Exercise 15

A) Translate the proverb at the beginning of the lesson

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Knowledge is obtained through obedience to a teacher, or for an exorbitant amount of money, or in exchange for knowledge. There is no fourth way.

B) Resolve the following Tatpuruṣa compounds:

१. बलकृतः । बलेन कृतः — a violent one

२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — of the property of a minor

३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — a man like a crow

४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — of the master / teacher of people / of the world / of the worlds

५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — by the LORD of waters = by Varuṇa

६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — drink for the people / for humans

७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — the (acc.) spokesmen

८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — adjectives

९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — by the LORDS of wild animals = by lions

१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — the (gen.), which was made with reason, acted reasonably

११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — by a bloodless sacrifice

१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — limbs / components / parts of a sacrifice, sacrificial implements

१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — through the family

१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — the village scribes

१५. नागदेवः । नागानां देवः — serpent god, lord of serpents, elephant god, king of elephants

१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — achieved through merit / good deeds (fem.)

१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — the (acc.) world of evil, world of evildoers, hell, wicked world

१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — of speaking the truth

१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — through the duty of giving

२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — question about happiness, question about well-being, question about condition, a light question

२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — confusion due to suffering, despair, delusion regarding suffering

२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — vessels of the soma

२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — path to heaven

२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — through the wish-fulfilling cow

२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — law of the castes

२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — what is said / prescribed by the Veda

Fig.: जलेश्वरो वरुणः
(Image source: Details)

---

Additional Exercises

Resolve the following compounds as Tatpuruṣa in Sanskrit and provide a German translation. Provide all resolutions and translations that seem possible to you. Also indicate which case and number the entire compound represents.

१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — Of the Lord of Gods

२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — a woman burned by suffering

३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — the teaching of liberation, the law of liberation

४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — that which is produced from food, kinds of eating

५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — household work

६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — through Śūdra-work

७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — worship service

८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — LORD of the Gods

९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — sacrifice (accusative) of the Kṣatriyas / of the Kṣatriya, sacrifice for Kṣatriyas / a Kṣatriya

१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — through Vaiśya-nature

११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — of the teacher of gods, of the god-like teacher, of the divine teacher

१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — material gain

१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — housemaid

१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — delusion regarding suffering, confusion through suffering

१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — of the village lords

१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — city people, townspeople

१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — of the right time for the sacrifice / for sacrifices, the time ...

१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — Houses of the Gods

१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — the Sons of the Gods

२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — Animal Sacrifice

२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — Verse of the Sacred Tradition

२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — House of the Teacher / Teachers

२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — through a Soma sacrifice

२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — Those who have come to Heaven

२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — the (Acc.) question about happiness, question about well-being, question about condition, light question

२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — the law of cattle, bovine behavior

२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — Heavenly world, World of the Heavens

२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — through sacrifice of Vedic sages / the Vedic sage

२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — Time (Accusative) for it, the (right) time for it

३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — Speech of truth, Speaking the truth

Fig.: गृहकरणम्
(Image source: Details)