Lektion 16
16.1. De Sandhi consonantium finalium
Ad compositiones, quarum prima pars stipes consonanti desinens est, sequentes regulae requiruntur:
Auslautende gutturale, retroflexe, dentale und labiale Verschlusslaute (d.h. keine Nasale und keine Palatale).
| in Pausa und vor stimmlosen Lauten | Ersetzung durch den ihnen entsprechenden stimmlosen nicht-aspirierten Laut: z.B. -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp- |
| vor stimmhaften nichtnasalen Lauten | Ersetzung durch den ihnen entsprechenden stimmhaften nicht-aspirierten Laut: z.B. -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga- |
| vor Nasalen | Ersetzung durch den ihnen entsprechenden Nasal: z.B. -t + n- » -nn- -p + n- » -mn- |
Exceptionem ad regulam praecedentem:
Auslautender dentaler Verschlusslaut (nicht Nasal):
| vor Palatal | Ersetzung durch betreffenden unaspirierten Palatal: d.h. -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh- |
| + ś | » -cś- oder -cch- |
| vor Retroflex | Ersetzung durch betreffenden unaspirierten Retroflex: d.h. -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)- |
| vor l- | Ersetzung durch -l: d.h. -t/-th/-d/-dh + l- » -ll- |
Exempla:
तद् + फल = तत्फल
पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण
पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर
पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष
सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य
सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक
पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन
बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु
16.2. Vocabularium
अध्यापन n.: docere, doctrina
Tabl.: अध्यापनम्
"Hoc est ritus specialis in templo parvo Satarae (सातारा). Peragitur a discipulis Swami Muktananda Vedashala in celebratione Mahāśivarātri. Haec est schola vedica, ubi pueri sacros textos, qui Vedae vocantur, memoria tenent. Haec schola docet Krishna Yajurveda et aliquas partes Samaveda. Meum thesis magistralis de hac schola est."
(Fons imaginis: Detalia)
अनसूया f.: Non-murmuratio, invidiae carens
नृशंस्य n.: malitia, nequitia
ex eo:
अनृशंस्य n.: non-malitia
जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : vivere
ex eo:
आजीव m.: sustentatio
क्षमा f.: patientia, longanimitas, clementia
क्षेम n.: quies, pax, prosperitas, possessio certa
चित्त n.: conscientia, cogitatio, mens
निरोध m.: Stare, Ad-stare
- bhūta n. (भूत) (PPP a bhū): ens, spiritus
योग m.: adiungo, connectio, unio, acquisitio; Yoga
Fig.: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Fons imaginis: Detalia)
वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : se vertere, se convertere, (ubi) esse, habitare
शस्त्र (śastra) n.: instrumentum secandum, arma secatoria, gladius, arma
शौच n.: purgatio, puritas
साधन, m., n. साधनी, साधना, f.: ad finem pergens, efficiens
अहिंसा f.: non laedens quicquam, non violatio, non violentia
Tabula: अहिंसा
"Manus cum rota in palma symbolum est votum Iainisticum de Ahimsa. Verbum in medio est 'ahimsa'. Rota repraesentat dharmacakra quod statuit pro proposito sistendi circulum reincarnationis per indefessam veritatis et non-violentiae investigationem."
(Fons imaginis: Detalia)
16.3. Exercitatio
A) Mutare hos expressiones in Tatpuruṣam et interprete eas:
१. देवस्य पुरुषः ।
२. गुणवती ब्राह्मणी ।
३. सत्यवान्ब्राह्मणः ।
४. पशुमन्तो जनाः ।
Fig.: पशुमन्तो जनाः
हरियाणा / Haryana
(Fons imaginis: Detalia)
५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः ।
६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः ।
७. कवेरुक्त्याः सत्यम् ।
८. शिवेन रक्षिता बाला ।
९. रामेण पीतं जलम् ।
१०. फलवांल्लाभः ।
११. इष्टाया देवतायाः पूजा ।
१२. देवानां स्तुतिः ।
B) Solvite in sequentibus sententiis omnia composita Sanscritice, formate ita sententias cum nominibus flexis et traducite:
१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।
२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः ।
३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः ।
४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति ।
५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति ।
७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति ।
८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते ।
९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ।
१०. पुण्यवद्वैश्येष्टदेवतापूजां करोति ।
16.4. Wiederholungsübung
A) Formate omnes hucusque casus didictos ad verba sequentia, ut exempla classium declinationis hucusque didictarum.
Ad hoc utitur schema sequenti, quod ordinem casuum apud grammaticos Indos sequitur et ob eius utilitates — de quibus mox dicendum est — etiam a grammaticis Occidentalibus acceptum est:
| Singular एकवचनम् | Plural बहुवचनम् |
|---|---|
| १. प्रथमा Nominativ | १. प्रथमा |
| २. द्वितीया Akkusativ | २. द्वितीया |
| ३. तृतीया Instrumentalis | ३. तृतीया |
| ६. षष्ठी Genetiv | ६. षष्ठी |
Lectio facies declinationum exemplis his memoriter!!!
१. नर m.
२. फल n.
३. क्षत्रिया f.
४. अरि m.
५. मति f.
६. गुरु m.
७. धेनु f.
८. देवी f.
९. गुणवन्त्, m., n., f.
१०. किम् m., n., f.
११. तद्, m., n., f.
१२. एतद्, m., n., f.
१३. इदम्, m., n., f.
B) Versa et omnia composita in Sanscrito solve:
१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥
२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥
क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥
वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥
शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥
सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥
(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)
Explanationes;
Sententia 7: कृषिपाशुपाल्ये Dualis, Nominativus et Accusativus: Dvandva, quod duas "res" designat
Versus 8: कर्म Nominativus, Accusativus singularis Neutrum ad कर्मन् "factum"
Satz 13: सर्वेषाम् Gen. pl. masc. ad सर्व "quisque, omnes" (pronomen, non declinatum ut deva)
३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥
lekt1601: Templum Birla, Delhi [Fontes imaginis: Deepak / Wikipedia ; Licentia Creative Commons (Attributio, ShareAlike)]
lekt1602: "Haec est ceremonia specialis in templo parvo Satarae (सातारा). A discipulis Swami Muktananda Vedashala perficitur in celebratione Mahāśivarātri. Haec est schola vedica, ubi pueri sacros textus, qui Vedae vocantur, memoria tenent. Haec schola Krishna Yajurvedam et aliquas partes Samavedae docet. Meum thesis magistralis de hac schola est." [Fontes imaginis: Shrimaitreya. -- http://www.flickr.com/photos/shrimaitreya/339418301/. -- Accessus die 2008-12-07. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, nulla operis mutatio)]
lekt1603: "Manus cum rota in palma Iainicum Ahimsae votum significat. Verbum in medio est 'ahimsa'. Rota dharmacakra repraesentat, quod propositum sistendi circulum reincarnationis per infatigabilem veritatis et non-violentiae studium statuit." [Fontes imaginis: Wikipedia, Dominium publicum]
lekt1604: हरियाणा / Harīāṇā [Imago auctoris: mksfoto. -- http://www.flickr.com/photos/mksfoto/583024679/. -- Accessus die 2008-12-07. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, nulla modificatio)]