Oefening 15

A) Vertaal die spreekwoord aan die begin van die les

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Kennis word verkry deur gehoorsaamheid aan 'n onderwyser, of in ruil vir 'n groot bedrag geld, of in ruil vir kennis. Daar is geen vierde moontlikheid nie.

B) Ontwikkel die volgende tatpuruṣa:

१. बलकृतः । बलेन कृतः — 'n gewelddadige

२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — rakende die eiendom van 'n minderjarige

३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — 'n man soos 'n kraai

४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — van die Meester / Leermeester van die mense / van die wêreld / van die wêrelde

५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — deur die Here van die Waters = deur Varuṇa

६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — drink vir die mense / vir die mensdom

७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — die (akk.) woordvoerders

८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — byvoeglike naamwoorde

९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — deur die HERE van die wilde diere = deur leeus

१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — wat (gen.), wat met rede geskep is, rasioneel opgetree het

११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — deur 'n bloedlose offer

१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — ledemate / komponente / dele van 'n offer, offergereedskap
१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — deur die familie

१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — die dorpsskrifgeleerdes

१५. नागदेवः । नागानां देवः — slanggod, slangheer, olifantgod, olifantkoning

१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — bereik deur verdienste / goeie dade (f.)

१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — die (akk.) wêreld van die kwaad, wêreld van die goddeloses, hel, bose wêreld

१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — van die waarheid spreek

१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — deur die plig om aalmoese te gee

२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — 'n vraag oor geluk, 'n vraag oor welsyn, 'n vraag oor hoe mens voel, 'n eenvoudige vraag

२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — verwarring veroorsaak deur lyding, wanhoop, misleiding rakende lyding

२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — vaartuie van die verstand

२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — Die pad na die hemel

२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — deur die wensvervullende koei

२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — Die Reg van die Landgoed

२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — dit wat in die Veda's vermeld / voorgeskryf word

Fig.: जलेश्वरो वरुणः
(Beeldbron: Details)

---

Bykomende oefeninge

Ontleed die volgende samestellings as tatpuruṣa in Sanskrit en verskaf 'n Duitse vertaling. Vir elkeen, gee al die moontlike ontledings en vertalings wat by jou opkom. Gee ook die geval en die getal van die samestelling as geheel.
१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — Die Prins van die Godhede

२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — 'n vrou verteer deur lyding

३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — die leer van verlossing, die wet van verlossing

४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — dinge wat deur kos geproduseer word, soorte kos

५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — Huislike take

६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — deur die werk van die Śūdras

७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — godsdienstige diens

८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — HERE van die gode

९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — Offerande (akkusatief) van die Kaṣatriyas / van die Kṣatriya, offerande vir die Kṣatriyas / vir 'n Kṣatriya

१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — deur die Vaiśyas

११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — van die goddelike onderwyser, die goddelike onderwyser, die goddelike onderwyser

१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — materiële gewin

१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — 'n huishoudster

१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — waanopvatting oor lyding, verwarring veroorsaak deur lyding

१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — die dorpshere

१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — dorpenaars, stadsbewoners

१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — die regte tyd vir offer / vir gawes, die tyd ...

१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — Godshuise

१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — die Seun van die gode

२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — dieroffer

२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — spreuk van die heilige oerlewering

२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — huis van die meester / die meesters

२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — deur 'n soma-offer

२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — na die hemel gegaan

२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — die (akk.) vraag na geluk, vraag na welstand, vraag na gesteldheid, ligte vraag

२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — die wet van vee, veegedrag

२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — hemelwêreld, wêreld van die hemele

२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — deur offer van vediese wyses / die vediese wyse

२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — tyd (akkusatief) daarvoor, die regte tydstip daarvoor

३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — spreuk van die waarheid, praat van die waarheid

Afbeelding: गृहकरणम्
(Beeldbron: Details)