Μάθημα 7

Καθ’ ἑβδομάδα ρῆμα

धर्मो जयति नधर्मः सत्यं जयति नानृतम् | क्षमा जयति न क्रोधो देवो जयति नासुरः ॥

dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||

Νίκη ὁ δίκαιος, οὐχὶ ἀδίκως,
Νίκη ἡ ἀλήθεια, οὐχὶ ψεῦδος,
Νίκη ἡ μακροθυμία, οὐχὶ θυμός,
Νίκη ὁ θεός, οὐχὶ ἀντίθεος.

7.1. Ἡ πρότασις τοῦ ρήματος μετὰ ἀντικειμένου εὐθέου

Σχῆμα:
(Πράκτωρ = kartṛ m. = कर्तृ) – εὐθὲς ἀντικείμενον (karman n. = कर्मन्) – ῥῆμα

π.χ.
rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "Ὁ Ράμας τρώγει (καταβροχθίζει) ἕν φρόδιον."
brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "Ὁ Βραχμάνης τιμᾷ ἕνα θεὸν μεθ’ θυσίας (δι’ ἄλλον)."

Ὅταν τὸ ῥῆμα ἐν Parasmaipada ἢ Ātmanepada, τὸ εὐθὲς ἀντικείμενον (karman n. = कर्मन्) γενικῶς ἐν Αἰτιατικῇ (Τίνος, dvitīyā f. = द्वितीया).

7.2. Ἡ Αἰτιατικὴ (Τίνος, dvitīyā f. = द्वितीया = "δεύτερα κατάληξις")

Κατάληξις Αἰτιατικῆς ἑνικοῦ ἀρσενικοῦ καὶ θηλυκοῦ μετὰ φωνήεντος: -m

Ἀρσενικὰ ἐπὶ	Αἰτιατικὴ ἑνική
-a: deva	devam देवम्
-i: kavi	kavim कविम्
-u: guru	gurum गुरुम्
Θηλυκὰ ἐπὶ	Αἰτιατικὴ ἑνική
-ā: devatā	devatām देवताम्
-i: śruti	śrutim श्रुतिम्
-ī: devī	devīm देवीम्
-u: dhenu	dhenum धेनुम्

Αιτιατική πληθυντικού αρσενικού γένους των θεμάτων σε φωνήεν (εξαίρεση: μονοσύλλαβα ριζικά θέματα σε μακρό φωνήεν): Μακρύνεται το τελικό φωνήεν + -ν

Άρθρα αρσενικά σε	Αιτιατική πληθυντικού
-α: deva	devān देवान्
-ι: kavi	kavīn कवीन्
-u: guru	gurūn गुरून्

Αιτιατική πληθυντικού θηλυκού γένους των θεμάτων σε φωνήεν (εξαίρεση: μονοσύλλαβα ριζικά θέματα σε μακρό φωνήεν): Μακρύνεται το τελικό φωνήεν + -ς

Άρθρα θηλυκά σε	Αιτιατική πληθυντικού
-ā: devatā	devatās देवतास्
-i: śruti	śrutīs श्रुतीस्
-ī: devī	devīs देवीस्
-u: dhenu	dhenūs धेनूस्

7.2.1. Αιτιατική ενικού και πληθυντικού των ερωτηματικών και δεικτικών αντωνυμιών

		Άρθρα αρσενικά	Άρθρα θηλυκά	Άρθρα ουδέτερα
kim τι/τί	εν.	kam कम्	kām काम्	kim किम्
	πλη.	kān कान्	kās कास्	kāni कानि
tad αυτός/αυτό/εκείνο	εν.	tam तम्	tām ताम्	tad तद्
	πλη.	tān तान्	tās तास्	tāni तानि
etad αυτός εδώ	εν.	etam / enam एतम् / एनम्	etām / enām एताम् / एनाम्	etad / enad एतद् / एनद्
	πλη.	etān / enān एतान् / एनान्	etās / enās एतास् / एनास्	etāni / enāni एतानि / एनानि
idam αυτός	εν.	imam / enam इमम् / एनम्	imām / enām इमाम् / एनाम्	idam / enad इदम् / एनद्
	πλη.	imān / enān इमान् / एनान्	imās / enās इमास् / एनास्	imāni / enāni इमानि / एनानि

αἱ μορφαὶ enam (एनम्) κτλ. ἀνήκουν τῷ ἱερῷ enad (एनद्), ὃ μόνον ἐν τισὶ πτῶσι μορφὰς σχηματίζει. Ταύταις ἀντὶ τῶν μορφῶν τοῦ etad καὶ idam τότε χρῶνται, ὅταν τὸ δηλούμενον ἐν τῷ προτέκοντι ἤδη ἐμνημόνευται.
π.χ. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "Οὗτός ἐστι θεός. Τῷδε θύουσι."

