Pamoka 16

16.1. Apie galūnių priebalsių sandhį

Sudėtinio žodžio (kompozito) formavimui, kurio pirmoji dalis yra priebalsine galūne besibaigiantis kamienas, reikia šių taisyklių:

Galūnėje esantys gretiniai, retrofleksiniai, dantiniai ir lūpiniai priebalsiai (t. y. ne nosiniai ir ne palataliniai).

Pauzėje ir prieš balsius	Jų atitikmenimis pakeičiami neaspiruoti priebalsiai: pvz. -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp-
Prieš priebalsius	Jų atitikmenimis pakeičiami neaspiruoti priebalsiai: pvz. -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga-
Prieš nosinius	Jų atitikmenimis pakeičiami nosiniai: pvz. -t + n- » -nn- -p + n- » -mn-

Išimtis iš aukščiau pateiktos taisyklės:

Galūnėje esantis dantinis priebalsis (ne nosinis):

Prieš palatalinius	Jų atitikmenimis pakeičiami neaspiruoti palataliniai: t. y. -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh-
+ ś	» -cś- arba -cch-
Prieš retrofleksinius	Jų atitikmenimis pakeičiami neaspiruoti retrofleksiniai: t. y. -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)-
Prieš l-	Jų atitikmenimis pakeičiami -l: t. y. -t/-th/-d/-dh + l- » -ll-

Pavyzdžiai:

तद् + फल = तत्फल पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु

16.2. Žodžių sąrašas

अध्यापन n.: mokyti, mokymas

Pav.: अध्यापनम्
"Tai ypatinga ceremonija mažame Šataryje esančiame šventykloje (सातारा). ją atlieka „Swami Muktananda Vedashala“ mokyklos studentai, švenčiant Mahāśivaratri. Tai vedinė mokykla, kurioje vaikai išmoko šventuosius tekstus, vadinamus Vedomis. Ši mokykla dėsto Krishna Jajurvedą ir kai kurias Samavedos dalis. Šioje mokykloje rašau savo magistro darbą."
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

अनसूया f.: nemurmėjimas, pavydo nebuvimas

नृशंस्य n.: bloga valia, žemiškumas

iš to:

अनृशंस्य n.: blogos valios nebuvimas

जीव् 1 d. जीवति ; tr. जीव्यते ; PPP जीवित : gyventi

iš to:

आजीव m.: pragyvenimo šaltinis

क्षमा f.: kantrybė, ilgalaikis atkaklumas, nuosaikumas

क्षेम n.: ramybė, taika, gerovė, saugi nuosavybė

चित्त n.: sąmonė, mąstymas, protas

निरोध m.: sustabdymas, privesti prie sustojimo

• bhūta n. (भूत) (PPP nuo bhū): būtybė, dvasia

योग m.: prisegimas, sujungimas, vienybė, įgijimas ; joga

Pav.: योगी
Birla Mandir, Delis
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : to turn, to bend, to be (somewhere), to dwell

शस्त्र (śastra) n.: cutting tool, cutting weapon, sword, weapon

शौच n.: purification, purity

साधन m.,n. साधनी साधना f.: leading to the goal, effective

अहिंसा f.: non-injury to anyone, non-violence, non-harming

Abb.: अहिंसा
"The hand with a wheel on the palm symbolizes the Jain Vow of Ahimsa. The word in the middle is "ahimsa". The wheel represents the dharmacakra which stands for the resolve to halt the cycle of reincarnation through relentless pursuit of truth and non-violence."
(Image source: Details)

16.3. Exercise

A) Convert the following expressions into Tatpuruṣa compounds and translate them:

१. देवस्य पुरुषः । २. गुणवती ब्राह्मणी । ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । ४. पशुमन्तो जनाः ।

Abb.: पशुमन्तो जनाः हरियाणा / ਹਰਿਆਣਾ
(Image source: Details)

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । ८. शिवेन रक्षिता बाला । ९. रामेण पीतं जलम् । १०. फलवांल्लाभः । ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । १२. देवानां स्तुतिः ।

B) Resolve all compounds in the following sentences into Sanskrit, form sentences with inflected nouns and translate them:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।

16.4. Pasikartojimas

A) Sudarykite visus iki šiol išmoktus linksnius pateiktoms žodžių formoms kaip iki šiol išmoktų declinacijos klasių pavyzdžius.

Tam naudokite šią schemą, kuri atitinka indų gramatikų vartojamą linksnių tvarką ir kurią dėl savo — vėliau aptariamų — privalumų perėmė ir vakarų gramatikai:

Vienaskaita एकवचनम्	Daugiskaita बहुवचनम्
१. प्रथमा Vardininkas	१. प्रथमा
२. द्वितीया Kaltininkas	२. द्वितीया
३. तृतीया Įnagininkas	३. तृतीया
६. षष्ठी Gimininkas	६. षष्ठी

Išmokite declinacijos modelius pagal šiuos pavyzdžius!!!

१. नर v.

२. फल n.

३. क्षत्रिया g.

४. अरि v.

५. मति g.

६. गुरु v.

७. धेनु g.

८. देवी g.

९. गुणवन्त् v., n., g.

१०. किम् v., n., g.

११. तद् v., n., g.

१२. एतद् v., n., g.

१३. इदम् v., n., g.

B) Išverkite ir išskirkite visus sanskrito sandaugas:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥ २. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥

(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

Explanations;

Sentence 7: कृषिपाशुपाल्ये Dual, Nom. Acc.: Dvandva, denotes the two "things"

Sentence 8: कर्म Nom., Acc. sg. Neuter to कर्मन् "deed"

Sentence 13: सर्वेषाम् Gen. pl. masc. to सर्व "each, all" (Pronoun, declines not like deva)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