Μάθημα ζʹ

Ἐν τῇ μαθήσει ταύτᾳ μανθάνετε:

• Τὴν πρότασιν ῥητικὴν μετὰ ἀντικειμενοῦ εὐθέου
• Τὴν αἰτιατικὴν τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ἀντωνυμιῶν
• Τὸν Σάνδιν τοῦ τελικοῦ -n
• Τὸ οὐδέτερον τῶν ἀ-στοιχείων
• Τὰς ἀθεματικὰς τάξεις τῶν παρατατῶν (παρὰ τὸ παράδειγμα τῆς 5. τάξεως)

Ῥήμα τῆς ἑβδομάδος

धर्मो जयति नधर्मः
सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधो
देवो जयति नासुरः ॥

dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||

τὸ δίκαιον νικᾷ, οὐχὶ τὸ ἄδικον,
ἀλήθεια νικᾷ, οὐχὶ ἡ ψεῦδος,
μακροθυμία νικᾷ, οὐχὶ ὀργή,
θεὸς νικᾷ, οὐχὶ ὁ ἀντίθεος.

7.1. Ἡ ῥηματικὴ πρότασις mit direktem Objekt

Σχῆμα:
(Ἀγὼν = κάρτρ ὁ. = कर्तृ) – εὐθὺς ὑποκείμενον (καρμάν ν. = कर्मन्) – ῥῆμα

π.χ.

• rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "Ὁ Ῥάμας ἐσθίει (κατ᾽) ἓν φρόνημα."
• brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "Ὁ Βραχμάνης τιμᾷ θεόν μεθ᾽ ἱερουργίας (περὶ τινός)."

Ἐὰν τὸ ῥῆμα ἐν Παρασμαιπάδα ἢ Ἀτμανεπάδα εὑρίσκεται, τότε τὸ εὐθὺς ὑποκείμενον (καρμάν ν. = कर्मन्) συνήθως ἐν Αἰτιατῇ (Τίνα, διτυία θ. = द्वितीया) τίθεται.

7.2. Ἡ αἰτιατικὴ πτῶσις (dvitīyā θηλ. = द्वितीया = "δευτέρα κατάληξις πτώσεως")

Τέλος της Αιτιατικής ενικού αρσενικού και θηλυκού μετά φωνήεντος: -m

Ἀρσενικὰ εἰς	Αἰτιατικὴ ἑνική
-a: deva	devam देवम्
-i: kavi	kavim कविम्
-u: guru	gurum गुरुम्
Θηλυκὰ εἰς	Αἰτιατικὴ ἑνική
-ā: devatā	devatām देवताम्
-i: śruti	śrutim श्रुतिम्
-ī: devī	devīm देवीम्
-u: dhenu	dhenum धेनुम्

Αἰτιατικὴ πληθυντικὴ τῶν ἀρσενικῶν φωνηεντολήκτων (ἐξαίρεσις· μονοσύλλαβα ῥιζικὰ θέματα εἰς μακρὸν φωνῆεν λήγοντα)· ἔκτασις τοῦ τελικοῦ φωνήεντος + -n

Αρσενικά σε	Αιτιατική πληθυντικού
-a: deva	devān देवान्
-i: kavi	kavīn कवीन्
-u: guru	gurūn गुरून्

Αιτιατική πληθυντικού θηλυκού των θεμάτων σε φωνήεν (εξαίρεση: μονοσύλλαβα ριζικά θέματα σε μακρό φωνήεν): Μακρύνση του τελικού φωνήεντος + -s

Feminina auf	Akkusativ Plural
-ā: devatā	devatās देवतास्
-i: śruti	śrutīs श्रुतीस्
-ī: devī	devīs देवीस्
-u: dhenu	dhenūs धेनूस्

7.2.1. Αἰτιατικὴ ἑνικοῦ καὶ πληθυντικοῦ τῶν ἐρωτηματικῶν καὶ δεικτικῶν ἀντωνυμιῶν

		Ἀρσενικόν	Θηλυκόν	Οὐδέτερον
kim τι/ὅ τι	ἑν.	kam कम्	kām काम्	kim किम्
	πληθ.	kān कान्	kās कास्	kāni कानि
tad αὐτό/ἐκεῖνο	ἑν.	tam तम्	tām ताम्	tad तद्
	πληθ.	tān तान्	tās तास्	tāni तानि
etad τοῦτο/ἐνταυθοί	ἑν.	etam / enam एतम् / एनम्	etām / enām एताम् / एनाम्	etad / enad एतद् / एनद्
	πληθ.	etān / enān एतान् / एनान्	etās / enās एतास् / एनास्	etāni / enāni एतानि / एनानि
idam τοῦτο	ἑν.	imam / enam इमम् / एनम्	imām / enām इमाम् / एनाम्	idam / enad इदम् / एनद्
	πληθ.	imān / enān इमान् / एनान्	imās / enās इमास् / एनास्	imāni / enāni इमानि / एनानि

αἱ μορφαὶ enam (एनम्) κτλ. ἀνήκουσι τῷ ἱκανῇ enad (एनद्), ὃν μόνας τινὰς πτώσεις σχηματίζει. Ταῦτα ἀντὶ τῶν μορφῶν τοῦ etad καὶ idam τότε χρῆται, ὅταν τὸ δηλούμενον ἐν τοῖς προτέροις ἤδη ἐμνημόνευτο.
π.χ. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "Ὁ θεός ἐστιν. Ἱερουργοῦσιν αὐτῷ."

