Урок 50

50.1. Образувание на съществителни: правилно сравнение

Правилното сравнение в санскрита се извършва с तद्धित суфиксите

• -तर (фем.: तरा) в "компаратив"
• तम (фем.: तमा) в "суперлатив"

Тези суфикси се добавят към мъжкия корен на прилагателните. При съществителни с промяна в основата те се добавят към слабия корен, който има формата като преди окончанието -su на локал (पञ्चमी) множествено число.

Ил.: लोकस्योत्तमो गिरिः सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Еверест
(Източник на изображението: Подробности)

Значение:

"Компаративът" означава, когато не е изразен сравнителен обект: "доволно, много, прекалено":

напр. सुचितर 3 "доволно чист", "много чист", "прекалено чист"

Ако е изразен сравнителен обект, той стои в аблатив (पञ्चमी). Компаратив + аблатив съответства на сравнението с "отколкото" в немския език.

напр. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = досл.: "гледано от Девата, Рам е по-мъдр" = "Рам е по-мъдър от Девата"

"Суперлативът" означава, когато не е изразен сравнителен обект: "най-висок, много":

напр. सत्तम 3 (към सन्त्) "най-добър, много добър"

Ако е изразен сравнителен обект, той стои в генитив (षष्ठी) ("от", "сред") и суперлативът съответства на немския суперлатив (висша степен):

напр. द्विजानां सत्तमः = "най-добрият от дваж родените"

Суфиксите -तर и -तम могат да се присъединяват не само към прилагателни, но и към съществителни имена, неизменими думи и дори глаголни форми:

Примери:

गजतम м.р. "най-добрият слон" (गज) (също име на Буда)

गोतम м.р. "най-големият бик" (गो) или: "най-богат на крави"

उद् неизм. "нагоре", "по-високо" » उत्तर 3 "по-висок" » उत्तम 3 "най-висок"

Когато тези суфикси се присъединят към глаголна форма, те винаги се появяват в наречна форма:

• -तराम्
• -तमाम्

Примери:

पचतितराम् "той/тя/то готви по-добре"

पचतितमाम् "той/тя/то готви най-добре"

Тази форма тези суфикси имат и когато се присъединят към неизменима дума и производната дума се използва наречно:

напр. सुतराम् (към सु) "по-добър начин" (наречно)

Ил.: का पचतितमाम्
Лису = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Източник на изображението: Подробности)

50.2. Речник

ध्रुव 3: твърд, неизменен

निषेक м.р.: пръскане, оплождане, течност, еякулат, церемония при зачеването

पण्डित 3: умен, мъдър, учен

मन् + अव 4Ā अवमन्यते: пренебрегвам, подценявам

मन्त्रिन् 3: съветващ ; м.р.: съветник, държавен съветник, министър

Ил.: मन्त्री
Капил Сибал (1948 -), министър в Министерството на науката и технологиите и Министерството на науките за Земята (от 2006 г.)
(Източник на изображението: Подробности)

रहस् ср.р.: тайна, самота

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति: бива увреден, проваля се, поврежда

Пр. II रिरेष, रिरिषुर्
Бъд. रेषिष्यति
Прех. रिष्यते
Кауз. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : чупя, разрушавам

Пр. II लुलोप, लुलुपे
Бъд. लोप्स्यति
Прех. लुप्यते
Кауз. लोपयति
PPP लुप्त
Инф. लोप्तुम्
Герундив लुप्य । लोप्य

विधि м.р.: също: съдба (към विधा)

वृष् 1P वर्षति : вали (повече с един कर्तृ -- бог или облак)

Пр. II ववर्ष, ववृषुर्
Бъд. वर्षिष्यति
Прех. वृष्यते
Кауз. वर्षयति
PPP वृष्ट
Инф. वर्षितुम्
Абсол. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Абсол.-वृष्य

Ил.: महामेघो वर्षिष्यति
Пристигане на мусона, Бангалор ಬೆಂಗಳೂರು
(Източник на изображението: Подробности)

संयक् Нар.: правилно, истински, по подходящ начин ; изцяло, напълно

आदित्य м.р.: Слънце ; мн.: Āditya : определена класа богове

Ил.: आदित्यः
(Източник на изображението: Подробности)

सर्व 3: всеки, всички

Склонение като यद् (изключение: Именително/Творително ед.ч. Среден род)

	Ед.ч. एकवचनम्				Мн.ч. बहुवचनम्
	Мъжки род पुंस्	Среден род नपुंसकम्	Женски род स्त्री	Мъжки род पुंस्	Среден род नपुंसकम्	Женски род स्त्री
1. Именително १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Винително २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Творително ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Дателно ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Аблативно ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Генитивно ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Локативно ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : частица, която подчертава предходната дума: наистина, истински, но

इह Нареч.: тук, тук на земята, насам ; сега. Пред съществителни в местен падеж (षष्ठी) със същото значение като अस्मिन्, अस्याम् कल्प м.: закон, обичай, ритуал ; епоха (към कॢप्)

कल्याण 3 (ж.: कल्याणी) :хубав

Ил.: कल्याणी
(Източник на изображението: Подробности)

कु- : като преден член на съставни думи: лош

Ил.: कुनगरम् धारावी, मुंबई
(Източник на изображението: Подробности)

चक्ष् 2А चष्टे 2.мн.ч. А चड्ढ्वे : виждам

Перфект चचक्षे
в останалите времена не се използва

चक्ष् + प्र 2А प्रचष्टे : разказвам, смятам за, наричам

देश м.: място, пространство, страна, област

50.3. Упражнение за превод

А) За повторение на склонението: следният стих съдържа всички форми за склонение в единствено число към गुरु м.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे । न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर् मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Ил.: गुरुमेव भजे
Ганешпури, на 80 км от Мумбай (मुंबई)
(Източник на изображението: Подробности)

Б) Преведете:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । तेन यायात्सतां मार्गम् तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर् वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथैव च । यस्मिन्नेव कुले नित्यम् कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: За необходимостта на жертвоприношението

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दैवे चैवेह कर्मणि । दैवे कर्मणि युक्तो हि बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥ अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर् वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
sig[द्रष्टृदृश्ययोः] संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Обяснение:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: За съветници на крал

न किंचिदवमन्येत सर्वस्य शृणुयानमतम् । बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम् उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Дефиниция на आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं वेदमधापयेत्द्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम् उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥ निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि । संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Обяснения:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.Neutrum