Урок 15

A) Переведите пословицу, приведенную в начале урока

गुरुशुश्रूषया विद्या
पुष्कलेन धनेन वा ।
अथवा विद्यया विद्या
चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Знание можно получить, будучи покорным учителю, или за очень большие деньги, или в обмен на знание. Четвертого способа не существует.

B) Разберите следующие Tatpuruṣa:

१. बलकृतः । बलेन कृतः — насильственный

२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — собственности несовершеннолетнего

३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — мужчину, подобного вороне

४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — учителя / наставника людей / мира / миров

५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — через ГОСПОДА вод = через Варуṇу

६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — напиток для людей / для людей

७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — (акк.) глашатаи

८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — прилагательные

९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — через ГОСПОДЯ диких животных = через львов

१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — (род.), сделанная с рассудком, поступившая разумно

११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — через бескровную жертву

१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — члены / части / части жертвы, жертвенные принадлежности

१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — через семью

१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — деревенские писцы

१५. नागदेवः । नागानां देवः — бог змей, князь змей, бог слонов, царь слонов

१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — через заслугу / благое дело одержавшая победу (жен. род)

१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — (акк.) мир зла, мир злых, ад, злой мир

१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — говорения правды

१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — через долг давать подаяние

२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — вопрос о счастье, вопрос о благополучии, вопрос о самочувствии, легкий вопрос

२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — смятение от страдания, отчаяние, заблуждение относительно страдания

२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — сосуды для сом

२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — путь на небо

२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — через желанную корову

२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — право сословия

२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — сказанное / предписанное Ведой

Рис.: जलेश्वरो वरुणः
(Источник изображения: Детали)

---

Дополнительные упражнения

Разберите следующие сложные слова (самасы) в санскрите как татпурӯшу и дайте немецкий перевод. Укажите все возможные разборы и переводы, которые вам кажутся допустимыми. Также укажите, какой падеж и число имеет всё составное слово.

१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — Владыка богов

२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — женщина, сожжённая горем

३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — учение об освобождении, закон освобождения

४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — рождённое из пищи, виды еды

५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — домашняя работа

६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — посредством шудры

७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — богослужение

८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — ГОСПОДЬ богов

९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — жертвоприношение (винитив) кшатриев / кшатрии, жертва для кшатриев / для одного кшатрии

१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — посредством вайшьи

११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — учителя богов, учителя, равного богам, божественного учителя

१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — материальная выгода

१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — домашняя служанка

१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — заблуждение относительно страдания, смятение из-за страдания

१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — владельцы деревни

१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — городской народ, горожане

१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — правильного момента для жертвоприношения / для жертвоприношений, времени ...

१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — дома богов

१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — сыновья богов

२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — жертвоприношение животных

२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — изречение священного предания

२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — дом учителя / учителей

२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — посредством сомажертвы

२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — вошедшие в небо

२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — (винитив) вопрос о счастье, вопрос о благополучии, вопрос о самочувствии, лёгкий вопрос

२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — закон скота, скотское поведение

२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — небесный мир, мир небес

२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — посредством жертвы ведийских мудрецов / ведийского мудреца

२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — время (винитив) для этого, (правильный) момент для этого

३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — речь истины, говорение истины

Рис.: गृहकरणम्
(Источник изображения: Детали)