7.2.2. Χρῆσις τῆς Αἰτιατικῆς (Δευτέρα πτῶσις, dvitīyā f. = द्वितीया = "δεύτερα πτῶσις")

Ἡ Αἰτιατικὴ (dvitīyā f. = द्वितीया) δηλοῖ:

1. Ἐν τῷ οὐχὶ παθητικῷ προτάσει ῥηματικῇ: τὸ ἀμεσόν ἀντικείμενον (karman n. = कर्मन्) τῆς διὰ τοῦ ῥήματος ἐκφραζομένης πράξεως:
   π.χ.
   devaṃ yajati = देवं यजति : "Τίμει θεὸν θυσία."
   phalam āpnoti = फलमाप्नोति : "Λάμβanei τὸν καρπόν (π.χ. τῆς πράξεως αὐτοῦ)."
2. Παρὰ τοῖς ῥήμασι, τὰ ὁποῖα κίνησιν, πορείαν, ἄγεσθαι ἢ τοιοῦτό τι πρὸς τινὰ δηλοῦσι, ἡ Αἰτιατικὴ δηλοῖ τὸν σκοπὸν τῆς κινήσεως:
   π.χ.
   narakaṃ gacchati = नरकं गच्छति : "Πορεύεται εἰς τὸν ᾍδην."

ἄλλαι χρήσεις τῆς Αἰτιατικῆς μετὰ ταῦτα ἐκθέσονται.

7.3. Σανδὶ τοῦ ἐκφερομένου -n

Ἐκφερόμενον -n:

1. Πρὸ τῶν ἠχητῶν παλαταίων καὶ ἀναστρεφόντων sparśa καὶ πρὸ τοῦ ś- ἀντ’ αὐτοῦ τίθεται ὁ ἀναλόγως τούτοις φωνήεντι Nasal:
   -n πρὸ j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
   -n πρὸ ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
   π.χ. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : "Νικάει τοὺς Κṣatriyas."
   Ἐκφερόμενον ś- τότε συνήθως ἀντ’ αὐτοῦ τίθεται ch-:
   gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (παρὰ gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : "Ἀκούει τοὺς διδασκάλους." "Πείθεται τοῖς διδασκάλοις."

2. Ἐὰν πρὸ φωνήεντος ἀρχομένου l- ὑπὸ -l μετὰ ἀνουσάικας (ἡχητικὸν l, ἐν τῇ γραφῇ ल् μετὰ ἀνουσάικας ँ) ἀντικαθιστᾶται:
   π.χ. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : «Λαμβάνει κτήνη.»

3. Ἐὰν πρὸ φωνήεντος ἀρχομένου ψιλοῦ παλατικοῦ, ὀπισθογλώττου ή δοντικοῦ διὰ Anusvāra + τοῦ ἀντιστοιχοῦ ψιλοῦ φωνήματος ἀντικαθιστᾶται:
   -n πρὸ c-, ch- » -ṃś
   -n πρὸ ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
   -n πρὸ t-, th- » -ṃs
   π.χ. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : «καὶ οἱ θεοί (Αἰτιατική)»
   devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : «ἀλλὰ οἱ θεοί (Αἰτιατική)»

4. Πλὴν μετὰ βραχέος φωνήεντος (βλέπε ὑστέρον) μένει ἀμετάβλητον τὸ ἐκβαλλόμενον -n ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις περιπτώσεσιν.

7.4. Τὸ Οὐδέτερον (napuṃsaka n. = नपुंसक)

Ἐν τῷ Οὐδετέρῳ αἱ μορφαὶ τῆς ὀνομαστικῆς (prathamā) καὶ τῆς αἰτιατικῆς (dvitīyā) ταὐτὰς εἰσίν.

7.4.1. Οὐδέτερον τῶν ἱστῶν ἐπὶ -a

Τέλος ὀνομαστικῆς / αἰτιατικῆς ἑνικοῦ: -m
π.χ. phala n. = फल = «καρπός»: ὀν. / αἰτ. ἑν. phalam = फलम्
Τέλος ὀνομαστικῆς / αἰτιατικῆς πληθυντικοῦ: -āni
π.χ. phala n. = फल: ὀν. / αἰτ. πληθ. phalāni = फलानि

7.5. Ἀθεματικαὶ κλάσεις τοῦ παρατατικοῦ

Ἡ πέμπτη κλᾶσις τοῦ παρατατικοῦ σχηματίζει λεγόμενον ἄθεματικὸν παρατατικὸν ῥίζαν, δηλ. ἡ παρατατικὴ ῥίζα οὐκ ἐξέρχεται ὡς παρὰ τῇσι θεματικαῖσι παρατατικοῖσι κλάσεσιν (1., 4., 6., 10. κλᾶσις) ἐπὶ τοῦ «θεματικοῦ φωνήματος» -a.

