a	पुपुवुर् pu-puv-ur	पुपुवे	पुपुविरे
कृ	चकार	चक्रुर् ca-kr-ur	चक्रे	चक्रिरे

35.1.2. Perfektum IIIb típus: Erős tő magas fokú/hosszúsított fok, gyenge tő magas fokú

Alkotás:

gyenge alap: erős fok

Az alábbi típusú gyökökből képződik:

• (mássalhangzó)-(mássalhangzó)-ṝ
• mássalhangzó-mássalhangzó-ṛ (azaz -ṝ végződésű gyökök, ha előttük több mássalhangzó áll)
  Példák:

Tő	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
पॄ 3P	पपार	पपरुर्
स्मृ 1P	सस्मार	सस्मरुर्
संस्कृ 8U	सञ्चस्कार sam + ca-skār-a	सञ्चस्करुर्	सञ्चस्करे	सञ्चस्करिरे

35.2. Perfektum IV. típus: -ā / -āi végződésű gyökök

Képzés:

erős tövű:

• 3./1. sg. P Perfekt végződés -au
• 2. sg. P : magas fok -ā vagy mély fok -i

gyenge tövű:

• mássalhangzó előtt: mély fok -i
• magánhangzó előtt: mély fok Ø

Gyökerekből képzett -ā / -āi végződésű

Példa:

Tő	3. sg. Perf. P. 1. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
दा 3U	ददौ	ददुर् da-d-ur	ददे	ददिरे da-d-i-re

35.3. A V típusú perfekta: mássalhangzó-a-mássalhangzó gyökök

Alakítás:

erős alap:

• 3. szg.P: nyújtott fok
• 2. szg.P: emelt fok
• 1. szg.P: választás szerint emelt vagy nyújtott fok

gyenge alap: lásd altípusok

A (mássalhangzó)-mássalhangzó-a-mássalhangzó típusú gyökökből képződik

35.3.1. Perfektum Va típus: gyenge alap

Képzés:

gyenge alap: mély fok (mélyfok)

Képződik többek között az alábbi gyökökből:

• गम्
• हन्
• जन्
• वच्
• वद्
• यज्
  Példák:

Tő	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
गम् 1P	जगाम	जग्मुर् ja-gm-ur
हन् 2P	जघान ja-ghān-a	जघ्नुर्
जन् 4Ā			जज्ञे ja-jñ-e	जज्ञिरे
वच् 2P	उवाच	ऊचुर् u + uc-ur
वद् 1P	उवाद	ऊदुर्	ऊदे	ऊदिरे
यज् 1U	इयाज	ईजुर् i + ij-ur	ईजे	ईजिरे

35.3.2. Perfektum Vb-típus: gyenge alap Kontrakció (e-típus)

Alakítás:

gyenge alap: nincs reduplikáció. A gyökér -a- helyettesítése -e-vel
(magyarázatért lásd Thumb-Hauschild 1,2 old. 286f.)

Azokból a gyökökből képezik, amelyekben -a- található két egyszerű mássalhangzó között, és amelynek kezdőmássalhangzója a reduplikációs szótagban nem változik (azaz kezdőmássalhangzója nem gutturális, aspirált vagy h).
Példa:

Tő	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
पच् 1U	पपाच	पेचुर्	पेचे	पेचिरे

35.3.3. Perfekt V. típusc: mássalhangzó-a-mássalhangzó gyökök. Gyenge alap erős fok

Alakítás:

gyenge alap: erős fok

Minden más gyökből képződik, amelyekben közép -a- van, azaz olyan gyökökből, amelyekben közép -a- található:

• amelyek két mássalhangzóval kezdődnek
• amelyek gutturálissal kezdődnek
• amelyek aspirálttal kezdődnek
• amelyek h-val kezdődnek

ha nem a Perfekt Va típusba tartoznak.