7.2.2. Χρῆσις τῆς αἰτιατικῆς (πτῶσις τοῦ τίνα, δβιτīyā θηλ. = द्वितीया = "δευτέρα πτωτικὴ κατάληξις")

Ἡ αἰτιατικὴ (dvitīyā f. = द्वितीया) σημαίνει:

1. ἐν τῷ οὐχ ὑποτακτικῷ ρηματικῷ λόγῳ: τὸ εὐθὺ ἀντικείμενον (karman n. = कर्मन्) τῆς διὰ τοῦ ρήματος ἐκφραζομένης πράξεως:
   π.χ.
   • devaṃ yajati = देवं यजति : "Σὺ σέβεται θεὸν ἐν θυσίᾳ."
   • phalam āpnoti = फलमाप्नोति : "Σὺ λαμβάνει τὸν καρπόν (π.χ. τῆς πράξεως)."
2. παρὰ ρήμασι, τὰ ὁποῖα ἐκφράζουσι πορείαν, κίνησιν, ἄγευσιν ἢ τοιοῦτον τι πρὸς τὴν ὁδόν, σημαίνει ἡ αἰτιατικὴ τὸν σκοπὸν τῆς κινήσεως:
   π.χ.
   • narakaṃ gacchati = नरकं गच्छति : "Σὺ πορεύεται εἰς τὴν γέενναν."

ἄλλαι χρήσεις τῆς αἰτιατικῆς μεταγενέστερον ἀναλύσονται.

7.3. Sandhi τοῦ τελικοῦ -n

Φωνήεν τελικόν -n:

1. Προ φωνηέντων παλατίνων και οπισγλώσσων sparśa, ὅταν εἶναι φθόγγοι, καὶ πρὸ τοῦ ś- ἀντικαθίσταται ὑπὸ τοῦ ἐκ τούτων φθόγγων ἀντιστοιχοῖ ὁρμητικὸς:

   • -n πρὸ j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
   • -n πρὸ ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
     π.χ. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : «Ὁ νικᾷ τοὺς Κσατρίγιας.»
     Ἀρχικὸν ś- ἀντικαθίσταται συνήθως ὑπὸ τοῦ ch-:
     gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (παρὰ gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : «Ἀκούει τοὺς διδασκάλους.» «Ἐπικροτεῖ τοὺς διδασκάλους.»

2. Προ ἀρχικοῦ l- ἀντικαθίσταται ὑπὸ -l μετὰ Anunāsika (ἡμιφωνητικὸς l, ἐν τῇ γραφῇ ल् μετὰ Anunāsika ँ) :
   π.χ. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : «Λαμβάνει κτήνη.»

3. Προ ἀρχικοῦ παλατίνου, οπισγλώσσου ἢ δανταλοῦ ἀφθόγγου ἀντικαθίσταται ὑπὸ Anusvāra + τῷ ἐκ τούτων φθόγγων ἀντιστοιχοῖ ψιθυριστὸς:

   • -n πρὸ c-, ch- » -ṃś
   • -n πρὸ ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
   • -n πρὸ t-, th- » -ṃs
     π.χ. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : «καὶ οἱ θεοί (Αἰτιατική)»
     devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : «ἀλλὰ οἱ θεοί (Αἰτιατική)»

4. Ἐκτὸς πρὸ βραχέος φωνήεντος (βλ. ἔπειτα), τὸ ἐκφυόμενον -n ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις περιπτώσει ἀμετάβλητον μένει.

7.4. Τὸ οὐδέτερον (napuṃsaka οὐδ. = नपुंसक)

Ἐν τῷ οὐδετέρῳ, αἱ μορφαί τῆς ὀνομαστικῆς (πρωτμά) καὶ τῆς αἰτιατικῆς (δευτέραι) ταὐτὰί εἰσιν.

