Упражнение 16

A) Преобразувайте следните изрази в тапуръша и ги преведете:

१. देवस्य पुरुषः । — देवपुरुषः २. गुणवती ब्राह्मणी । — गुणवद्ब्राह्मणी ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । — सत्यवद्ब्राह्मणः ४. पशुमन्तो जनाः । — पशुमज्जनाः ५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । — कव्युक्तिसत्यम् ८. शिवen रक्षिता बाला । — शिवरक्षितबाला ९. रामेण पीतं जलम् । — रामपीतजलम् १०. फलवांल्लाभः । — फलवद्लाभः ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । — इष्टदेवतापूजा १२. देवानां स्तुतिः । — देवस्तुतिः

B) Разтворете всички съставни думи в следните изречения на санскрит, създайте изречения с флективни съществителни и ги преведете:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति । पुण्यवान्वैश्यस्य पुत्रो देवानामिन्द्रस्य लोकं गच्छति । (или: पुण्यवतो वैश्यस्य पुत्रो...)
Заслужилият син на вайшя се възкачва на небето на владетеля на боговете. (или: Синът на заслужил вайшя...)

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः । पुण्यस्य करणं स्वर्गस्य मार्गः । (или: पुण्यानां करणं स्वर्गं मार्गः ।)
Извършването на заслуги е пътят към небето.

३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः । न साधुः पशुवतो नरस्य धेनूनां लोभः । (или: ...धेनोर्लोभः ।)
Азът на човека, богат на добитък, към крави / към кравата не е добър.

४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति । न पशूनां यज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मस्य यज्ञैस्तु स्वर्गस्य सुखमाप्नुवन्ति ।
Чрез животински жертвоприношения хората не достигат небето. Но чрез (некровни) жертви на справедливостта те постигат небесно щастие.

५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते । द्विजानां दासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
За Шудрите се казва, че са роби на два пъти родените.

६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति । बा्ला ब्राह्मणानां पुत्राः स्त्यवन्तं नरं शृण्वन्ति ।
Младите брахмански синове слушат истинския човек.

७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति । बलवन्तः क्षत्रिया धनवतां शत्रूनां नगरं जयन्ति ।
Могъщите кшатрии побеждават богатия град на враговете.

८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते । ऋषीणामुक्त्या सत्यमुच्यते ।
Думата на ведийските мъдреци казва истината.

९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः । बलवन्तो योधा ब्राह्मणानां ग्रामं गताः ।
Силните воини са отишли в брахманското село.

१०. पुण्यवद्वैश्येष्टवेवतापूजां करोति । पुन्यवतो वैश्यस्येष्टाया देवतायाः पूजां करोति ।
Той почита личното божество на заслужилия вайшя.

Ил.: न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति
(Източник на изображението: Подробности)

---

Деклинационни модели

А) Образувате всички досега изучени падежи за следните думи като примери за досегашните деклинационни класове.

१. नर (м.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен (Nom.)	नरस् (नरः)	नरास् (नराः)
2. Винителен (Akk.)	नरम्	नरान्
3. Творителен (Instr.)	नरेण	नरैस् (नरैः)
6. Родителен (Gen.)	नरस्य	नराणाम्

२. फल (ср.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен (Nom.)	फलम्	फलानि
2. Винителен (Akk.)	फलम्	फलानि
3. Творителен (Instr.)	फलेन	फलैस् (फलैः)
6. Родителен (Gen.)	फलस्य	फलानाम्

३. क्षत्रिया (ж.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	क्षत्रिया	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
2. Винителен	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
3. Творителен	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस् (क्षत्रियाभिः)
6. Родителен	क्षत्रियायास् (क्षत्रियायाः)	क्षत्रियाणाम्

४. अरि (м.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	अरिस् (अरिः)	अरयस् (अरयः)
2. Винителен	अरिम्	अरीन्
3. Творителен	अरिणा	अरिभिस् (अरिभिः)
6. Родителен	अरेस् (अरेः)	अरीणाम्

५. मति (ж.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	मतिस् (मतिः)	मतयस् (मतयः)
2. Винителен	मतिम्	मतीस् (मतीः)
3. Творителен	मत्या	मतिभिस् (मतिभिः)
6. Родителен	मतेस् (मतेः) / मत्यास् (मत्याः)	मतीनाम्

६. गुरु (м.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	गुरुस् (गुरुः)	गुरवस् (गुरवः)
2. Винителен	गुरुम्	गुरून्
3. Творителен	गुरुणा	गुरुभिस् (गुरुभिः)
6. Родителен	गुरोस् (गुरोः)	गुरूणाम्

७. धेनु (ж.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	धेनुस् (धेनुः)	धेनवस् (धेनवः)
2. Винителен	धेनुम्	धेनूस् (धेनूः)
3. Творителен	धेन्वा	धेनुभिस् (धेनुभिः)
6. Родителен	धेनोस् (धेनोः) / धेन्वास् (धेन्वाः)	धेनूनाम्

८. देवी (ж.р.)