Αἱ ἄθεματικαὶ κλάσεις τοῦ παρατατικοῦ ἔχουσιν ἀποβαθμίαν τῆς ῥίζας, δηλ. δύο μορφὰι τῆς παρατατικῆς ῥίζας εἰσίν:

1. ῥίζα ἰσχυρά: βαθμὸς ὑψηλός (σπάνιον βαθμὸς ἐκτεταμένος)
2. ῥίζα ἀσθενής: βαθμὸς ταπεινός

ὁ ἰσχυρὸς ϱίζα ἵσταται:
ἐν τῷ ὁριστικῇ εἰδικῇ Παρατατικοῦ Προσώπου (laṭ) καὶ Ἀορίστου (laṅ)
πάσαις τρισὶν προσώποις τοῦ ὑποτακτικῇ (loṭ) Παρατατικοῦ καὶ Μεσολαβητικῇ
ἐν τῇ τρίτῃ προσώπῳ εἰδικῇ ὑποτακτικῇ (loṭ) Παρατατικοῦ

Πάσαι αἱ ἄλλαι μορφαὶ τὸν ἀσθενῆ προσώπου ἔχουσιν.

7.5.1. Πρωτογενεῖς καταλήξεις τῆς τρίτης προσώπου πληθυντικοῦ παρὰ ϱιζαῖς ἀθεματικαῖς

Παρὰ ϱιζαῖς ἀθεματικαῖς προσώπου αἱ πρωτογενεῖς καταλήξεις τῆς τρίτης προσώπου πληθυντικοῦ:
Παρατατικόν: -anti
Μεσολαβητικόν: -ate

7.5.2. Ἡ πέμπτη τάξις προσώπου (svādi = स्वादि = "su κτλ.")

Ἰσχυρὰ ϱίζα: (πλεῖστα) βαθύτερον στάθμην τῆς ϱίζης (ὡς ἀναφέρεται) + -no-
Ἀσθενὴς ϱίζα: (πλεῖστα) βαθύτερον στάθμην τῆς ϱίζης (ὡς ἀναφέρεται) + -nu-

Πρὸ τῶν φωνητικῶν καταλήξεων παρὰ ϱιζαῖς φωνητικαῖς ἐκβαίνουσαι -nu- διὰ -nv- ἀντικαθίσταται, παρὰ ϱιζαῖς συμφωνικαῖς ἐκβαίνουσαι πρὸ τῶν φωνητικῶν καταλήξεων -nu- διὰ -nuv- ἀντικαθίσταται.

Ἀλλοιωμένα:

Ρίζα धातु	Ἰσχυρὰ ϱίζα	Ἀσθενὴς ϱίζα	Πρὸ Φωνητικοῦ (ἀσθενής)
āp 5 P आप् "ἐφικνέσθαι"	āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति)	āp-nu	āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति)
aś 5 Ā अश् "ἐφικνέσθαι"	—	aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते)	aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते)
su 5 U सु "ἐκπιέζειν"	su-no (3.sg. sunoti = सुनोति)	su-nu (3.sg. sunute = सुनुते)	su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते)
śru 5 P श्रु "ἀκούειν"	śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति)	śṛ-ṇu	śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति)

7.6. Λεξιλόγιον

Μάθετε τα ακόλουθα λέξεις:

aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : φθάνω, έρχομαι σε επαφή με, αποκτώ
āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : φθάνω, αποκτώ
kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : οργίζομαι
krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : οργίζομαι
khād 1 P (khādati) खाद् खादति : μασάω, τρώγω
śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : ἀκούω (κάτι: Αιτιατική, κάποιον: Γενική ή Αιτιατική· περί: Αιτιατική· από κάποιον: Γενική, Αβλατίβ, Ινστρουμένταλις)
su 5 U (sunoti) सु सुनोति : εκπιέζω
soma m. सोम : πίεση ποτό, Σόμα· Σελήνη (Το από ποιο φυτό εκπιέστηκε το Σόμα είναι ακόμη αμφιλεγόμενο).