7.4.1. Οὐδέτερον τῶν θεμάτων εἰς -a

• Κατάληξις ὀνομαστικῆς / αἰτιατικῆς ἑνικός: -m
  π.χ. phala n. = फल = "καρπός": ὀν. / αιτ. ἑν. phalam = फलम्
• Κατάληξις ὀνομαστικῆς / αἰτιατικῆς πληθυντικός: -āni
  π.χ. phala n. = फल: ὀν. / αιτ. πληθ. phalāni = फलानि

7.5. Ἀθεματικαὶ συζυγίαι ἐνεστῶτος

Ἡ πέμπτη τάξις τῶν παραστατικῶν σχηματίζει ὀνομαζόμενον ἀθεματικὸν παραστακικὴν ῥίζαν, τοὔτεστιν ἡ παραστακικὴ ῥίζα οὐ λήγει ὡς ἐν ταῐσιν θεματικαῖσι τάξεσι (πρώτη, τέταρτη, ἑκτοῦσα, δέκατ) ἐπὶ τοῦ «θεματικοῦ φωνήεντος» -a.

Αἱ ἀθεματικαὶ τάξεις τῶν παραστατῶν ἔχουσι διαστολὴν τῆς ῥίζης, τοὔτεστιν εἰσὶ δύο μορφαὶ τῆς παραστατικῆς ῥίζης:

1. ισχυρὰ ῥίζα: βαθὺς σταθμός (σπάνιον ἐκτεταμένος σταθμός)**
2. ἀσθενὴς ῥίζα: ταπεινὸς σταθμός

ἡ ῥίζα τῶν ισχυρὰν τίθεται:

• ἐν τῷ ὀνομαστικῇ εὐθείας μονάδος Παρασμαϊπὰδ παραστάτῳ (laṭ) καὶ ἀορίστῳ (laṅ)**
• πάσαις ταῐσιν πρώταις προσώποις τοῦ ἐντοπικοῦ (loṭ) Παρασμαϊπὰδ καὶ Ἀτμανεπάδα**
• ἐν τῇ τρίτῃ προσώπῳ μονάδος τοῦ ἐντοικοῦ (loṭ) Παρασμαϊπὰδ**

Πάσαι αἱ ἄλλαι μορφαὶ ἔχουσι τὴν ἀσθενῆ παραστατικὴν ῥίζαν.

7.5.1. Πρωτογενεῖς καταλήξεις τοῦ γʹ προσώπου πληθυντικοῦ ἐπὶ ἀθεματικῶν θεμάτων

Ἐπὶ τῶν ἀθεματικῶν ῥιζικῶν παρατατῶν, αἱ πρωτογενεῖς καταλήξεις τῆς γʹ προσώπου πληθυντικοῦ εἰσίν:

• Παρασηματικά: -anti
• Ἀτμανεπαδικά: -ate

7.5.2. Ἡ πέμπτη τάξις τοῦ ἐνεστῶτος (svādi = स्वादि = "σου κ.τ.λ.")

• Ἰσχυρὰ ῥίζα: (συνήθως) βαθύτατος σταθμὸς ῥίζης (ὡς ἀναφέρεται) + -no-
• Ἀσθενὴς ῥίζα: (συνήθως) βαθύτατος σταθμὸς ῥίζης (ὡς ἀναφέρεται) + -nu-

Ἐνώπιον φωνηεντικῶν καταλήξεων, ἐπὶ τῶν φωνηεντικῶς ληγόντων ῥιζῶν, τὸ -nu- ἀντικαθίσταται ὑπὸ τοῦ -nv-, ἐπὶ δὲ τῶν συνωνυμικῶς ληγόντων ῥιζῶν, πρὸ τῶν φωνηεντικῶν καταλήξεων, τὸ -nu- ἀντικαθίσταται ὑπὸ τοῦ -nuv-.

Ἀποδείξεις:

Wurzel धातु	Starker Stamm	Schwacher Stamm	Vor Vokal (schwach)
āp 5 P आप् "erreichen"	āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति)	āp-nu	āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति)
aś 5 Ā अश् "erreichen"	—	aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते)	aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते)
su 5 U सु "auspressen"	su-no (3.sg. sunoti = सुनोति)	su-nu (3.sg. sunute = सुनुते)	su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते)
śru 5 P श्रु "hören"	śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति)	śṛ-ṇu	śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति)

7.6. Λεξιλόγιον

Μάθετε τα ακόλουθα λέξεις:

• aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : φθάνω, έρχομαι σε επαφή με, αποκτώ
• āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : φθάνω, αποκτώ
• kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : θυμώνω
• krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : θυμώνω
• khād 1 P (khādati) खाद् खादति : μασάω, τρώω
• śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : ακούω (κάτι: Αιτιατική, κάποιον: Γενική ή Αιτιατική· περί: Αιτιατική· από κάποιον: Γενική, Αφαιρετική, Εργαλεία)
• su 5 U (sunoti) सु सुनोति : εκσπένδω
• soma m. सोम : εκσπένδω, Σόμα· σελήνη (Το ποιο φυτό χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή του Σόμα είναι ακόμη αμφιλεγόμενο).

