Oefening 15

A) Vertaal het spreekwoord aan het begin van de les

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Kennis verkrijgt men door gehoorzaamheid aan een leraar of voor overvloedig veel geld of in ruil voor kennis. Een vierde mogelijkheid bestaat niet.

B) Ontleed de volgende Tatpuruṣa's:

१. बलकृतः । बलेन कृतः — een gewelddadige

२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — van het eigendom van een minderjarige

३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — een man als een kraai

४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — van de meester / leraar van de mensen / van de wereld / van de werelden

५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — door de HEER der wateren = door Varuṇa

६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — drank voor de lieden / voor de mensen

७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — de (acc.) woordvoerders

८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — eigenschapswoorden

९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — door de HEREN der wilde dieren = door leeuwen

१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — van de (gen.) die met verstand gemaakt werd, verstandig handelde

११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — door een onbloedig offer

१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — ledematen / bestanddelen / delen van een offer, offerwerktuigen

१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — door de familie

१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — de dorpsschrijvers

१५. नागदेवः । नागानां देवः — slangengod, slangenvorst, olifantengod, olifantenkoning

१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — door door verdienste / goeddoen overwonnen (vrl.)

१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — de (acc.) wereld van het kwaad, wereld der kwaden, hel, boze wereld

१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — van het spreken van de waarheid

१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — door de plicht tot giften

२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — vraag naar het geluk, vraag naar het welzijn, vraag naar de gesteldheid, een gemakkelijke vraag

२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — van de verwarring door het lijden, wanhoop, begoocheling met betrekking tot het lijden

२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — Somavaten

२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — weg naar de hemel

२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — door de wenskoe

२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — standenrecht

२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — door de Veda gezegde / voorgeschrevene

Afb.: जलेश्वरो वरुणः
(Afbeeldingsbron: Details)

---

Aanvullende oefeningen

Ontleed de volgende samenstellingen als tatpuruṣa in het Sanskrit en geef een Nederlandse vertaling. Geef telkens alle ontledingen en vertalingen die voor u mogelijk zijn. Geef ook aan welke naamval en welk getal op de gehele samenstelling van toepassing zijn.

१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — De godenkoning

२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — een door lijden verbrande vrouw

३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — de leer van verlossing, het wet van verlossing

४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — door voedsel voortgebracht, soorten van eten

५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — huishoudelijk werk

६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — door śūdrawerk

७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — godsdienst

८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — HEER der goden

९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — offer (accusatief) van de kṣatriya's / van de kṣatriya, offer voor kṣatriya's / een kṣatriya

१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — door vaiśyawezen

११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — van de godenleraar, de godgelijke leraar, de goddelijke leraar

१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — materieel gewin

१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — huismeid

१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — verblinding door het lijden, verwarring door lijden

१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — van de dorpsheeren

१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — stadsvolk, stedelingen

१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — van het juiste tijdstip voor het offer / voor offers, het tijd ...

१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — godshuizen

१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — de zonen van de goden

२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — dierenoffer

२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — spreuk van de heilige overlevering

२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — huis van de meester / de meesters

२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — door een soma-offer

२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — naar de hemel gegaan

२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — de (akk.) vraag naar het geluk, vraag naar welzijn, vraag naar gesteldheid, lichte vraag

२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — de wet van het vee, veedrag

२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — hemelse wereld, wereld van de hemelen

२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — door offer van vedische wijzen / de vedische wijze

२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — tijd (accusatief) daarvoor, het juiste moment daarvoor

३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — spreken van de waarheid, het uitspreken van de waarheid

Afbeelding: गृहकरणम्
(Bron afbeelding: Details)