Урок 30
A) Преобразуйте следующие глагольные формы в соответствующие им по лицу, числу и виду рода оптивные формы:
| Презенс | Оптив |
|---|---|
| १. ह्रियते | ह्रियेत |
| २. घ्नन्ति | हन्युः |
| ३. स्मरति | स्मरेत् |
| ४. स्थापयन्ति | स्थापयेयुः |
| ५. स्तौति | स्तुयात् |
| ६. सर्ज्यते | सर्ज्येत |
| ७. सुन्वन्ति | सुनुयुः |
| ८. सिञ्चति | सिञ्चेत् |
| ९. शृणोति | शृणुयात् |
| १०. शक्नुवन्ति | शक्नुयुः |
| ११. वर्तन्ते | वर्तेरन् |
| १२. वेशयन्ति | वेशयेयुः |
| १३. वस्ते | वसीत |
| १४. उष्यते | उष्येत |
| १५. वाद्यते | वाद्येत |
| १६. उच्यते | उच्येत |
| १७. लम्भ्यते | लम्भ्येत |
| १८. रक्षयन्ति | रक्षayeयुः |
| १९. युध्यते | युध्येत |
| २०. इज्यते | इज्येत |
| २१. म्रियते | म्रियेत |
| २२. मुञ्चन्ति | मुञ्चेयुः |
| २३. मन्यन्ते | मन्येरन् |
| २४. भवति | भवेत् |
| २५. भजन्ति | भजेयुः |
| २६. ब्रवीति | ब्रूयात् |
| २७. बुध्यते | बुध्येत |
| २८. पृच्छन्ति | पृच्छेयुः |
| २९. पुनाति | पुनीयात् |
| ३०. पाति | पायात् |
| ३१. पीयते | पीयेत |
| ३२. पद्यते | पद्येत |
| ३३. पतति | पतेत् |
| ३४. पाचयन्ति | पाचयेयुः |
| ३५. नृत्यन्ति | नृत्येयुः |
| ३६. नीयते | नीयेet |
| ३७. द्विषते | द्विषीरन् |
| ३८. पश्यन्ति | पश्येयुः |
| ३९. दोग्धि | दुह्यात् |
| ४०. दुष्यति | दुष्येत् |
| ४१. देशयन्ति | देशयेयुः |
| ४२. दहति | दहेत् |
| ४३. तनुते | तन्वीत |
| ४४. जानाति | जानीयात् |
| ४५. जानते | जानीरन् |
| ४६. जयन्ति | जयेयुः |
| ४७. जायन्ते | जायेरन् |
| ४८. चोर्यते | चोर्येत |
| ४९. चारयति | चारयेत् |
| ५०. गच्छन्ति | गच्छेयुः |
| ५१. खाद्यते | खाद्येत |
| ५२. क्रीणीते | क्रीणीत |
| ५३. क्रियते | क्रियेत |
| ५४. कोपयति | कोपयेत् |
| ५५. कामयते | कामयेत |
| ५६. इच्छति | इच्छेत् |
| ५७. आययन्ति | आययेयुः |
| ५८. आस्यते | आस्येत |
| ५९. आप्नुवते | आप्नुवीरन् |
| ६०. अस्यते | अस्येत |
| ६१. सन्ति | स्युः |
| ६२. अश्नुते | अश्नुवीत |
| ६३. अर्हति | अर्हेत् |
| ६४. अदन्ति | अद्युः |
| ६५. अध्यापयन्ति | अध्यापयेयुः |
B) Переведите следующие предложения и разберите санскритские композиты:
१. जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
(आर्याणि सत्यानि)
Будда провозгласил людям свое учение ради блага благородных, чтобы они познали благородные истины.
२. ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
Люди, которые не приносят жертв богам, не соблюдают обеты, лгут и совершают несправедливость, не будут счастливы и после своей смерти попадут в ад.
३. ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
(आर्यपुत्रः — आर्याणां पुत्रः)
Благородный сын хочет, чтобы пришли его родственники, и посылает слугу за родственниками.
४. अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
(अन्नस्य लोभात् । प्राप्तं ज्ञानं येन सः)
Понимая, что из чревоугодия возникает страдание, он не ест хорошие плоды.