Εικ.: Ήταν αυτό το βεδικό φυτό Σόμα;: Μύκητας μανιταριού: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

• phala n. फल : καρπός (ακόμη και μεταφορικά: (καρμικός) καρπός μιας πράξης)
• nṛtya n. नृत्य : χορός
• svarga m. स्वर्ग : ουρανός
• naraka m. नरक : κόλαση (σύμφωνα με μια ινδουιστική άποψη, το σύμπαν έχει τη μορφή ενός αυγού (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "Αυγό του Βραχμά"): πάνω από τη γη υπάρχουν έξι ουρανοί με αυξανόμενη ευτυχία, κάτω από τη γη υπάρχουν επτά λεγόμενα pātāla n. = पाताल, κατοικίες των nāga m. = नाग (όφιες) και άλλων μυθικών όντων, μεταξύ των οποίων υπάρχουν 7 κόλασεις με αυξανόμενες βασανιστήρια)
• aṅga n. अङ्ग : μέλος του σώματος, συστατικό· επίσης = vedāṅga = वेदाङ्ग
• gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : πηγαίνω (Ανήκει στην τοπική ταξινόμηση ρημάτων στην πρώτη τάση, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια σύνθεση με ένα επίθημα δημιουργίας ρίζας ccha-: gam » βαθμίδα (gm ») ga-ccha-ti)

7.7. Ἄσκησις

A) Ἐντάξατε ἐκάστοτε εἰς τὸν ἑνικὸν καὶ πληθυντικὸν τὴν αἰτιατὴν ὀνοματικὴν ἢ τὸν αἰτιατὴν προφορικός:

1. brāhmaṇas ... yajati (deva, devī, viṣṇu, agni, devatā)
   ब्राह्मणस् ... यजति (देव, देवी, विष्णु, अग्नि, देवता)

Ἀπεικ.: Viṣṇu = विष्णु, 8./9. αἰών.
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

2. gurus ... khādati (phala)
   गुरुस् ... खादति (फल)
3. sādhus ... gacchati (svarga)
   साधुस् ... गच्छति (स्वर्ग)
4. śūdrā ... gacchati (naraka)
   शूद्रा ... गच्छति (नरक)
5. ... jayati (śūdra)
   ... जयति (शूद्र)
6. ... labhate (dhenu, paśu, phala)
   ... लभते (धेनु, पशु, फल)

B) Ἐντάξατε τὰς ἀντιστοιχίας ρημάτων:

1. σάδικος स्वर्गं ... (āp, gam, aś)
   साधुः स्वर्गम् ... (आप्, गम्, अश्)
2. ब्राह्मणः सोमम् ... (su) (2 Formen)
   ब्राह्मणः सोमम् ... (सु)
3. साधुर गुरुम् ... (śru)
   साधुर्गुरुम् ... (श्रु)
4. देवी ... (kup, krudh)
   देवी ... (कुप्, क्रुध्)

C) Setzen Sie in den Übungssätzen B) Agens, Objekt und Verb in den Plural.

D) Setzen Sie ins Ātmanepada:

1. sunvanti.
   सुन्वन्ति ।
2. nayanti.
   नयन्ति ।
3. sunoti.
   सुनोति ।
4. yajati.
   यजति ।

Εικ.: yajati = यजति — Βεδική θυσία = yajña m. = यज्ञ
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

Ε) Σχηματίστε για όλα τα ουσιαστικά που έχετε μάθει μέχρι τώρα την αιτιατική (dvitīyā) ενικού και πληθυντικού.

Ζ) Μεταφράστε:

1. narakāṃś ca svargāṃś ca gacchanti.
   नरकांश्च स्वर्गांश्च गच्छन्ति ।
2. gurūṃs tu śṛṇvanti.
   गुरूूंस्तु शृण्वन्ति ।
3. Οι Śūdras επιτυγχάνουν έναν ουρανό.
4. Οι Kṣatriyas, ως κύριοι της θυσίας, λατρεύουν τις θεές με θυσίες.
5. Οι γυναίκες των Vaiśya λατρεύουν θεότητες με θυσίες.
6. Ο ΚΥΡΙΟΣ οργίζεται.
7. śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam aṅgāni.
   शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि ।
8. Σε ποιόν θεό θυσιάζει αυτός ο βραχμάνος;

Εικ.: Σε ποιόν θεό θυσιάζει κανείς εδώ; Απάντηση: Gaṇeśa (Gaṇapati) = गणेश (गणपति). Gaṇapatihoma (yajña).
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

9. Τι μασάει αυτός ο ιερός άνδρας;
10. Τι στύφουν αυτοί (εδώ);
11. Αυτός είναι ο δάσκαλος. Αυτόν ακούει κανείς (= αυτόν ακούουν).