Exercitatio 15

A) Proverbium ad initium lectionis positum vertite

गुरुशुश्रूषया विद्या
पुष्कलेन धनेन वा ।
अथवा विद्यया विद्या
चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Sapientia per obedientiam erga magistrum aut pro magna pecunia aut in commutatione sapientiae acquiritur. Quarta via non est.

B) Composita Tatpuruṣa sequentia solvite:

१. बलकृतः । बलेन कृतः — violentus

२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — minoris patrimonii

३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — vir corvi similis

४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — dominus hominum / mundi / mundorum

५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — per dominum aquarum = per Varuṇam

६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — potio pro hominibus

७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — oratores (Acc.)

८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — adiectiva

९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — per dominos bestiarum = per leones

१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — (Gen.), quae ratione facta est, consilio agens

११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — per sacrificium sine sanguine

१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — membra / partes sacrificii, instrumenta sacrificiorum

१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — per familiam

१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — scribae villarum

१५. नागदेवः । नागानां देवः — deus serpentium, princeps serpentium, deus elephanti, rex elephanti

१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — per meritum / bonam rem victa (fem.)

१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — (Acc.) mundus malorum, mundus malitiosus, inferi, mundus pessimus

१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — veritatis enuntiatio

१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — per officium largiendi

२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — interrogatio de felicitate, interrogatio de salute, interrogatio de statu, quaestio levis

२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — confusio per dolorem, desperatio, caecitas de dolore

२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — vasa potoria

२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — via ad caelum

२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — per vacam desiderii

२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — ius ordinis

२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — a Veda dictum / praescriptum

Fig.: जलेश्वरो वरुणः
(Fons imaginis: Detalia)

---

Exercitationes Adicionales

Solvite sequentia composita ut Tatpuruṣam in Sanscrito et date versionem Germanicam. Date omnes solutiones et translationes quae vobis possibiles videntur. Indicetis quoque, de quo casu et numero agatur in toto composito.

१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — Principis Deorum

२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — mulier a dolore combusta

३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — doctrina de liberatione, lex liberationis

४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — ex cibo productum, species ciborum

५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — opera domestica

६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — per opus Śūdrae

७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — cultus divinus

८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — DOMINUS deorum

९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — hostia (Accusativum) Kaṣatriyarum / Kṣatriyae, hostia pro Kaṣatriyis / uno Kṣatriya

१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — per rem Vaiśyam

११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — magistri deorum, magistri aequalem deis, magistri divini

१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — lucrum materiale

१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — ancilla domestica

१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — ignorantia de dolore, confusio per dolorem

१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — dominorum villarum

१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — populus urbis, urbani

१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — momenti recti pro hostia / pro hostiis, temporis ...

१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — domus deorum

१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — filii deorum

२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — hostia animalium

२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — sententia traditionis sacrae

२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — domus magistri / magistrorum

२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — per hostiam Soma

२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — in caelum venientes

२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — quaestio (Acc.) de felicitate, quaestio de prosperitate, quaestio de statu, quaestio levis

२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — lex pecorum, comportamentum pecuarium

२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — mundus caelestis, mundus deorum

२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — per hostiam sapientium Vedicorum / unius sapientis Vedicus

२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — tempus (Accusativum) pro eo, tempus rectum pro eo

३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — Oratio veritatis, loquens veritatem

Fig.: गृहकरणम्
(Fons imaginis: Detalia)