५. क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
(वैश्यानां पुत्राः)
Долг вайшьев — жить торговлей и продажей. Поэтому вайшьи покупают и продают.
६. कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
(कृतं पापं येन सः । पुनर्भव — पुनः भवति इति)
Когда грешник очищается от своей злобы в одном из ада, он перерождаeтся.
७. ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
(ब्राह्मणानां पुत्राः । वेदानामध्यायांश्च स्मृतीनामध्यायांश्च)
Долг благородных состоит в том, что сыновья брахманов постоянно изучают разделы Вед и предания.
८. यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
(सन्-ब्राह्मणः)
Ein Brahmane, der eine Śūdra liebt, ist kein guter Brahmane, denn ein guter Brahmane liebt eine Brahmanin.
९. सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ (Ману IV.138)
Говорите правду, которая приятна, неприятную правду не говорите; не говорите приятной лжи — это вечный закон.
Рис.: श्रीमोहनभोपेन रावणहस्तो वाद्यते
(Источник изображения: Детали)
Определение словоформ
Определите и переведите следующие словоформы:
| Словоформа | Определение | Значение |
|---|---|---|
| १. भारे | Локал. ед. ч. м. | на ноше |
| २. अध्ययनम् | Имен./Вин. ед. ч. с. | изучение |
| ३. वस्तुतः | Наречие | на самом деле |
| ४. वस्त्राणि | Имен./Вин. мн. ч. с. | одежды |
| ५. प्रतिमया | Твор. ед. ж. | посредством образа |
| ६. आचाराय | Дат. ед. ч. м. | поведению |
| ७. आचार्यैः | Твор. мн. ч. м. | учителями |
| ८. अश्वेषु | Локал. мн. ч. м. | на лошадях |
| ९. ताम् | Вин. ед. ж. | эти |
| १०. वृत्त्यै | Дат. ед. ж. | образу жизни |
| ११. चरितस्य | Род. ед. ч. с. | жизненного пути |
| १२. अर्हता | Твор. ед. ч. м. | архатом |
| १३. शक्तीः | Вин. мн. ж. | силы |
| १४. कामम् | Наречие | по желанию |
| १५. भिक्षवे | Дат. ед. ч. м. | монаху |
| १६. भगवद्गीतायाम् | Локал. ед. ж. | в Бхагавадгите |
| १७. भगवति | Локал. ед. ч. м./с. | в Достопочтенном |
| १८. भक्त्याः | Абл./Род. ед. ж. | любви / из любви |
| १९. स्थानात् | Абл. ед. ч. с. | из места |
| २०. स्थित्या | Твор. ед. ж. | установлением |
| २१. मात्रायै | Дат. ед. ж. | мере |
| २२. प्रभृतौ | Локал. ед. ж. | в начале |
| २३. हस्तेन | Твор. ед. ч. м. | рукой |
| २४. आदेः | Абл./Род. ед. ч. м. | начала / от начала |
| २५. दिष्टिम् | Вин. ед. ж. | наставление |
| २६. रुद्रः | Имен. ед. ч. м. | Рудра |
| २७. मृत्यौ | Локал. ед. ч. м. | в смерти |
| २८. मृतिः | Имен. ед. ж. | смерть |
| २९. द्विजातये | Дат. ед. ч. м./ж. | дваждырожденному |
| ३०. जातिभिः | Твор. мн. ж. | рождениями |
| ३१. व्याघ्रान् | Вин. мн. ч. м. | тигры |
| ३२. पूजाः | Имен./Вин. мн. ж. | почтения |
| ३३. शत्रोः | Абл./Род. ед. ч. м. | врага / от врага |
| ३४. उक्तिभ्यः | Дат./Абл. мн. ж. | высказываниям / от высказываний |
| ३५. महान्ति | Имен./Вин. мн. ч. с. | великие |
| ३६. महति | Локал. ед. ч. м./с. | в великом |
| ३७. सा | Имен. ед. ж. | она, эта |
| ३८. तस्यै | Дат. ед. ж. | ей |
| ३९. तस्मिन् | Локал. ед. ч. м./с. | в этом, в этом месте |
| ४०. सते | Дат. ед. ч. м./с. | Существенному / Благородному |
Рис.: भक्त्याः
(Источник изображения: Детали)
:::