Упражнение 59

Ил.: रावणः
(Източник на изображението: Подробности)

---

А) Анализ на текста

Преведете следния текст и определете всички глаголни форми, които се срещат в него.

Преводът е умишлено оставен като неплавен, за да служи като помощ при превода.

Помощник за превод: Стих 6: दिदृक्षते = Дезидератив към दृश्

Текст от: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie стр. 127 сл.

राक्षसेन्द्रस्ततो ऽभैषीदैक्षिष्ट परितः पुरम् । प्रातिष्ठिपच्च बोधार्थं कुम्भकर्णस्य राक्षसान् ॥१॥

Тогава владетелят на демоните се уплашил. Той погледнал из целия град и изпратил ракшасите, за да събудят Кумбхакарна¹.
>
अभैषीत् - भी Аор. 4 л. мн.
ऐक्षिष्ट - ईक्ष् Аор. 5 л. ср.
प्रातिष्ठिपत् - प्र-स्था неправилна (вж. Панини 7.4.5) Аор. 3 л. мн.
>
1 Кумбхакарна, братът на Равана, лежи в вечен сън като наказание за своите престъпления.

ते ऽभ्यगुर्भवनं तस्य सुप्तं चैक्षिषताथ तम् । व्याहार्षुस्तुमुलाञ्छब्दान्दण्डैश्चावधिषुर्द्रुतम् ॥२॥

Те отишли при дома му и го видели спящ. Издали шумни звуци и бързо удряли с пръчки.
>
अभ्यगुर् - अभि-गा (за इ) Аор. 1 л. мн.
अक्षिषत - ईक्ष् Аор. 5 л. ср. (3 мн.)
व्याहार्षुर् - वि-आ-हृ произнасям, казвам Аор. 4 л. мн.
अवधिषुर् - वध् (вместо हन्) Аор. 5 л.

केशानलुञ्चिषुस्तस्य गजान्गात्रेष्वभिभ्रमन् । शीतैरभ्यषिचंस्तोयैरलातैश्चाप्यदम्भिषुः ॥३॥

Хванали косата му, пуснали слонове да блъскат край члените му; обляли го с хладка вода и наранили огньове.
>
अलुञ्चिषुर् - लुञ्च् Аор. 5 л.
अबिभ्रमन् - भ्रम् Кауз. Аор. 3 л.
अभ्यषिचन् - सिच् Аор. 2 л.
अदम्भिषुर् - दम्भ् Аор. 5 л.

नखैरकर्तिषुस्तीक्ष्णैरदाङ्क्षुर्दशनैस्तथा । शितैरतौत्सुः शूलैश्च भेरीश्चावीवदञ्छुभाः ॥४॥

Те го нараниха с остри нокти и го хапнаха със зъби, удряха го с остри копия и накараха светлите барабани да звучат.
>
अकर्तिषुर् - कृत् Aor. 5
अदाङ्क्षुर् - दंश् Aor. 4
अतौत्सुर् - तुद् Aor. 4
अवीवदन् - वद् Kaus. Aor. 4

स तान्नाजीगणत्सर्वानिच्छयाबुद्ध च स्वयम् । अबूबुधत कस्मान्मामप्राक्षीच्च निशाचरान् ॥५॥

Той не обърна внимание на никое от тях, по собствено желание се събуди сам и попита нощните ходещи: „Защо ме будите?“
>
अजीगणत् - गण् 10 Aor 3
अबुद्ध - बुध् Aor 4 (нещо, което е अबोधि)
अबुबूधत - बुध् Kaus. Aor. 3 (2.pl.P)
अप्राक्षीत् - प्रछ् Aor 4

ते ऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर । सो ऽस्नासीद्व्यलिपन्मांसमप्सासीद्वारुणीमपात् ॥६॥

Те казаха: „Кралят иска да те види, нощен ходещи!“ Той се измие, намаза се с масло, погълна месо и пиеше палмова водка;
>
अभाषिषत - भाष् Ā Aor. 5
अस्नासीत् - स्ना Aor. 6
व्यलिपत् - वि-लिप् Aor. 2
अप्सासीत् - प्सा Aor. 6
अपात् - पा Aor. 1

न्यवसिष्ट ततो द्रष्टुं रावणं प्रावृतद्गृहात् । राजायान्तं तमद्राक्षीदुदस्थाच्चेषदासनात् ॥७॥

Облече се и тогава тръгна от вкъщи, за да види Равана. Кралят го видя как идва и се изправи малко от мястото си.
>
न्यवसिष्ट - नि-वस् 2Ā Aor. 5
प्रावृतत् - प्र-वृत् Ā Aor. 2 P (в Aor. също P!)
अद्राक्षीत् - दृश् Aor. 4
उदस्थात् - उद्-स्था Aor. 1

अतुषत्पीठमासन्ने निरदिक्षच्च काञ्चनम् । अस्मेष्ट कुम्भकर्णो ऽल्पमुपाविक्षदथान्तिके ॥८॥

Той бил доволен и му посочил златен стол наблизо. Кумбхарна се усмихнал леко и тогава седнал наблизо.
>
अतुषत् - तुष् Аор. 2
निरदिक्षत् - निर्-दिश् Аор. 7
अस्मेष्ट - स्मि Ā Аор. 4
उपाविक्षत् - उप-विश् Аор. 7

अवादीन्मां किमित्याह्वो राज्ञा च प्रत्यवादि सः । नाज्ञासीस्त्वं सुखी रामो यदकार्षीत्स रक्षसाम् ॥९॥

