Урок 16

16.1. За сандхи на изходящи съгласни

За образуването на съставни думи, чийто първи елемент са основи с изходящи съгласни, се нуждаете от следните правила:

Изходящи гърлени, ретрофлексни, дентални и устни спирали (т.е. не носови и не палатални).

в пауза и пред беззвучни звуци	Замяна с съответния им беззвучен неаспириран звук: напр. -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp-
пред звучни неназални звуци	Замяна с съответния им звучен неаспириран звук: напр. -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga-
пред носови	Замяна с съответния им назален звук: напр. -t + n- » -nn- -p + n- » -mn-

Изключение от горното правило:

Изходящ дентален спирали (не назален):

пред палатал	Замяна с съответния неаспириран палатал: т.е. -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh-
+ ś	» -cś- или -cch-
пред ретрофлекс	Замяна с съответния неаспириран ретрофлекс: т.е. -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)-
пред l-	Замяна с -l: т.е. -t/-th/-d/-dh + l- » -ll-

Примери:

तद् + फल = तत्फल पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु

16.2. Речник на думите

अध्यापन n.: Преподаване, обучение

Ил.: अध्यापनम्
"Това е специална церемония в малък храм в Сатара (सातारा). Тя се извършва от учениците на Свами Муктананда Ведашала по случай празнуването на Маха Шиваратри. Това е ведическо училище, в което децата наизустяват свещените текстове, наречени Веди. Училището преподава Кришна Яджурведа и някои части от Самаведа. Пиша магистърската си теза за това училище."
(Източник на изображението: Подробности)

अनसूया f.: Непрестенност, липса на завист

नृशंस्य n.: Злоба, низост

от него:

अनृशंस्य n.: Нелюбост

जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : живея

от него:

आजीव m.: Прехрана

क्षमा f.: Търпение, дълголюбие, сдържаност

क्षेम n.: Спокойствие, мир, благополучие, сигурна собственост

चित्त n.: Съзнание, мислене, ум

निरोध m.: Спиране, довеждане до покой

• bhūta n. (भूत) (PPP към bhū): Същество, призрак

योग m.: Впрегане, свързване, обединение, придобивка ; Йога

Ил.: योगी
Бирла Мандир, Делхи
(Източник на изображението: Подробности)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : въртя се, обръщам се, намирам се (някъде), живея

शस्त्र (śastra) n.: режещ инструмент, режещо оръжие, меч, оръжие

शौच n.: очистване, чистота

साधन m.,n. साधनी साधना f.: водещ към целта, причиняващ

अहिंसा f.: невреденето на никого с нищо, ненанасянето на вреда, несилие

Ил.: अहिंसा
"Ръката с колело на дланта символизира обета за ахимса в джайнизма. Думата в средата е „ахимса“. Колелото представлява дхармачакра, която символизира решимостта да се спре цикълът на прераждането чрез неуморно търсене на истината и ненасилие."
(Източник на изображението: Подробности)

16.3. Упражнение

A) Преобразувайте следните изрази в тапуръша и ги преведете:

१. देवस्य पुरुषः । २. गुणवती ब्राह्मणी । ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । ४. पशुमन्तो जनाः ।

Ил.: पशुमन्तो जनाः हरियाणा / ਹਰਿਆਣਾ
(Източник на изображението: Подробности)

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । ८. शिवेन रक्षिता बाला । ९. रामेण पीतं जलम् । १०. फलवांल्लाभः । ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । १२. देवानां स्तुतिः ।

B) Разтворете всички съставни думи в следните изречения на санскрит, създайте изречения с флективни съществителни и ги преведете:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः । ३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः । ४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति । ५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते । ६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति । ७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति । ८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते । ९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः । १०. पुण्यवद्वैश्येष्टदेवतापूजां करोति ।

16.4. Упражнение за повторение

A) Образувайте всички досега изучени падежи за следните думи като примери за досегашните научени класове на склонение.

Използвайте за целта следната схема, която съответства на реда на падежите при индийските граматисти и която поради своите - по-късно да се обсъждани - предимства е приета и от западните граматисти:

Единствено число एकवचनम्	Множествено число बहुवचनम्
१. प्रथमा Именителен падеж	१. प्रथमा
२. द्वितीया Винителен падеж	२. द्वितीया
३. तृतीया Творителен падеж	३. तृतीया
६. षष्ठी Родителен падеж	६. षष्ठी

Заучете моделите на склонение по тези примери!!!

१. नर м.р.

२. फल с.р.

३. क्षत्रिया ж.р.

४. अरि м.р.

५. मति ж.р.

६. गुरु м.р.

७. धेनु ж.р.

८. देवी ж.р.

९. गुणवन्त् м.р., с.р., ж.р.

१०. किम् м.р., с.р., ж.р.

११. तद् м.р., с.р., ж.р.

१२. एतद् м.р., с.р., ж.р.

१३. इदम् м.р., с.р., ж.р.

B) Преведете и разтворете всички съставни думи на санскрит:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥ २. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥

(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

Обяснения;

Изречение 7: कृषिपाशुपाल्ये двойствено число, именител/винител: Двандва, означаващо две "неща"

Изречение 8: कर्म именител, винител ед.ч. среден род към कर्मन् "действие"

Изречение 13: सर्वेषाम् родителен множествено число мъжки род към सर्व "всеки, всички" (местоимение, не се склонява като deva)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