Exercise 15
A) Translate the proverb at the beginning of the lesson
गुरुशुश्रूषया विद्या
पुष्कलेन धनेन वा ।
अथवा विद्यया विद्या
चतुर्थी नैव विद्यते ॥
Knowledge is obtained through obedience to a teacher, or for an exorbitant amount of money, or in exchange for knowledge. There is no fourth way.
B) Resolve the following Tatpuruṣa compounds:
१. बलकृतः । बलेन कृतः — a violent one
२. बालधनस्य । बालस्य धनस्य — of the property of a minor
३. नरकाकम् । काक इव नरम् । नर एव काकम् — a man like a crow
४. लोकगुरोः । लोकस्य गुरोः । लोकानां गुरोः — of the master/teacher of the people/the world/the worlds
५. जलेश्वरेण । जलस्येश्वरेण । जालानामीश्वरेण — by the LORD of the waters = by Varuṇa
६. जनपानम् । जनस्य पानम् । जनानां पानम् — drink for the people/for the humans
७. वाक्यसारथीन् । वाक्यस्य सारथीन् । वाक्यानां सारथीन् — the (Acc.) spokesmen
८. गुणवचनानि । गुणस्य वचनानि । गुणानां वचनानि — adjectives
९. मृगेश्वरैः । मृगस्येश्वरैः । मृगाणामीश्वरैः — by the LORDS of the wild animals = by lions
१०. बुद्धिकृतायाः । बुद्ध्या कृतायाः — of the (Gen.), which was made with reason, acted reasonably
११. धर्मयज्ञेन । धर्मेनैव यज्ञेन । धर्मस्य यज्ञ्नेन — by a bloodless sacrifice
१२. यज्ञाङ्गानि । यज्ञस्याङ्गानि । यज्ञाanamङ्गानि — limbs/components/parts of a sacrifice, sacrificial instruments
१३. गृहजनेन । गृहस्य जनेन — by the family
१४. ग्रामलेखकाः । ग्रामाणां लेखकाः — the village scribes
१५. नागदेवः । नागानां देवः — snake god, snake prince, elephant god, elephant king
१६. पुण्यजिताभिः । पुण्येन जिताभिः — by/through merit/good deeds conquered (fem.)
१७. पापलोकम् । पापस्य लोकम् । पापानां लोकम् । पापं लोकम् — the (Acc.) world of evil, world of the wicked, hell, evil world
१८. सत्यवदनस्य । सत्यस्य वदनस्य — of speaking the truth
१९. दानधर्मेण । दानस्य धर्मेण । दानेनैव धर्मेण — by the duty of giving
२०. सुखप्रश्नः । सुखस्य प्रश्नः । सुखः प्रश्नः — question about happiness, question about well-being, question about condition, a light question
२१. दुःखमोहस्य । दुःखस्य मोहस्य । दुःखेन मोहस्य — the confusion through suffering, despair, delusion regarding suffering
२२. सोमपात्राणि । सोमस्य पात्राणि — vessels for soma
२३. स्वर्गमार्गः । स्वर्गस्य मार्गः — path to heaven
२४. कामधेन्वा । कामस्य धेन्वा । कामानां धेन्वा — by the wish-fulfilling cow
२५. वर्णधर्मः । वर्णानां धर्मः — caste law
२६. श्रुत्युदितम् । श्रुत्योदितम् । श्रुतेरुदितम् — what is said/prescribed by the Veda
Fig.: जलेश्वरो वरुणः
(Image source: Details)
Additional Exercises
Resolve the following compounds as Tatpuruṣa in Sanskrit and provide a German translation. Provide all resolutions and translations that seem possible to you. Also indicate which case and number the entire compound represents.
१. देवेन्द्रस्य । देवानामिन्द्रस्य — The lord of the gods
२. दुःखदग्धा । दुःखेन दग्धा — a woman burnt by suffering
३. मोक्षधर्मः । मोक्षस्य धर्मः — the doctrine of liberation, the law of liberation
४. अन्नजातानि । अन्नेन जातानि । अन्नस्य जातानि — produced from food, types of food
५. गृहकरणम् । गृहस्य करणम् — housework
६. शूद्रकृतेन । शूद्रस्य कृतेन । शूद्राणां कृतेन — through Śūdra work
७. ईश्वरपूजा । ईश्वरस्य पूजा — divine service
८. देवेश्वरः । देवानामीश्वरः — LORD of the gods
९. क्षत्रिययज्ञम् । क्षत्रियस्य यज्ञम् । क्षत्रियाणां यज्ञम् — sacrifice (accusative) of the Kaṣatriyas / of the Kṣatriya, sacrifice for Kṣatriyas / for a Kṣatriya
१०. वैश्यभावेन । वैश्यस्य भावेन । वैश्यानां भावेन — through Vaiśya essence
११. देवगुरोः । देवानां गुरोः । देवस्येव् गुरोः । देवस्यैव गोरोः — of the teacher of the gods, of the teacher equal to the gods, of the divine teacher
१२. धनलोभः ॥ धनस्य लोभः । धनानां लोभः — material gain
१३. गृहदासी । गृहस्य दासी — housemaid
१४. दुःखमोहः । दुःखस्य मोहः — delusion about suffering, confusion through suffering
१५. ग्रामेश्वरम् । ग्रामस्येश्वरम् । ग्रामाणामीश्वरम् — the lords of the village
१६. नगरजनाः । नगरस्य जनाः । नगराणां जनाः — townsmen, city dwellers
१७. यज्ञकालस्य ॥ यज्ञस्य कालस्य । जज्ञानां कालस्य — of the right time for the sacrifice / for sacrifices, the time ...
१८. देवगृहाणि । देवस्य गृहाणि । देवाणां गृहाणि — houses of the gods
१९. देवपुत्राणाम् । देवानां पुत्राणाम् — the sons of the gods
२०. पश्विष्टिः । पशोरिष्टिः । पशूनामीष्टिः — animal sacrifice
२१. स्मृत्युक्तम् । स्मृत्योक्तम् । स्मृतेरुक्तम् । स्मृत्या उक्तम् — verse of the sacred tradition
२२. गुरुगृहम् । गुरोर्गृहम् । गुरूणां गृहम् — house of the master / of the masters
२३. सोमयज्ञेन । सोमस्य यज्ञेन — through a Soma sacrifice
२४. स्वर्गगताः । स्वर्गं गताः — those who have come to heaven
२५. सुखप्रश्नम् । सुखस्य प्रश्नम् — the (acc.) question about happiness, question about well-being, question about condition, light question
२६. पशुधर्मः । पशोर्धर्मः । पशूनां धर्मः — the law of cattle, bovine behavior
२७. स्वर्गलोकः । स्वर्gaणां लोकः । स्वर्ग एव लोकः — heavenly world, world of the heavens
२८. ऋषियज्ञैः । ऋषेर्यज्ञैः । ऋषीणां यज्ञैः — through sacrifice of Vedic sages / of the Vedic sage
२९. तत्कालम् । तस्य कालम् । त्स्याः कालम् । तेषां कालम् । तासां कालम् — time (accusative) for it, the (right) time for it
३०. सत्यवदनम् । स्त्यस्य वदनम् — Speech of Truth, Speaking the Truth
Fig.: गृहकरणम्
(Image source: Details)