Lección 16

16.1. Sobre el Sandhi de consonantes finales

Para la formación de compuestos cuyo primer miembro termina en consonante (es decir, presenta raíces con terminación consonántica), se requieren las siguientes reglas:

Consonantes oclusivas finales guturales, retroflejas, dentales y labiales (es decir, excluyendo nasales y palatales).

en pausa y ante sonidos sordos	Sustitución por la oclusiva sorda no aspirada correspondiente: p. ej. -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp-
ante sonidos sonoros no nasales	Sustitución por la oclusiva sonora no aspirada correspondiente: p. ej. -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga-
ante nasales	Sustitución por la nasal correspondiente: p. ej. -t + n- » -nn- -p + n- » -mn-

Excepción a la regla anterior:

Oclusiva dental final (no nasal):

ante palatales	Sustitución por la palatal no aspirada correspondiente: es decir, -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh-
+ ś	» -cś- o -cch-
ante retroflejas	Sustitución por la retrofleja no aspirada correspondiente: es decir, -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)-
ante l-	Sustitución por -l: es decir, -t/-th/-d/-dh + l- » -ll-

Ejemplos:

तद् + फल = तत्फल

पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण

पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर

पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष

सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य

सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक

पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन

बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु

16.2. Lista de vocabulario

अध्यापन n.: Enseñanza, instrucción

Fig.: अध्यापनम्
«Esta es una ceremonia especial en un pequeño templo de Satara (सातारा). Es realizada por los estudiantes de la Swami Muktananda Vedashala en la celebración de Mahāśivarātri. Esta es una escuela védica, donde los niños memorizan los textos sagrados llamados los Vedas. Esta escuela enseña el Krishna Yajurveda y algunas porciones del Samaveda. Estoy realizando mi tesis de máster sobre esta escuela».
(Fuente de la imagen: Detalles)

अनसूया f.: Ausencia de murmuración, falta de envidia

नृशंस्य n.: Malicia, bajeza

de ello:

अनृशंस्य n.: Ausencia de malicia

जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : vivir

de ello:

आजीव m.: Sustento, medios de vida

क्षमा f.: Paciencia, longanimidad, tolerancia

क्षेम n.: Tranquilidad, paz, bienestar, posesión segura

चित्त n.: Conciencia, pensamiento, mente

निरोध m.: Detención, hacer detenerse

• bhūta n. (भूत) (PPP de bhū): Ser, fantasma <!-- -->

योग m.: Enganche, conexión, unión, adquisición; Yoga

Fig.: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Fuente de la imagen: Detalles)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : girar, volverse, encontrarse (en algún lugar), residir

शस्त्र (śastra) n.: Instrumento cortante, arma cortante, espada, arma

शौच n.: Purificación, pureza

साधन m.,n. साधनी साधना f.: conducente al objetivo, eficaz

अहिंसा f.: No causar daño a nadie, no violencia, no ofensa

Fig.: अहिंसा
«La mano con una rueda en la palma simboliza el Voto Jaina de Ahimsa. La palabra en el centro es «ahimsa». La rueda representa el dharmacakra, que simboliza la resolución de detener el ciclo de reencarnación mediante la búsqueda incansable de la verdad y la no violencia.»
(Fuente de la imagen: Detalles)

16.3. Ejercicio

A) Transforme las siguientes expresiones en Tatpuruṣa y tradúzcalas:

१. देवस्य पुरुषः ।

२. गुणवती ब्राह्मणी ।

३. सत्यवान्ब्राह्मणः ।

४. पशुमन्तो जनाः ।

Fig.: पशुमन्तो जनाः
हरियाणा / ਹਰਿਆਣा
(Fuente de la imagen: Detalles)

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः ।

६.  सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः ।

७. कवेरुक्त्याः सत्यम् ।

८. शिवेन रक्षिता बाला ।

९. रामेण पीतं जलम् ।

१०. फलवांल्लाभः ।

११. इष्टाया देवतायाः पूजा ।

१२. देवानां स्तुतिः ।

B) Descomponga los siguientes compuestos en sánscrito, formando así oraciones con sustantivos flexionados y traduzca:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः ।

३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः ।

४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति ।

५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।

६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति ।

७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति ।

८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते ।

९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ।

१०. पुण्यवद्वैश्येष्टदेवतापूजां करोति ।

16.4. Ejercicio de repaso

A) Forme todos los casos aprendidos hasta ahora para las siguientes palabras como ejemplos de las clases de declinación estudiadas hasta el momento.

Utilice para ello el siguiente esquema, que corresponde al orden de los casos en los gramáticos indios y que, debido a sus ventajas (a tratar más adelante), también fue adoptado por los gramáticos occidentales:

Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
१. प्रथमा Nominativo	१. प्रथमा
२. द्वितीया Acusativo	२. द्वितीया
३. तृतीया Instrumental	३. तृतीया
६. षष्ठी Genitivo	६. षष्ठी

¡Aprenda de memoria los patrones de declinación basados en estos ejemplos!!!

१. नर m.

२. फल n.

३. क्षत्रिया f.

४. अरि m.

५. मति f.

६. गुरु m.

७. धेनु f.

८. देवी f.

९. गुणवन्त् m., n., f.

१०. किम् m., n., f.

११. तद् m., n., f.

१२. एतद् m., n., f.

१३. इदम् m., n., f.

B) Traduzca y descomponga todos los compuestos en sánscrito:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥

२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥

वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥

शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥

सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥

(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

Explicaciones;

Oración 7: कृषिपाशुपाल्ये Dual, Nom. Ac.: Dvandva, que designa dos "cosas"

Oración 8: कर्म Nom., Ac. sg. Neutro de कर्मन् "acción"

Oración 13: सर्वेषाम Gen. pl. masc. de सर्व "cada uno, todos" (pronombre, no declina como deva)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