Példa:

Tő	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
क्रम् 1U	चक्राम	चक्रमुर्	चक्रमे	चक्रमिरे

35.4. Szószedet

नश् 4P नश्यति : elveszni, elpusztulni, eltűnni

Perf. Vb ननाश, नेशुर्
Fut. नशिष्यति । नङ्क्ष्यति
Kaus. नाशयति
PPP नष्ट

नश् + प्र 4P प्रणश्यति** : eltűnni, elveszni, elpusztulni

क्रम् 1U क्रामति, 4P क्राम्यति : menni, haladni

Perf. Vc चक्राम, चक्रमुर्
Fut. क्रमिष्यति
Pass. क्रम्यते
Kaus. क्रमयति
PPP क्रान्त
Inf. क्रमितुम्
Absol. क्रमित्वा । क्रन्त्वा । क्रान्त्वा

Kép: क्रामन्ति
People walking, Senegal.
(Képmegjelölés: Részletek)

गै 1P गायति (gai + a-ti): énekelni, éneklő hangon előadni, rímes beszédben hirdetni

Perf. IV जगौ, जगुर्
Fut. गास्यति
Pass. गीयते
Kaus. गापयति
PPP गीत
Inf. गातुम्

ebből:
गीता f.: dal, ének

Kép: जगुः
Temple musicians Kaadu Malleswara Temple Bangalore.
(Képmegjelölés: Részletek)

35.5. Gyakorlat

A) Alakítsa ki a következő igai formákhoz a megfelelő perfekta formákat:

1. गायन्ति
2. स्मरन्ति
3. एष्यति
4. गच्छन्ति
5. कुरुते
6. नेष्यन्ते
7. जायते
8. जानाति
9. संस्करोति
10. पुनीते
11. बिभ्यति
12. पिपुरति
13. दत्ते
14. यजन्ते
15. भजन्ति szabálytalan, Vb típus szerint!
16. वक्ति
17. अदधुः
18. बिभ्रते
19. मरिष्यन्ति
20. अशक्नुवन्
21. अवदन्
22. अपिबत्
23. अपान्
24. अलभत
25. अहन्
26. मन्यन्ते
27. अक्रामन्
28. अशृण्वन्
29. मिमति

Kép: मिमति
Market in Vadaseri, Tamil Nadu.
(Képmegjelölés: Részletek)

30. अपद्यत
31. सुनोति
32. अतिष्ठत्
33. पतिष्यन्ति
34. अपचत्
35. अजहुर्
36. धक्ष्यन्ति
37. स्तौति
38. तनुते
39. अचरत्
40. जुह्वति
41. अहरत्

B) Fordítsa le:

एकस्मिन्नेव काले क्षत्रियो महान्यष्टुमुपचक्रमे । तस्य यज्ञपशुमिन्द्रो जहार । प्रनष्टे तु पशौ दुर्ब्राह्मणः क्षत्रियमब्रवीत् । पशुर्हृतः क्षत्रियस्य दुर्नयादिति ॥१॥

रामो ऽपुत्र आस । स पुत्रमियेष न तु लेभे । तस्माद्देवानीजे ब्रह्मचर्यादिव्रतानि च चकार । देवा रामस्येष्टिं शुश्रुवुर् रामाय चेष्टपुत्रं ददुः ॥२॥

ब्राह्मण्यो यज्ञाय घृतं पेचुः । ब्राह्मणीषु पचन्तीषु ब्राह्मणा यज्ञस्थानं सञ्चस्करुः । ततः क्षत्रियाः शिवादिदेवानीजिरे ब्राह्मणाश्चेजुः ॥३॥

Ábra: ... ब्राह्मणाश्चेजुः
Yajña ceremony, Shiva ashram, Ganeshpuri.
(Képmeghatározás: Részletek)

अर्हन्तः कुलबन्धनं बिभिदुर्लोभं च क्रोधं च मोहं च रुरुधुः सत्यं प्रजज्ञुर्दुःखान्मुक्ता मोक्षसुखमापुः ॥४॥

C) Alakítsa át a B) gyakorlat mondatait úgy, hogy az perfekta igealakokat imperfekta igealakra cserélje.