Той казал: „Защо ме повика?“ На него царят отговорил: „Блаженнико, ти не разбра какво Рама направи за демоните.
>
अवादीत् - वद् Аор. 5
आह्वस् - आ-ह्वे Аор. 2
प्रत्यवादि - प्रति-वद् Страдателен аорист
अज्ञासीस् - ज्ञा Аор. 6
अकार्षीत् - कृ Аор. 4

उदतारीदुदन्वन्तं पुरं नः परितो ऽरुधत् । व्यद्योतिष्ट रणे शस्त्रैरनैषीद्राक्षसान्क्षयम् ॥१०॥

Той преминал океана, обградил нашия град от всички страни, в битката блеснал с оръжия за рязане, той довел демоните до гибел.
>
उदतारीत् - उद्-तॄ Аор. 5
अरुधत् - रुध् Аор. 2
व्यद्योतिष्ट - वि-द्युत् Аор. 5
अनैषीत् - नी Аор. 4

न प्रावोचमहं किंचित्प्रियं यावदजीविषम् । बन्धुस्त्वमर्चितः स्नेहान्मा द्विषो न वधीर्मम ॥११॥

Докато живях, не съм казал никакво ласкателство. Ти си мой роднина, обичан от любов. Не спирай да убиваш моите врагове!
>
प्रावोचम् - प्र-वच् Аор. 3
अजीविषम् - जीव् Аор. 5
वधीस् - वध् Инкунатив Аор. 5

वीर्यं मा न ददर्शस्त्वं मा न त्रास्थाः क्षतां पुरम् । तवाद्राक्ष्म वयं वीर्यं त्वमजैषीः पुरा सुरान् ॥१२॥

Не пропускай да проявиш мъжеството си, не пропускай да спасиш ранения град! Ние видяхме твоето мъжество. Ти преди победи боговете."
>
ददर्शस् - दृश् Kaus. Injunktiv Aor. 3
त्रास्थास् - त्रै Ā Injunktiv. Aor. 4
अद्राक्ष्म - दृश् Aor. 4
अजैषीस् - जि Aor. 4

अवोचत्कुम्भकर्णस्तं वयं मन्त्रे ऽभ्यधाम यत् । न त्वं सर्वं तदश्रौषीः फलं तस्येदमागमत् ॥१३॥

Кумбхарна му каза: "Всичко, което представихме на съвета, ти не чу. Това е плодът от това.
>
अवोचत् - वच् Aor. 3
अभ्यधाम - अभि-धा Aor. 1
अश्रौषीस् - श्रु Aor. 4
आगमत् - आ-गम् Aor. 2

प्राज्ञवाक्यान्यवामामंस्था मूर्खवाक्येष्ववास्थिथाः । अध्यगीष्ठाश्च शास्त्राणि प्रत्यपत्था हितं न च ॥१४॥

Ти пренебрегна думите на мъдреците, ти се довери на глупави думи, изучаваше учебниците и все пак не достигна спасението.
>
अवामामंस्थास् - अव-मन् Aor. 4
अवास्थिथास् - अव-स्था Aor. 4
अध्यगीष्ठास् - अधि-इ (अधि-गा) Aor. 4
प्रत्यपत्थास् - प्रति-पद् Aor. 4

मूर्खास्त्वामववञ्चन्त ये विग्रहमचीकरन् । अभाणीन्माल्यवान्युक्तमक्षंस्थास्त्वं न तन्मदात् ॥१५॥

Глупавите, които предизвикаха раздора, те излъгаха. Маливант¹ каза подходящото. Не му прости заради опиянението си.
>
अववञ्चन्त - वञ्च् Kaus. Aor. 3
अचीकरन् - कृ Aor. 3
अभाणीत् - भण् Aor. 5
अक्षंस्थास् - क्षम् Aor. 4
>
1 един Rakshasa

राघवस्यामुषः कान्तामाप्तैरुक्तो न चार्पिपः । मा नानुभूः स्वकान्दोषान्मा मुहो मा रुषो ऽधुना ॥१६॥

Открадна любовницата на Рамачандра. Въпреки че ти беше казано от властващи лица, не я върна обратно. Престани да не признаваш собствените си грешки! Не бъди объркан, не се ядосвай сега!
>
अमुषस् - मुष् Аорист 2
आर्पि्पस् - ऋ Казатив Аорист 3
अनुभूस् - अनु-भू Инъюнктив Аорист 1
मुहस् - मुह् Инъюнктив Аорист 2
रुषस् - रुष् Инъюнктив Аорист 2
>
1 Рамa

तस्याप्यत्यक्रमीत्कालो यत्तदाहमवादिषम् । अघानिषत रक्षांसि परैः कोशांस्त्वमव्ययीः ॥१७॥

За онова, което ти казах тогава, подходящият момент е изминал. Раакшасите бяха убити от враговете. Изгуби богатствата си.
>
अत्यक्रमीत् - क्रम् Аорист 5
अवादिषम् - वद् Аорист 5
अघानिषत - हन् Пасивен аорист 3.мн.ч.
अव्ययीस् - व्यय् Аорист 5

संधानकारणां तेजो न्यगभूत्ते ऽकृथास्तथा । यत्त्वं वैराणि कोशं च सहदण्डमजिग्लपः ॥१८॥

Твоята сила, която е основа за съюз, отслабна. Постъпи така, че да позволиш на твоите армии и богатства заедно с политическата власт да изчезнат."
>
अभूत् - भू Аорист 1
अकृथास् - कृ Аорист 4/1
अजिग्लपस् - ग्लै Казатив Аорист 3

Ил.: रामस्य रावणेन युद्धः
(Източник на изображението: Подробности)