Урок 35

35.1. Перфект тип III: Силна основа висока степен/удължена степен

Образуване:

силна основа:

• 3.л.ед.П: Удължена степен
• 2.л.ед.П: Висока степен
• 1.л.ед.П: по избор висока степен или удължена степен

слаба основа: виж подтиповете

35.1.1. Перфект тип IIIa: Силна основа висока степен/удължена степен, слаба основа ниска степен

Образуване:

слаба основа: Ниска степен

Образува се от корени на типовете:

• (Съгласна)-(Съгласна) - i/ī/u/ū
• (Съгласна) - ṛ

Преди гласоначално окончание се заменя:

• -i/-ī с -iy
• -u/-ū с -uv
• -ṛ с r
  Примери:

Корен	3. л. ед. Перф. П.	3. мн. перф. П.	3. л. ед. Перф. А.	3. мн. перф. А.
इ 2П	इयाय iy-ai + a	ईयुर् i + iy + ur
नी 1У	निनाय	निन्युर् ni-nī + ur	निन्ये	निन्यिरे
स्तु 2У	तुष्टाव tu + stau + a	तुष्टुवुर् tu + stuv-ur	तुष्टुवे	तुष्टुविरे
पू	पुपाव pu-pau + a	पुपुवुर् pu-puv-ur	पुपुवे	पुपुविरे
कृ	चकार	चक्रुर् ca-kr-ur	चक्रे	चक्रिरे

35.1.2. Перфект тип IIIb: Силна основа висока степен/удължена степен, слаба основа висока степен

Образуване:

слаба основа: Висока степен

Образува се от корени на типовете:

• (Съгласна)-(Съгласна)-ṝ
• Съгласна-Съгласна-ṛ (т.е. корени на -ṛ, ако им предхождат няколко съгласни)
  Примери:

Корен	3. л. ед. Перф. П.	3. мн. перф. П.	3. л. ед. Перф. А.	3. мн. перф. А.
पॄ 3П	पपार	पपरुर्
स्मृ 1П	सस्मार	सस्मरुर्
संस्कृ 8У	सञ्चस्कार sam + ca-skār-a	सञ्चस्करुर्	सञ्चस्करे	सञ्चस्करिरे

35.2. Перфект тип IV: Корени на -ā / -āi

Образуване:

силен корен:

• 3./1. л. ед.ч. Перф. П. завършва на -au
• 2. л. ед.ч. П.: Висока степен -ā или Ниска степен -i

слаб корен:

• пред съгласна: Ниска степен -i
• пред гласна: Ниска степен Ø

Образува се от корени на -ā / -āi

Пример:

Корен	3. л. ед.ч. Перф. П. 1. л. ед.ч. Перф. П.	3. мн.ч. Перф. П.	3. л. ед.ч. Перф. А.	3. мн.ч. Перф. А.
दा 3U	ददौ	ददुर् da-d-ur	ददे	ददिरे da-d-i-re

35.3. Перфект тип V: Корени съгласна-a-съгласна

Образуване:

силен корен:

• 3.л.ед.: Дълга степен
• 2.л.ед.: Висока степен
• 1.л.ед.: по избор Висока степен или Дълга степен

слаб корен: вж. подтипове

Образува се от корени от типа (съгласна)-Съгласна-a-съгласна

35.3.1. Перфект тип Va: слаб корен Ниска степен

Образуване:

слаб корен: Ниска степен

Образува се между другото от корените:

• गम्
• हन्
• जन्
• वच्
• वद्
• यज्
  Примери:

Корен	3. л. ед.ч. Перф. П.	3. мн.ч. Перф. П.	3. л. ед.ч. Перф. А.	3. мн.ч. Перф. А.
गम् 1P	जगाम	जग्मुर् ja-gm-ur
हन् 2P	जघान ja-ghān-a	जघ्नुर्
जन् 4Ā			जज्ञे ja-jñ-e	जज्ञिरे
वच् 2P	उवाच	ऊचुर् u + uc-ur
वद् 1P	उवाद	ऊदुर्	ऊदे	ऊदिरे
यज् 1U	इयाज	ईजुर् i + ij-ur	ईजे	ईजिरे

35.3.2. Перфект тип Vb: слаб корен, контракция (e-тип)

Образуване:

слаб корен: без редупликация. Замяна на -a- в основата с -e-
(за обяснение вижте Thumb-Hauschild 1,2 стр. 286 сл.)

