Mësimi 50

50.1. Formimi i emrave: shkallëzimi rregullor

Shkallëzimi rregullor bëhet në sanskrit me prapashtesat तद्धित

• -तर (fem.: तरा) në "Krahasor"
• तम (fem.: तमा) në "Mbi krahasor"

Këto prapashtesa i shtohen rrënjës mashkullore adjektivave. Për emrat me gradim rrënje, ato i shtohen formës së dobët që ka të njëjtën formë si para mbarimit -su të Lokativit (पञ्चमी) në shumës.

Fig.: लोकस्योत्तमो गिरिः सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mali Everest
(Burimi i imazhit: Detaje)

Kuptimi:

"Krahasori" do të thotë, kur nuk shprehet një objekt krahasues: "mjaft, shumë, tepër":

p.sh. सुचितर 3 "mjaft i pastër", "shumë i pastër", "tepër i pastër"

Nëse shprehet një objekt krahasues, ky qëndron në Ablativ (पञ्चमी). Krahasori + Ablativi i përgjigjet shkallëzimit me "se" në gjermanisht.

p.sh. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = fjalë për fjalë: "Duke parë nga Devadatta, Rāma është më i mençur" = "Rāma është më i mençur se Devadatta"

"Mbi krahasori" do të thotë, kur nuk shprehet një objekt krahasues: "jashtëzakonisht, shumë":

p.sh. सत्तम 3 (nga सन्त्) "jashtëzakonisht i mirë, shumë i mirë"

Nëse shprehet një objekt krahasues, ky qëndron në Gjenitiv (षष्ठी) ("nga", "në mes") dhe mbi krahasori i përgjigjet mbi krahasorit gjerman (shkalla më e lartë):

p.sh. द्विजानां सत्तमः = "më i miri i dyfishtë të lindurve"

Mbaresat -⟪तर⟫ dhe -⟪तम⟫ mund të mos vijnë vetëm mbi adjektivet, por edhe mbi emrat, indeklinablat dhe madje edhe format verbale:

Shembuj:

गजतम mashk. "diku më i mirë elefant" (गज) (gjithashtu emërtim i Budës)

गोतम mashk. "diku më i madh dem" (गो) ose: "më i pasur në lopë"

उद् indekl. "në", "lart" » उत्तर 3 "më i lartë" » उत्तम 3 "më i larti"

Kur këto mbaresa vijnë mbi një formë verbale, ato shfaqen gjithmonë në formën adverbiale:

• -तराम्
• -तमाम्

Shembuj:

पचतितराम् "ai/e ajo/ajo bën më mirë"

पचतितमाम् "ai/e ajo/ajo bën më së miri"

Kjo formë e kanë këto mbaresa edhe kur vijnë mbi një indeklinabël dhe fjalia e nxjerrur përdoret si adverb:

p.sh. सुतराम् (për सु) "në mënyrë më të mirë" (adverbialisht)

Fig.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Burimi i imazhit: Detaje)

50.2. Fjalor

ध्रुव 3: i fortë, i pandryshueshëm

निषेक mashk.: shpërthim, pjellshmëri, lëngje, ejakulat, ceremoni gjatë konceptimit

पण्डित 3: i zgjuar, i mençur, i ditur

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : të neglizhosh, të përçmos

मन्त्रिन् 3: këshillues ; mashk.: këshilltar, anëtar i këshillit, ministër

Fig.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), ministër i Bashkimit në Ministrinë e Shkencës dhe Teknologjisë dhe Ministrisë së Shkencave të Tokës (që nga 2006)
(Burimi i imazhit: Detaje)

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : shkatërroj, shkatërron

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: gjithashtu: fat (për विधा)

वृष् 1P वर्षति : bën shi (zakonisht me një कर्तृ -- një hyjni ose qiell)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Fig.: महामेघो वर्षिष्यति
Ardhja e monsunit, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Burimi i imazhit: Detaje)

संयक् Adv.: saktë, i vërtetë, në mënyrën e duhur ; plotësisht, krejtësisht

आदित्य m.: diell ; pl.: Āditya : një klasë e caktuar hyjnore

Fig.: आदित्यः
(Burimi i imazhit: Detaje)

सर्व 3: çdo, të gjithë

Deklinim si यद् (përjashtim: Nom.Akk.sg.Neutrum)

	Singular एकवचनम्				Plural बहुवचनम्
	Maskulin पुंस्	Neutër नपुंसकम्	Feminin स्त्री	Maskulin पुंस्	Neutër नपुंसकम्	Feminin स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Akuzativ २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumental ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Gjenitiv ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Partikel që thekson fjalën paraardhëse: vërtet, me të vërtetë, por

इह Ndajf.: këtu, këtu në tokë, këtej ; tani. Para emrave në Lokativ (षष्ठी) me kuptim të njëjtë si अस्मिन्, अस्याम् कल्प m: rregull, zakon, rituell ; Epokë bote (nga कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) : i bukur

Fig.: कल्याणी
(Burimi i imazhit: Detaje)

कु- : si pjesë e parë e kompozitave: keq

Fig.: कुनगरम् धारावी, मुंबई
(Burimi i imazhit: Detaje)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : shoh

Perf. चचक्षे
nuk përdoret në tempot e tjera

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : tregoj, konsideroj, quaj

देश m.: vend, hapësirë, tokë, rajon

50.3. Ushtrim përkthimi

A) Për përsëritjen e deklinimit: vargu i mëposhtëm përmban të gjitha format e deklinimit në numrin njëjës për गुरु m.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे । न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर् मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Fig.: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km larg Mumbai (मुंबई)
(Burimi i imazhit: Detaje)

B) Përktheni:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । तेन यायात्सतां मार्गम् तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर् वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथैव च । यस्मिन्नेव कुले नित्यम् कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: Mbi nevojën e flijimit

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दैवे चैवेह कर्मणि । दैवे कर्मणि युक्तो हि बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥ अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर् वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
sig[द्रष्टृदृश्ययोः] संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Shpjegim:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: Mbi këshilltarët e mbretit

न किंचिदवमन्येत सर्वस्य शृणुयानमतम् । बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम् उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Përkufizimi i आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं वेदमधापयेत्द्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम् उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥ निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि । संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Shpjegime:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.Neutrum