Lektion 50

50.1. Nominalbildung: regulär gradbøjning

Den regulære gradbøjning foregår i sanskrit med तद्धित-suffixerne

• -तर (fem.: तरा) i "komparativ"
• तम (fem.: तमा) i "superlativ"

Disse suffixer tilføjes adjektiver i maskulinum-stammen. Ved nominaler med stamme-apophoni tilføjes de den svage stamme, som har formen ligesom før endelsen -su i lokativ (पञ्चमी) pluralis.

Fig.: लोकस्योत्तमो गिरिः सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mount Everest
(Billedkilde: Details)

Betydning:

"Komparativ" betyder, når et sammenlignet objekt ikke udtrykkes: "temmelig, meget, for":

f.eks. सुचितर 3 "temmelig ren", "meget ren", "for ren"

Når et sammenlignet objekt udtrykkes, står dette i ablativ (पञ्चमी). Komparativ + ablativ svarer til gradbøjning med "end" på tysk.

f.eks. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = ordligt.: "fra Devadatta set er Rāma mere indsigtsfuld" = "Rāma er mere indsigtsfuld end Devadatta"

"Superlativ" betyder, når et sammenlignet objekt ikke udtrykkes: "højst, meget":

f.eks. सत्तम 3 (til सन्त्) "højst god, meget god"

Når et sammenlignet objekt udtrykkes, står dette i genitiv (षष्ठी) ("af", "blandt"), og superlativet svarer til den tyske superlativ (højeste grad):

f.eks. द्विजानां सत्तमः = "den bedste af de to gange fødte"

Eksempler:

गजतम m. "den bedste elefant" (गज) (også betegnelse for Buddha)

गोतम m. "den største okse" (गो) eller: "den rigeste på køer"

उद् indekl. "op", "til op" » उत्तर 3 "højere" » उत्तम 3 "højest"

Når disse efterledsættelser tilføjes en verbalform, optræder de altid i den adverbiale form:

• -तराम्
• -तमाम्

Eksempler:

पचतितराम् "han/hun/det koger bedre"

पचतितमाम् "han/hun/det koger bedst"

Denne form har disse efterledsættelser også, når de tilføjes et indeklinabilium og det afledte ord bruges adverbiale:

f.eks. सुतराम् (til सु) "på en bedre måde" (adverbiale)

Fig.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Billedkilde: Details)

50.2. Ordbog

ध्रुव 3: fast, uforanderlig

निषेक m.: besprøjtelse, befrugtning, væske, ejakulat, ceremoni ved undfangelsen

पण्डित 3: klog, vis, lærd

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : foragte, nedvurdere

मन्त्रिन् 3: rådgivende ; m.: rådgiver, rådsherre, minister

Fig.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), unionsminister i Ministeriet for Videnskab og Teknologi og Ministeriet for Jordvidenskaber (siden 2006)
(Billedkilde: Details)

रहस् n.: hemmelighed, ensomhed

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : blive beskadiget, mislykkes, skade

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : bryde, ødelægge

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: også: skæbne (til विधा)

वृष् 1P वर्षति : regne (ofte med en कर्तृ -- en gud eller en sky)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Fig.: महामेघो वर्षिष्यति
Monsunens ankomst, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Billedkilde: Details)

संयक् Adv.: rigtigt, sandfærdigt, på den behøriges vis ; bestemt, fuldstændig

आदित्य m.: sol ; pl.: Āditya : en bestemt klasse af guder

Fig.: आदित्यः
(Billedkilde: Details)

सर्व 3: hver, alle

Deklination som यद् (undtagelse: Nom.Akk.sg.Neutral)

	Singular एकवचनम्				Plural बहुवचनम्
	Maskulinum पुंस्	Neutral नपुंसकम्	Femininum स्त्री	Maskulinum पुंस्	Neutral नपुंसकम्	Femininum स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Genitiv ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Partikel, der det forudgående ord understreger: sandelig, virkelig, men

इह Adv.: her, her på jorden, hit ; nu. For substantiver i lokativ (षष्ठी) synonym med अस्मिन्, अस्याम् कल्प m: lov, skik, ritual ; verdensperiode (til कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :skøn

Fig.: कल्याणी
(Billedkilde: Detaljer)

कु- : som første led i sammensætninger: dårlig

Fig.: कुनगरम् धारावी, मुंबई
(Billedkilde: Detaljer)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : se

Perf. चचक्षे
ikke brugt i de øvrige tider

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : fortælle, anse for, kalde

देश m.: sted, plads, land, område

50.3. Oversættelsesøvelse

A) Til repetition af deklinationen: følgende vers indeholder alle deklinationsformer i ental for गुरु m.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे । न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर् मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Fig.: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km fra Mumbai (मुंबई)
(Billedkilde: Detaljer)

B) Oversæt:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । तेन यायात्सतां मार्गम् तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर् वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०
मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथैव च । यस्मिन्नेव कुले नित्यम् कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: Om ofrets nødvendighed

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दैवे चैवेह कर्मणि । दैवे कर्मणि युक्तो हि बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥ अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर् वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
sig[द्रष्टृदृश्ययोः] संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Forklaring:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: Om kongens rådgivere

न किंचिदवमन्येत सर्वस्य शृणुयानमतम् । बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम् उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Definition af आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं वेदमधापयेत्द्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम् उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥ निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि । संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Forklaringer:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.Neutral