Εικ.: Ήταν αυτό το βεδικό φυτό Σόμα;: Μύκητας μανιταριού: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

phala n. फल : καρπός (ακόμη και μεταφορικά: ο καρπός μιας πράξης)
nṛtya n. नृत्य : χορός
svarga m. स्वर्ग : ουρανός
naraka m. नरक : κόλαση (σύμφωνα με μια ινδουιστική άποψη, το σύμπαν έχει τη μορφή ενός αυγού (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "Αυγό του Βραχμά"): πάνω από τη γη υπάρχουν έξι ουρανοί με αυξανόμενη ευδαιμονία, κάτω από τη γη υπάρχουν επτά λεγόμενα pātāla n. = पाताल, κατοικίες των nāga m. = नाग (όφιδες) και άλλων μυθικών όντων, μεταξύ των οποίων υπάρχουν επτά κόλασεις με αυξανόμενες βασανισίες)
aṅga n. अङ्ग : μέλος του σώματος, συστατικό· επίσης = vedāṅga = वेदाङ्ग
gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : πηγαίνω (Ανήκει στην εγχώρια ταξινόμηση ρημάτων στην τάξη 1, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια δημιουργία με ένα επίθημα σχηματισμού ρίζας ccha-: gam » Βαθιά στάση (gm ») ga-ccha-ti)

7.7. Ἀσκήσεις

Α) Εισάγετε τον αιτιατικό ή την κατεύθυνση στον ενικό και πληθυντικό:

1. brāhmaṇas ... yajati (deva, devī, viṣṇu, agni, devatā)
   ब्राह्मणस् ... यजति (देव, देवी, विष्णु, अग्नि, देवता)

Εικ.: Viṣṇu = विष्णु, 8./9. αιώνας.
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

2. gurus ... khādati (phala)
   गुरुस् ... खादति (फल)
3. sādhus ... gacchati (svarga)
   साधुस् ... गच्छति (स्वर्ग)
4. śūdrā ... gacchati (naraka)
   शूद्रा ... गच्छति (नरक)
5. ... jayati (śūdra)
   जयति (शूद्र)
6. ... labhate (dhenu, paśu, phala)
   लभते (धेनु, पशु, फल)

Β) Εισάγετε τις αντίστοιχες ρηματικές μορφές:

1. sādhuḥ svargaṃ ... (āp, gam, aś)
   साधुः स्वर्गम् ... (आप्, गम्, अश्)
2. brāhmaṇaḥ somam ... (su) (2 μορφές)
   ब्राह्मणः सोमम् ... (सु)
3. sādhur gurum ... (śru)
   साधुर्गुरुम् ... (श्रु)
4. devī ... (kup, krudh)
   देवी ... (कुप्, क्रुध्)

Γ) Μετατρέψτε στα πρότυπα των ασκήσεων Β) το υποκείμενο, το αντικείμενο και το ρήμα στον πληθυντικό.

Δ) Μετατρέψτε σε Ātmanepada:

1. sunvanti.
   सुन्वन्ति ।
2. nayanti.
   नयन्ति ।
3. sunoti.
   सुनोति ।
4. yajati.
   यजति ।

Εικ.: yajati = यजति — Βεδική θυσία = yajña m. = यज्ञ
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

Ε) Σχηματίστε για όλα τα ουσιαστικά που έχουν διδαχθεί μέχρι τώρα τον αιτιατικό (dvitīyā) ενικού και πληθυντικού.

ΣΤ) Μεταφράστε:

1. τῶν δὲ νάρκακων καὶ τῶν σβαργκᾶν ἐπέρχονται.
   नरकांश्च स्वर्गांश्च गच्छन्ति ।
2. τοὺς δὲ γουροῦνς ἀκούουσιν.
   गुरूूंस्तु शृण्वन्ति ।
3. Οἱ Σούδρας οὐρανὸν ὀφθάνονται.
4. Οἱ Κσατρίυας τὰς θεάς ὡς δαίμονας θυσίαις τιμῶσι.
5. Οἱ Βαιśυάγναι θεοὺς θυσίαις τιμῶσι.
6. Ὁ Κύριος θυμοῦται.
7. σίκśα κάλπος βυάκαράναμ νιρούκταμ κάνδος γιοτίśαμ άγγάνι.
   शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि ।
8. Τίνι θεῷ θύει οὗτος Βραχμάνος;

Εἰκ.: Τίνι θεῷ θύει ἐνταῦθα; Ἀπόκρισις: Γανέśα (Γαναπάτι) = गणेश (गणपति). Γαναπάτιχομα (γιαγña).
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

9. Τί ἐστιν οὗτος ὁ ἱερὸς ἀνήρ;
10. Τί ἐστιν οὗτοι (ἐνταῦθα) ἐκπιέζουσιν;
11. Οὗτος ἐστὶν ὁ διδάσκαλος. Εἰς αὐτὸν ἀκούει (= ἀκούουσιν).