Pelajaran 16

16.1. Tentang Sandhi konsonan akhir

Untuk membentuk komposita, yang bagian depannya terdiri dari akar kata dengan konsonan akhir, diperlukan aturan-aturan berikut:

Konsonan letup (plosif) gutural, retrofleks, dental, dan labial yang berakhir dengan konsonan (yaitu bukan nasal dan bukan palatal).

dalam jeda dan sebelum bunyi tak bersuara	Penggantian dengan konsonan tak bersuara yang tidak aspirasi sesuai: misalnya -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp-
sebelum bunyi bersuara non-nasal	Penggantian dengan konsonan bersuara yang tidak aspirasi sesuai: misalnya -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga-
sebelum nasal	Penggantian dengan nasal yang sesuai: misalnya -t + n- » -nn- -p + n- » -mn-

Pengecualian dari aturan di atas:

Konsonan letup dental yang berakhir dengan konsonan (bukan nasal):

sebelum Palatal	Penggantian dengan konsonan palatal unaspirasi yang sesuai: artinya -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh-
+ ś	» -cś- atau -cch-
sebelum Retrofleks	Penggantian dengan konsonan retrofleks unaspirasi yang sesuai: artinya -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)-
sebelum l-	Penggantian dengan -l: artinya -t/-th/-d/-dh + l- » -ll-

Contoh:

तद् + फल = तत्फल पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु

16.2. Daftar Kata

अध्यापन n.: Mengajar, Pengajaran

Gbr.: अध्यापनम्
"Ini adalah upacara khusus di sebuah kuil kecil di Satara (सातारा). Upacara ini dilakukan oleh para siswa Swami Muktananda Vedashala pada perayaan Mahāśivarātri. Ini adalah sebuah sekolah Veda, di mana anak-anak menghafal teks-teks suci yang disebut Veda. Sekolah ini mengajarkan Krishna Yajurveda dan beberapa bagian dari Samaveda. Saya sedang mengerjakan tesis master saya di sekolah ini."
(Sumber gambar: Details)

अनसूया f.: Tidak Menggerutu, Ketidakcemburuan

नृशंस्य n.: Kejahatan, Kebinasaan

dari itu:

अनृशंस्य n.: Tidak Kejahatan

जीव् 1 P जीवति ; Kalimat pasif जीव्यते ; Partisip pasif lampau जीवित : hidup

dari itu:

आजीव m.: Penghidupan

क्षमा f.: Kesabaran, Keteguhan hati, Kewarasan

क्षेम n.: Ketenangan, Kedamaian, Kesejahteraan, Kepemilikan yang aman

चित्त n.: Kesadaran, Berpikir, Pikiran

निरोध m.: Berhenti, Membuat Berhenti

• bhūta n. (भूत) (Partisip pasif lampau ke bhū): Makhluk, Hantu

योग m.: Pengikatan, Hubungan, Persatuan, Perolehan ; Yoga

Gbr.: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Sumber gambar: Details)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Kalimat pasif वृत्यते ; Partisip pasif lampau वृत्त : berputar, berpaling, berada (di suatu tempat), tinggal

शस्त्र (śastra) n.: alat pemotong, senjata tajam, pedang, senjata

शौच n.: pembersihan, kemurnian

साधन m.,n. साधनी साधना f.: menuju tujuan, menyebabkan

अहिंसा f.: tidak merugikan siapa pun, tidak menyakiti, non-kekerasan

Gbr.: अहिंसा
"Tangan dengan roda di telapak tangan melambangkan Sumpah Ahimsa Jain. Kata di tengah adalah "ahimsa". Roda mewakili dharmacakra yang melambangkan tekad untuk menghentikan siklus reinkarnasi melalui pengejaran kebenaran dan non-kekerasan yang tanpa henti."
(Sumber gambar: Details)

16.3. Latihan

A) Ubahlah ekspresi berikut menjadi Tatpuruṣa dan terjemahkan:

१. देवस्य पुरुषः । २. गुणवती ब्राह्मणी । ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । ४. पशुमन्तो जनाः ।

Gbr.: पशुमन्तो जनाः हरियाणा / ਹਰਿਆਣਾ
(Sumber gambar: Details)

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । ८. शिवेन रक्षिता बाला । ९. रामेण पीतं जलम् । १०. फलवांल्लाभः । ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । १२. देवानां स्तुतिः ।

B) Uraikan semua komposita dalam kalimat berikut menjadi bahasa Sanskerta, bentuklah kalimat dengan nomina yang dideklinasikan, dan terjemahkan:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः । ३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः । ४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति । ५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते । ६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति । ७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति । ८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते । ९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः । १०. पुण्यवद्वैश्येष्टदेवतापूजां करोति ।

16.4. Latihan Ulangan

A) Bentuklah semua kasus yang telah dipelajari sejauh ini untuk kata-kata berikut sebagai contoh untuk kelas deklinasi yang telah dipelajari sejauh ini.

Gunakan skema berikut, yang sesuai dengan urutan kasus menurut para gramatikus India dan karena keunggulannya —yang akan dibahas kemudian— juga telah diadopsi oleh para gramatikus Barat:

Singularis एकवचनम्	Pluralis बहुवचनम्
१. प्रथमा Nominativ	१. प्रथमा
२. द्वितीया Akkusativ	२. द्वितीया
३. तृतीया Instrumentalis	३. तृतीया
६. षष्ठी Genetiv	६. षष्ठी

Hafalkan pola deklinasi berdasarkan contoh-contoh ini!!!

१. नर m.

२. फल n.

३. क्षत्रिया f.

४. अरि m.

५. मति f.

६. गुरु m.

७. धेनु f.

८. देवी f.

९. गुणवन्त् m., n., f.

१०. किम्  m., n., f.

११. तद् m., n., f.

१२. एतद् m., n., f.

१३. इदम् m., n., f.

B) Terjemahkan dan pecahkan semua komposita ke dalam bahasa Sanskerta:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥ २. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥

(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

Penjelasan;

Ayat 7: कृषिपाशुपाल्ये Dual, Nom. Akk.: Dvandva, yang merujuk pada dua "benda"

Ayat 8: कर्म Nom., Akk. sg. Neutrum dari कर्मन् "Tindakan"

Ayat 13: सर्वेषाम् Gen. pl. mask. dari सर्व "setiap, semua" (Kata ganti, tidak dideklinasikan seperti deva)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