Les 16

16.1. Tot Sandhi van uitgaande medeklinkers

Om samenstellingen te vormen, waarvan het voorste lid stammen met medeklinkeruitgang vormen, zijn de volgende regels nodig:

Uitgaande gutturale, retroflexe, dentale en labiale stopklanken (d.w.z. geen nasalen en geen palatale).

in pauze en voor stemloze klanken	Vervanging door de overeenkomstige stemloze niet-geaspireerde klank: bijv. -g + p- » -kp- -d + ph- » -tph- -dh + p- » -tp-
voor stemhebbende niet-nasale klanken	Vervanging door de overeenkomstige stemhebbende niet-geaspireerde klank: bijv. -t + g- » -dg- -k + b- » -gb- -dh + d- » -dd- -k + a- » -ga-
voor nasalen	Vervanging door de overeenkomstige nasal: bijv. -t + n- » -nn- -p + n- » -mn-

Uitzondering op bovenstaande regel:

Uitgaande dentale stopklank (geen nasal):

voor palataal	Vervanging door de betreffende niet-geaspireerde palataal: d.w.z. -t + c- » -cc- -d + c- » -cc- -th + c- » -cc- -dh + c- » -cc- -t/-th/-d/-dh + ch- » -cch- -t/-th/-d/-dh + j- » -jj- -t/-th/-d/-dh + jh- » -jjh-
+ ś	» -cś- of -cch-
voor retroflex	Vervanging door de betreffende niet-geaspireerde retroflex: d.w.z. -t/-th/-d/-dh + ṭ(h)- » -ṭṭ(h)- -t/-th/-d/-dh + ḍ(h)- » -ḍḍ(h)-
voor l-	Vervanging door -l: d.w.z. -t/-th/-d/-dh + l- » -ll-

Voorbeelde:

तद् + फल = तत्फल पुण्यवत् + ब्राह्मण = पुण्यवद्ब्राह्मण पुण्यवत् + नर = पुण्यवन्नर पुण्यवत् + पुरुष = पुण्यवत्पुरुष सत्यवत् + चैतन्य =सत्यवच्चैतन्य सुखवत् + लोक = सुखवल्लोक पुत्रवत् + जन = पुत्रवज्जन बलवत् + शत्रु = बलवच्छत्रु

16.2. Woordlys

अध्यापन n.: Onderrig, onderrig

Afbeelding: अध्यापनम्
"Dit is 'n spesiale seremonie in 'n klein tempel in Satara (सातारा). Dit word deur die studente van die Swami Muktananda Vedashala uitgevoer tydens die viering van Mahāśivarātri. Dit is 'n vediese skool, waar kinders die heilige tekste wat die Vedas genoem word, uit hul kop leer. Hierdie skool onderrig die Krishna Yajurveda en sekere dele van die Samaveda. Ek doen my meestersgraad verhandeling oor hierdie skool."
(Beeldbron: Besonderhede)

अनसूया f.: Nie-murmel nie, afgunsteloosheid

नृशंस्य n.: Kwaadaardigheid, lafhede

daarvandaan:

अनृशंस्य n.: Nie-kwaadaardigheid

जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : leef

daarvandaan:

आजीव m.: Levensonderhoud

क्षमा f.: Geduld, lankmoedigheid, terughoudendheid

क्षेम n.: Stilte, vrede, welstand, veilige besit

चित्त n.: Bewustheid, denke, gees

निरोध m.: Stop, tot stilstand bring

• bhūta n. (भूत) (PPP vir bhū): wese, spook

योग m.: Spanning, verbinding, vereniging, verkryging ; Yoga

Afbeelding: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Beeldbron: Besonderhede)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : draai, wend, (op ’n plek) wees, woon

शस्त्र (śastra) n.: snymiddel, snywapen, swaard, wapen

शौच n.: reiniging, suiwerheid

साधन m.,n. साधनी साधना f.: wat na ’n doel lei, wat veroorsaak

अहिंसा f.: die nie-aandoen van skade aan iemand, nie-skending, geweldloosheid

Afbeelding: अहिंसा
"Die hand met ’n wiel op die palm simboliseer die Jain Gelofte van Ahimsa. Die woord in die middel is "ahimsa". Die wiel verteenwoordig die dharmacakra wat staan vir die voorneme om die siklus van reïnkarnasie te stop deur onophoudelike najaag van waarheid en geweldloosheid."
(Beeldbron: Details)

16.3. Oefening

A) Verander die volgende uitdrukkings in Tatpuruṣa en vertaal hulle:

१. देवस्य पुरुषः । २. गुणवती ब्राह्मणी । ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । ४. पशुमन्तो जनाः ।

Afbeelding: पशुमन्तो जनाः हरियाणा / ਹਰਿਆਣਾ
(Beeldbron: Details)

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । ८. शिवेन रक्षिता बाला । ९. रामेण पीतं जलम् । १०. फलवांल्लाभः । ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । १२. देवानां स्तुतिः ।

B) Ontbind die volgende sinne se saamgestelde woorde in Sanskrit, vorm sodoende sinne met gebuigde selfstandige naamwoorde en vertaal hulle:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।
२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः । ३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः । ४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति । ५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते । ६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति । ७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति । ८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते । ९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः । १०. पुण्यवद्वैश्येष्टदेवतापूजां करोति ।

16.4. Hersieningsoefening

A) Vorm al die gevalle wat tot dusver geleer is vir die volgende woorde as voorbeelde van die deklinasieklasse wat tot dusver geleer is.

Gebruik hiervoor die volgende skema, wat ooreenstem met die volgorde van gevalle wat deur Indiese grammatikus gebruik is en wat ook deur Westerse grammatikus aangeneem is weens sy voordele – wat later bespreek sal word:

Enkelvoud:एकवचनम्	Meervoud:बहुवचनम्
१. प्रथमा Nominatief	१. प्रथमा
२. द्वितीया Akkusatief	२. द्वितीया
३. तृतीया Instrumentaal	३. तृतीया
६. षष्ठी Genitive	६. षष्ठी

Onthou die verbuigingspatrone met behulp van hierdie voorbeelde!!!

१. नर m.

२. फल n.

३. क्षत्रिया f.

४. अरि m.

५. मति f.

६. गुरु m.

७. धेनु f.

८. देवी f.

९. गुणवन्त् m., n., f.

१०. किम् m., n., v.

११. तद् m., n., v.

१२. एतद् m., n., v.

१३. इदम् m., n., f.

B) Vertaal en ontleed al die samestelde woorde in Sanskrit:
१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥योगसूत्र १.२॥ २. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥

(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५–८, १३)

Verduidelikings;

Sin 7: कृषिपाशुपाल्ये Dual, nom., acc.: Dvandva, wat twee 'dinge' aandui

Sin 8: कर्म nom., akk. enkelvoud onbepaalde vorm van कर्मन् 'daad'

Sin 13: सर्वेषाम् Gen. meerv. manlik van सर्व "iedereen, almal" (voornaamwoord, buig nie soos deva nie)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३॥