Lectio 50

50.1. Formatio nominalis: gradus regularis

Gradus regularis comparationis in Sanscrito formatur per suffixa तद्धित

• -तर (fem.: तरा) in "comparativo"
• तम (fem.: तमा) in "superlativo"

Haec suffixa ad radicem masculinam adiectivorum adiunguntur. Pro nominibus cum alternatione radicis, ad radicem infirmam adiunguntur, quae formam habet ante terminationem -su genitivi pluralis (पञ्चमी).

Fig.: लोकस्योत्तमो गिरिः
सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mons Everest
(Fons imaginis: Detalia)

Meaning:

The "comparative" means, when no compared object is expressed: "rather, very, too":

e.g. सुचितर 3 "satis purus", "valde purus", "nimis purus"

Cum comparato expresso, in Ablativo (पञ्चमी) ponitur. Comparativus + Ablativus gradum comparisonis cum "quam" in Germanico correspondet.

e.g. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = litteraliter: "ex sententia Devadattae, Rāma sagacior est" = "Rāma sagacior est quam Devadatta"

Superlativum significat comparatum non expressum: "extreme, valde":

e.g. सत्तम 3 (ad सन्त्) "valde bonus, nimis bonus"

Cum comparato expresso, in Genitivo (षष्ठी) ("ex", "inter") ponitur, et Superlativus Germanico superlativo (gradus superior) correspondet:

e.g. द्विजानां सत्तमः = "optimus Dvija"

Suffixa -तर et -तम non solum cum adiectivis, sed etiam cum nominibus, indeclinabilibus ac formis verbalibus occurrere possunt:

Exempla:

गजतम m. "elephantus optimus" (गज) (etiam appellatio Buddhae)

गोतम m. "bos maximus" (गो) vel: "admodum vacceis abundans"

उद् Indec. "super", "sursum" » उत्तर 3 "altior" » उत्तम 3 "altissimus"

Si haec suffixa ad formam verbi accedunt, semper in forma adverbiali apparent:

• -तराम्
• -तमाम्

Exempla:

पचतितराम् "ille/illa/id melius coquit"

पचतितमाम् "ille/illa/id optime coquit"

Haec forma suffixa quoque habet, cum indeclinabili adiungitur et verbum derivatum adverbialiter utitur:

e.g. सुतराम् (ad सु) "meliori modo" (adverbialiter)

Fig.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Fons imaginis: Detalia)

50.2. Glossarium

ध्रुव 3: firmus, immutabilis

निषेक m.: aspersio, fertilis, liquor, eiaculatio, caerimonia generationis

पण्डित 3: prudens, sapiens, doctus

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : contemnere, spernere

मन्त्रिन् 3: consiliarius ; m.: consiliarius, senator, minister

Fig.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), minister unionis in Ministerio Scientiae et Technologiae ac Ministerio Terrarum Scientificarum (ab anno 2006)
(Fons imaginis: Detalia)

रहस् n.: arcanum, solitudo

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : laedi, frustrari, deteriorari

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : frangere, destruere

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: etiam: fatum (ad विधा)

वृष् 1P वर्षति : pluit (saepius cum कर्तृ⟫ -- deus aut nubes)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Abb.: महामेघो वर्षिष्यति
Adventus monsis, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Fons imaginis: Detalia)

संयक् Adv.: recte, verum, modo debito; omnino, perfecte

आदित्य m.: sol; pl.: Āditya : classis quaedam deorum

Tab.: आदित्यः
(Fons imaginis: Descriptiones)

सर्व 3: quisque, omnes

Declinatio ut यद् (exceptio: Nom.Akk.sg.Neutrum)

	Singular एकवचनम्				Plural बहुवचनम्
	Maskulinum पुंस्	Neutrum नपुंसकम्	Femininum स्त्री	Maskulinum पुंस्	Neutrum नपुंसकम्	Femininum स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : particula, quae verbum praecedens confirmat: sane, vere, sed

इह adv.: hic, hic in terra, huc; nunc. Ante substantiva in locativo (षष्ठी) idem ac अस्मिन्, अस्याम्

कल्प m: lex, mos, ritus ; Aetas mundana (ad कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :pulchra

Fig.: कल्याणी
(Fons imaginis: Detalia)

कु- : ut pars prior compositionum: malus

Fig.: कुनगरम्
धारावी, मुंबई
(Fons imaginis: Detalia)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : videre

Perf. चचक्षे
non adhibetur in ceteris temporibus

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : narrare, putare, appellare

देश m.: locus, spatium, terra, regio

50.3. Exercitium translationis

A) Ad memoriam declinationis: sequens versus omnes formas declinativas in singulari continet ad गुरु m.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे
गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे ।
न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर्
मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Fig.: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km a Mumbai (मुंबई) distans
(Fons imaginis: Detalia)

B) Traducite:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता
येन याताः पितामहाः ।
तेन यायात्सतां मार्गम्
तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर्
वेदानध्ययनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति
ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता
भर्त्रा भार्या तथैव च ।
यस्मिन्नेव कुले नित्यम्
कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: De sacrificii necessitate

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्
दैवे चैवेह कर्मणि ।
दैवे कर्मणि युक्तो हि
बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥
अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग्
आदित्यमुपतिष्ठते ।
आदित्याज्जायते वृष्टिर्
वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Explicatio:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Loc.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: De consiliariis regis

न किंचिदवमन्येत
सर्वस्य शृणुयानमतम् ।
बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम्
उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Definitio de आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं
वेदमधापयेत्द्द्विजः ।
सकल्पं सरहस्यं च
तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥

एकदेशं तु वेदस्य
वेदाङ्गान्यपि वा पुनः ।
यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम्
उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥

निषेकादीनि कर्माणि
यः करोति यथाविधि ।
संभावयति चान्नेन
स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Explanationes:
निषेकादीनि : Nominativus/Accusativus pluralis Neutrum