Образува се от корени с -a- между две прости съгласни, чиято начална съгласна в редупликационната сричка не се променя (т.е. началната съгласна не е гутурал, аспират или h).
Пример:

Основа	3. л. ед. Перф. Актив	3. мн. ч. Перф. Актив	3. л. ед. Перф. Медиум	3. мн. ч. Перф. Медиум
पच् 1U	पपाच	पेचुर्	पेचे	पेचिरे

35.3.3. Перфект тип Vc: корени съгласна-a-съгласна. Слаб корен, силна степен

Образуване:

слаб корен: силна степен

Образува се от всички останали корени със средно -a-, т.е. корени със средно -a-

• които започват с две съгласни
• които започват с гутурал
• които започват с аспират
• които започват с h

стига да не принадлежат към Перфект тип Va.

Пример:

Основа	3. л. ед. Перф. Актив	3. мн. ч. Перф. Актив	3. л. ед. Перф. Медиум	3. мн. ч. Перф. Медиум
क्रम् 1U	चक्राम	चक्रमुर्	चक्रमे	चक्रमिरे

35.4. Списък на думите

नश् 4P नश्यति : изгубвам се, загивам, изчезвам

Перф. Vb ननाश, नेशुर् :br
Фут. नशिष्यति । नङ्क्ष्यति :br
Каз. नाशयति :br
PPP नष्ट

नश् + प्र 4P प्रणश्यति** : изчезвам, губя се, загивам

क्रम् 1U क्रामति, 4P क्राम्यति : стъпвам, вървя

Перф. Vc चक्राम, चक्रमुर् :br
Фут. क्रमिष्यति :br
Пас. क्रम्यते :br
Кавз. क्रमयति :br
PPP क्रान्त :br
Инф. क्रमितुम् :br
Абсол. क्रमित्वा । क्रन्त्वा । क्रान्त्वा

Ил.: क्रामन्ति
Хора, които вървят, Сенегал.
(Източник на изображението: Подробности)

गै 1P गायति (gai + a-ti): пея, рецитирам в песенен тон, обявявам в стихообразна реч

Перф. IV जगौ, जगुर् :br
Фут. गास्यति :br
Пас. गीयते :br
Кавз. गापयति :br
PPP गीत :br
Инф. गातुम्

от това:
गीता ж.р.: песен, пеење

Ил.: जगुः
Храмове музиканти Kaadu Malleswara Temple Bangalore.
(Източник на изображението: Подробности)

35.5. Упражнение

A) Образувате съответните перфектни форми за следните глаголни форми:

1. गायन्ति
2. स्मरन्ति
3. एष्यति
4. गच्छन्ति
5. कुरुते
6. नेष्यन्ते
7. जायते
8. जानाति
9. संस्करोति
10. पुनीते
11. बिभ्यति
12. पिपुरति
13. दत्ते
14. यजन्ते
15. भजन्ति неправилно, по тип Vb!
16. वक्ति
17. अदधुः
18. बिभ्रते
19. मरिष्यन्ति
20. अशक्नुवन्
21. अवदन्
22. अपिबत्
23. अपान्
24. अलभत
25. अहन्
26. मन्यन्ते
27. अक्रामन्
28. अशृण्वन्
29. मिमति

Ил.: मिमति
Пазар в Vadaseri, Тамил Наду.
(Източник на изображението: Подробности)

30. अपद्यत
31. सुनोति
32. अतिष्ठत्
33. पतिष्यन्ति
34. अपचत्
35. अजहुर्
36. धक्ष्यन्ति
37. स्तौति
38. तनुते
39. अचरत्
40. जुह्वति
41. अहरत्

B) Преведете:

एकस्मिन्नेव काले क्षत्रियो महान्यष्टुमुपचक्रमे । तस्य यज्ञपशुमिन्द्रो जहार । प्रनष्टे तु पशौ दुर्ब्राह्मणः क्षत्रियमब्रवीत् । पशुर्हृतः क्षत्रियस्य दुर्नयादिति ॥१॥ रामो ऽपुत्र आस । स पुत्रमियेष न तु लेभे । तस्माद्देवानीजे ब्रह्मचर्यादिव्रतानि च चकार । देवा रामस्येष्टिं शुश्रुवुर् रामाय चेष्टपुत्रं ददुः ॥२॥ ब्राह्मण्यो यज्ञाय घृतं पेचुः । ब्राह्मणीषु पचन्तीषु ब्राह्मणा यज्ञस्थानं सञ्चस्करुः । ततः क्षत्रियाः शिवादिदेवानीजिरे ब्राह्मणाश्चेजुः ॥३॥

Ил.: ... ब्राह्मणाश्चेजुः
Yajña ceremony, Shiva ashram, Ganeshpuri.
(Източник на изображението: Подробности)

अर्हन्तः कुलबन्धनं बिभिदुर्लोभं च क्रोधं च मोहं च रुरुधुः सत्यं प्रजज्ञुर्दुःखान्मुक्ता मोक्षसुखमापुः ॥४॥

C) Преобразувайте изреченията от упражнение B), като замените перфектите с имперфекти.