Урок 43

43.1. Лични окончания на второ лице (मध्यमः = "средна <персона>")

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Основни окончания	-si	-tha	-se	-dhve
Вторични окончания	-s	-ta	-thās	-dhvam
Перфектни окончания	-tha	-a	-se	-dhve

Обърнете внимание, че вторичното окончание на 2.мн.ч. е идентично с вторичното окончание на 3.ед.ч.Ā.

43.2. Образувание на глаголни форми за второ лице (मध्यमः)

2. лице:

• Единствено число: "ти"
• Множествено число: "вие" (повече от двама!)

43.2.1. Тематични основи

3.ед.ч.Ā. в Имперфект или Оптив е формално идентична на 2.мн.ч.P в Имперфект или Оптив!

43.2.1.1. Първи клас на настоящето време (भ्वादि)

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Индикатив Настоящо लट्	भवसि bho + a + si	भवथ	भवसे	भवध्वे
Имперфект लङ्	अभवस्	अभवत	अभवथास्	अभवध्वम्
Оптив विधिलिङ्	भवेस्	भवेत	भवेथास्	भवेध्वम्

43.2.1.2. Шести клас на настоящето време (तुदादि)

विश् 6P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Индикатив Настоящо लट्	विशसि	विशथ	विशसे	विशध्वे
Имперфект लङ्	अविशस्	अविशत	अविशथास्	अविशध्वम्
Оптив विधिलिङ्	विशेस्	विशेत	विशेथास्	विशेध्वम्

43.2.1.3. Четвърти клас на настоящето (दिवादि)

नृत् 4P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Индикатив настояще लट्	नृत्यसि	नृत्यथ	नृत्यसे	नृत्यध्वे
Имперфект लङ्	अनृत्यस्	अनृत्यत	अनृत्यथास्	अनृत्यध्वम्
Оптив विधिलिङ्	नृत्येस्	नृत्येत	नृत्येथास्	नृत्येध्वम्

43.2.1.4. Десети клас на настоящето (चुरादि) и каузативи

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Индикатив настояще लट्	चोरयसि	चोरयथ	चोरयसे	चोरयध्वे
Имперфект लङ्	अचोरयस्	अचोरयत	अचोरयथास्	अचोरयध्वम्
Оптив विधिलिङ्	चोरयेस्	चोरयेत	चोरयेथास्	चोरयेध्वम्

43.2.1.5. Страдателен залог

ईक्ष् 1Ā

	एकवचनम्	बहुवचनम्
Индикатив настояще लट्	ईक्ष्यसे īkṣ-ya-se	ईक्ष्यध्वे
Имперфект लङ्	ऐक्ष्यथास्	ऐक्ष्यध्वम्
Оптив विधिलिङ्	ईक्ष्येथास्	ईक्ष्येध्वम्

43.2.1.6. Бъдеще време (ऌट्)

43.2.1.6.1. अनिट्-образувания

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
दास्यसि	दास्यथ	दास्यसे	दास्यध्वे

43.2.1.6.2. सेट्-образувания

भू 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
भविष्यसि	भविष्यथ	भविष्यसे	भविष्यध्वे

43.3. Личното местоимение на второто лице

• Единствено число: त्वद् "ти"
• Множествено число: युष्मद् "вие"

	एकवचनम् (त्वद्)	बहुवचनम् (युष्मद्)
प्रथमा	त्वम्	यूयम्
द्वितीया	त्वाम् त्वा	युष्मान् वस्
तृतीया	त्वया	युष्माभिस्
चतुर्थी	तुभ्यम् ते	युष्मभ्यम् वस्
पञ्चमी	त्वत्	युष्मत्
षष्ठी	तव ते	युष्माकम् वस्
सप्तमी	त्वयि	युष्मासु

Формите त्वा, ते, वस् не трябва да се използват на първо място в изречение или в половина стих. Също така не трябва да се използват преди च, वा, एव и някои други частици:

त्वां मां च "теб и мен"

43.4. Речник

ज्ञा + आ каузатив आज्ञापयति : заповядвам, нареждам

आपण м.р.: пазар

Ил.: आपणः
(Източник на изображението: Подробности)

सत्वर 3: бърз, суетен

पण्य 3: за продан; ср.р.: стока, търговия

Ил.: पण्यानि
(Източник на изображението: Подробности)

आम् : да

सम м.р. = वर्ष ср.р.

-आयुत 3: снабден с

भद्र 3: добър, щастлив; вокатив: мой скъпи!

समय м.р. (от सम्-इ): споразумение, договор, срок, дата, време

निश्चित 3: решителен, определен

नोचेत् : ако не, иначе

विलम्ब n.m.: забавяне, закъснение

विपणि f.: магазин, лавка

Ил.: विपणिः
(Източник на изображението: Подробности)

वणिज् m.: търговец

Ил.: वणिक्
(Източник на изображението: Подробности)

वर 3: най-добър

शीघ्र 3: бърз, скорошен

वत्स m.: телене, малко, дете ; Vok.: скъпи мой

Ил.: वत्सः
(Източник на изображението: Подробности)

उत्तम 3: най-висок, най-добър

अल्प 3: малък, незначителен

मूल्य n.: стойност, цена

कियत् 3: колко голям

शर्करा f.: захар (немската дума "захар" произлиза от италианското zucchero, оттук през арабския sukkar - سكر и персийския šakār - شکر към санскритския शर्करा!)