Падеж	Единствено число	Множествено число
1. Именителен	देवी	देव्यस् (देव्यः)
2. Винителен	देवीम्	देवीस् (देवीः)
3. Творителен	देव्या	देवीभिस् (देवीभिः)
6. Родителен	देव्यास् (देव्याः)	देवीनाम्

९. गुणवन्त् (м./с.)

Мъжки род:

Падеж	Ед. число	Мн. число
1. Именителен	गुणवान्	गुणवन्तस् (गुणवन्तः)
2. Винителен	गुणवन्तम्	गुणवतस् (गुणवतः)
3. Творителен	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Родителен	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

Среден род:

Падеж	Ед. число	Мн. число
1. Именителен	गुणवत्	गुणवन्ति
2. Винителен	गुणवत्	गुणवन्ति
3. Творителен	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Родителен	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

(Женски род गुणवती се спряга като देवी)

१०. किम् (м./с./ж.)

Падеж	Ед. м.	Ед. с.	Ед. ж.	Мн. м.	Мн. с.	Мн. ж.
1. Именителен	कस् (कः)	किम्	का	के	कानि	कास् (काः)
2. Винителен	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास् (काः)
3. Творителен	केन	—	कया	—	—	काभिस् (काभिः)
6. Родителен	कस्य	—	कस्यास् (कस्याः)	केषाम्	—	कासाम्

११. तद् (м./с./ж.)

Падеж	Ед. м.	Ед. с.	Ед. ж.	Мн. м.	Мн. с.	Мн. ж.
1. Именителен	स / सो / सः	तद्	सा	ते	तानि	तास् (ताः)
2. Винителен	तम्	तद्	ताम्	तान्	तानि	तास् (ताः)
3. Творителен	तेन	—	तया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Родителен	तस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१२. एतद् (м./с./ж.)

Падеж	Ед. м.	Ед. с.	Ед. ж.	Мн. м.	Мн. с.	Мн. ж.
1. Именителен	एष / एषो / एषः	एतद्	एषा	एते	एतानि	एतास् (एताः)
2. Винителен	एतम् / एनम्	एतद् / एनद्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि / एनानि	एतास् / एनास्
3. Творителен	एतेन / एनेन	—	एतया / एनया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Родителен	एतस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१३. इदम् (м./н./ж.)

Падеж	Ед.ч. м.	Ед.ч. н.	Ед.ч. ж.	Мн.ч. м.	Мн.ч. н.	Мн.ч. ж.
1. Именителен	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास् (इmaाः)
2. Винителен	इमम् / एनम्	इदम् / एनद्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनास्
3. Творителен	अनेन / एनेन	—	अनया / एनया	एभिस् (एभिः)	—	आभिस् (आभिः)
6. Родителен	अस्य	—	अस्यास् (अस्याः)	एषाम्	—	आसाम्

---

Допълнителни упражнения

Б) Преведете и разложете всички санскритски съставни думи:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ योगसूत्र १.२ ॥ योगश्चित्तस्य वृत्तेर्निरोधः (или: वृत्तीनां निरोधः) ।
Йогата е прекратяването на умствените дейности.

२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥
Специфичната длъжност на брахман е: изучаване на Ведите, преподаване на Веди, принасяне на жертви като господар на жертвата, принасяне на жертва по поръчка на други, даряване на брахмани и приемане на дарове.

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शास्त्रेणाजीवो भूतानां रक्षणं च् ।
Специфичната длъжност на кшатрия е: изучаване на Ведите, принасяне на жертви като господар на жертвата, даряване на брахмани, издръжка чрез меча и пазене на живите същества.

वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिः पाशुपाल्यं च वणिज्या च ।
Специфичната длъжност на вайшя е: изучаване на Ведите, принасяне на жертви като господар на жертвата, даряване на брахмани, земеделие и животновъдство и търговия.

शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ शुड्रस्य द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारूणां कुशीलवानां च कर्म ।
Специфичната задължителна служба на шудрата е покорното обслужване на два пъти родените, икономическа дейност и занаятчийска работа като ремесленник и представител.

सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥
Задължение на всички е: ненасилие, истинност, чистота, липса на оплаквания от собствената си съдба, свобода от злобност и търпима сноска.
(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥ कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३ ॥ आन्वीक्षिक्याः त्रय्याः वार्त्ताया योगस्य क्षeमस्य च साधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ।
Бичето осигурява придобиване и сигурно притежание на философия, ведистика и икономика. Управлението с бича е политика.

Ил.: योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
(Източник на изображението: Подробности)