Oppitunti 50

50.1. Nominalbildung: säännöllinen vertailuasteet

Säännöllinen vertailuaste muodostetaan sanskritissa तद्धित-päätteillä

• -तर (naispääte: तरा) "komparatiivissa"
• तम (naispääte: तमा) "superlatiivissa"

Nämä päätteet liitetään adjektiivien maskuliinivartalon perään. Nomina, joilla on vartalonvaihtelua, liitetään niihin heikon vartalon perään, jolla on muoto kuten lokatiivin monikon -su-päätteen edellä (पञ्चमी) monikko.

Kuva: लोकस्योत्तमो गिरिः
सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mount Everest
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

Merkitys:

"Komparatiivi" tarkoittaa, kun verrattavaa kohdetta ei ilmaista: "melko, hyvin, liian":

esim. सुचितर 3 "melko puhdas", "erittäin puhdas", "liian puhdas"

Kun verrattava kohde ilmaistaan, tämä on ablatiivissa (पञ्चमी). Komparatiivi + ablatiivi vastaa saksankielistä vertailua "kuin"-rakenteella.

esim. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = kirjaimellisesti: "Devadatan näkökulmasta Rāma on järkevämpi" = "Rāma on järkevämpi kuin Devadatta"

Superlatiivi tarkoittaa, ettei verrattavaa kohdetta ilmaista: "erittäin, hyvin":

esim. सत्तम 3 (kohteeseen सन्त्) "erittäin hyvä, hyvin"

Jos verrattava kohde ilmaistaan, se on genetiivissä (षष्ठी) ("joka", "keskuudessa") ja superlatiivi vastaa saksalaista superlatiivia (yläaste):

esim. द्विजानां सत्तमः = "parhaiten syntyneistä"

Liitteet -तर ja -तम voivat liittyä adjektiivien lisäksi myös substantiiveihin, indeklinabeleihin ja jopa verbin muotoihin:

Esimerkit:

गजतम m. "paras elefantti" (गज) (myös Buddhan nimitys)

गोतम m. "suurin härkä" (गो) tai: "lehmäisin"

उद् Indeclinable. "ylös", "ylös" » उत्तर 3 "korkeampi" » उत्तम 3 "korkein"

Nämä liitteet liitetyään verbimuotoon, ne esiintyvät aina adverbialaisessa muodossa:

• -तराम्
• -तमाम्

Esimerkit:

पचतितराम् "hän/se/hän keittää paremmin"

पचतितमाम् "hän/se/hän keittää parhaiten"

Nämä päätteet säilyttävät tämän muodon, kun ne liitetään indeklinabliin ja johdettu sana on käytetty adverbina:

esim. सुतराम् (sanasta सु) "paremmalla tavalla" (adverbina)

Kuv.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Kuvälähde: Tiedot)

50.2. Sanalista

ध्रुव 3: vakaa, muuttumaton

निषेक m.: kastelu, hedelmöitys, neste, siemenneste, seremonia syntymän yhteydessä

पण्डित 3: viisas, älykäs, oppinut

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : halveksia, loukata

मन्त्रिन् 3: neuvoa-antava ; m.: neuvonantaja, ministeri

Kuva: मन्त्री
Kapil Sibal (s. 1948), tiede- ja teknologiaviraston sekä maapintatieteiden ministeriön liittovaltion ministeri (vuodesta 2006)
(Kuv lähde: Tiedot)

रहस् n.: salaisuus, yksinäisyys

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : vahingoittua, epäonnistua, vahingoittaa

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : rikkoa, tuhota

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: myös: kohtalo (sanasta विधा)

वृष् 1P वर्षति : sataa (useimmiten sanan कर्तृ kanssa -- jumala tai pilvi)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Kuv.: महामेघो वर्षिष्यति
Monsunin saapuminen, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Kuvan lähde: Tiedot)

संयक् Adv.: oikein, totta, asianmukaisella tavalla ; täysin, kokonaan

आदित्य m.: aurinko ; pl.: Āditya : tietty jumaluusluokka

Kuva: आदित्यः
(Kuv lähde: Tiedot)

सर्व 3: jokainen, kaikki

Taivutus kuten यद् (poikkeus: nominatiivin akkusatiivin singularis neutrum)

	yksikkö एकवचनम्				monikko बहुवचनम्
	maskuliini पुंस्	neutri नपुंसकम्	feminiini स्त्री	maskuliini पुंस्	neutri नपुंसकम्	feminiini स्त्री
1. nominatiivi १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. akkusatiivi २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. instrumentaali ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. datiivi ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. ablatiivi ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. genetiivi ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. lokatiivi ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Partikkeli, joka korostaa edellistä sanaa: totta kai, varmasti, mutta

इह Adv.: täällä, täällä maan päällä, tänne ; nyt. Substantiivien edellä lokatiivissa (षष्ठी) merkitys sama kuin अस्मिन्, अस्याम्

कल्प m: säädös, tapa, rituaali ; maailmankausi (katso कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :kaunis

Kuv.: कल्याणी
(Kuvan lähde: Yksityiskohdat)

कु- : yhdyssanan etuliitteenä: huono

Kuv.: कुनगरम्
धारावी, मुंबई
(Kuvan lähde: Yksityiskohdat)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : nähdä

Perf. चचक्षे
ei muissa aikamuodoissa käytetty

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : kertoa, pitää jstk/jknä, nimetä

देश m.: paikka, tila, maa, seutu

50.3. Käännösharjoitus

A) Taivutuksen toistamiseksi: seuraava säe sisältää kaikki taivutusmuodot yksikössä sanalle गुरु m.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे
गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे ।
न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर्
मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Kuva: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km etäisyydellä Mumbaista (मुंबई)
(Kuvälähde: Yksityiskohdat)

B) Käännä:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता
येन याताः पितामहाः ।
तेन यायात्सतां मार्गम्
तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर्
वेदानध्ययनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति
ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता
भर्त्रा भार्या तथैव च ।
यस्मिन्नेव कुले नित्यम्
कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: Uhraamisen välttämättömyydestä

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्
दैवे चैवेह कर्मणि ।
दैवे कर्मणि युक्तो हि
बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥
अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग्
आदित्यमुपतिष्ठते ।
आदित्याज्जायते वृष्टिर्
वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Selitys:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.duaali (duaalidvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: Kuninkaan neuvonantajista

न किंचिदवमन्येत
सर्वस्य शृणुयानमतम् ।
बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम्
उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Määritelmä sanalle आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं
वेदमधापयेत्द्द्विजः ।
सकल्पं सरहस्यं च
तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥

एकदेशं तु वेदस्य
वेदाङ्गान्यपि वा पुनः ।
यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम्
उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥

निषेकादीनि कर्माणि
यः करोति यथाविधि ।
संभावयति चान्नेन
स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Selitykset:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.neutri