अधिक 3: допълнителен, излишен, извънреден

तर्हि : тогава, тогава ; затова, следователно

तुल् 10 तुलयति । तोलयति : тегля, претеглям

Ил.: तोलन्ति
(Източник на изображението: Подробности)

कर्गल n.: хартия

संपुट m.: кутия (тук: пакет, сноп)

पुरतस् : отпред, преди, пред

श्रेष्ठिन् m.: богат търговец

जव 3: бърз, поспешен

द्रु 1P द्रवति бягам

Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्

रे Interjektion: Ей! Ти там!

अन्यद् 3: друг (деклонация като на यद् )

वञ्चक m.: измамник

पश्चात्ताप m.: съжаление

इत्थम् Adv.: по този начин, така

दिन n.: ден

जन्मन् n.: раждане

आनन्द m.: блаженство, радост

43.5. Упражнение

A) Образувайте съответната втора лице форма спрямо време, число, наклонение и т.н., за следните глаголни форми:

1. आर्हम्
2. कुप्येम
3. ऐच्छन्
4. ईक्षेरन्
5. कल्पने
6. क्रामन्ति
7. क्रेष्याम
8. गच्छेयम्
9. गायति
10. चर्यते
11. चेष्यन्ति
12. जायेय
13. आज्ञापयत्
14. विजयते
15. जीव्येत
16. तुदामः
17. अतरन्
18. त्यजामि
19. दहेयम्
20. आदास्ये
21. दिशति
22. अदूष्यम्
23. दृश्यामहे
24. नश्येयुः
25. आनीयामहि
26. नृत्यामि
27. पचेत्
28. पतिष्यामि
29. आपद्यत
30. पिबामः
31. अपृच्छ्ये
32. बुध्यामहे
33. भजेम
34. प्राभवन्
35. भरिष्यन्ते
36. मन्ये
37. मुच्येरन्
38. अम्रियन्त
39. यजेत
40. युध्येमहि
41. अरक्षन्
42. लप्स्यन्ते
43. अवदम्
44. औह्ये
45. वसन्ति
46. अवावर्तत
47. विशामि
48. शोचामः
49. वर्धेत
50. सीदामि
51. तिष्ठन्ति
52. आहरत्

B) Преведете на санскрит:

1. Защо седите, докато учителят стои?

2. Съмняваш ли се, че едно добро дело има добър плод?

3. Ще покажете ли на бащата най-вътрешната светилищна стая?

4. Коя песен на кой поет сте изпели?

5. Ще продадете ли тези плодове?

6. Какво сте заповядали?

7. Кога се намирахте в Бенарес (वृत्)?

8. Почитали ли сте боговете с жертвоприношение като служители на жертвата?

9. В кой град сте родени?

10. Как се спасявате (преминавате) пред врага?

Ил.: कदा पूराववर्तथाः ।
(Източник на изображението: Подробности)

43.6. संवादः = Разговор

संवादः	Обяснения
सुरेशः : अशोक1 क्व गच्छसीदानीम् ॥	1 Вокатив ед.ч.
अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥
सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥
अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां2 जन्मदिनोत्सवः ॥	2 -पाद мн.ч. може да се добави към имена, титли и др., за да изрази уважение
सुरेशः : किं वयस्तव3 पितृचरणानाम् ॥	3 Nom.Akk.ед.ч. към वयस् n. "възраст"
अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं4 मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥	4 पञ्चषष्टि петдесет и шест
सुरेशः : भद्र5 कतिवादन5k आगमिष्यन्ति जनाः ॥	5 Вокатив ед.ч. 5k वादन n. "-час"
अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं6 यावदागच्छ7 ॥	6 षड् "шест" 7 2.л.ед.ч.повелително наклонение
सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥
अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥
सुरेशः : अस्तु8 । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥	8 3.л.ед.ч.повелително наклонение към अस् 2л
अशोकः : (विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च) अयि वणिग्वर9 कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि10 शीघ्रं मह्यम् ॥	9 Вокатив ед.ч. 10 2.л.ед.ч.повелително наклонение P към दा 3U
वणिक्11 : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद12 कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥	11 Nom.ед.ч. към वणिज् m. 12 2.л.ед.ч.повелително наклонение
अशोकः : सेरभारा13 शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥	13 सेर = Сера (= 0.93310 кг)
वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन14 दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥	14 आणक = Анна = 1/16 рупия
अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि15 ॥	15 2.л.ед.ч.повелително наклонение P към दा 3U
वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल16 गृहाण17 शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम्18 । सत्वरं देहि ॥	16 Вокатив ед.ч. 17 2.л.ед.ч.повелително наклонение 18 अष्ट "осем"
अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा19 देहि ॥	19 सम्यक् Наречие "правилно"
वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चिद्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥
अशोकः : (मनसि20 किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं21 च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन् गृहाण22 मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥ (इत्युक्त्वा ततः प्रस्थितः)	20 Локатив ед.ч. към मनस् n. "ум" 21 -चतुष्टय "брой четири" 22 Повелително наклонение ед.ч.
वणिक् : रे बालक23 । एह्येहि24 शृणु25 तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥	23 Вокатив ед.ч. 24 2.л.повелително наклонение P към इ+आ 25 2.л.ед.ч.повелително наклонение P
अशोकः : श्रेष्ठिन्26 । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति27 ॥ (इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति)	26 Вокатив ед.ч. 27 Nom.ед.ч.m. Сравнителна степен към अल्प = "много малък"
(विपणिस्थो वञ्चको वणिग्28 किमपि कर्तुमशक्नोत् केवलं तस्य मनसि29 पश्चात्ताप एवासीत्)	28 वणिक् Nom.ед.ч. към वणिज् 29 Локатив ед.ч. към मनस् n. "ум"
अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥
(Според: Saral Sanskrit Shikshak III, стр. 4f.)

Ил.: शर्करा
(Източник на изображението: Подробности)