Lektion 7
En questa lecziun avais da aprender:
- La frasa verbala cun object direct
- L’accusativ dals nomens e pronomens
- Il Sandhi da -n final
- Il neutrum dals stems a
- Las classas da presentia athematicas (a l’exemple da la 5. classa)
Frasi da la emna
धर्मो जयति नधर्मः
सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधो
देवो जयति नासुरः ॥
dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||
Il dretg vegn vinchent, betg il mal,
La veritad vegn vinchenta, betg la falsitad,
Pazienza vegn vinchenta, betg l’ira,
Dus vegn vinchent, betg il adversari.
7.1. La frasa verbala cun object direct
Schema:
(Agens = kartṛ m. = कर्तृ) – object direct (karman n. = कर्मन्) – verb
z.B.
- rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "Rāma isst (kaut) eine Frucht."
- brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "Der Brahmane verehrt einen Gott mit einem Opfer (für jemand anderes)."
Steht das Verb im Parasmaipada ni Ātmanepada, so steht das direkte Objekt (karman n. = कर्मन्) im Allgemeinen im Akkusativ (Wenfall, dvitīyā f. = द्वितीया).
7.2. L'accusativ (cas dal «tschertgà», dvitīyā f. = द्वितीया = «segunda desinenza da casus»)
Desinenza dal accusativ singular masculin e feminin suvot da vocal: -m
| Maskulina auf | Akkusativ Singular |
|---|---|
| -a: deva | devam देवम् |
| -i: kavi | kavim कविम् |
| -u: guru | gurum गुरुम् |
| Feminina su | Acusativ singular |
| -ā: devatā | devatām देवताम् |
| -i: śruti | śrutim श्रुतिम् |
| -ī: devī | devīm देवीम् |
| -u: dhenu | dhenum धेनुम् |
Acusativ plural masculin da las radichs cun vocala (excepziun: radichs monosillabicas cun vocala lunga): allungament da la vocala finala + -n
| Maskulina su | Acusativ plural |
|---|---|
| -a: deva | devān देवान् |
| -i: kavi | kavīn कवीन् |
| -u: guru | gurūn गुरून् |
Acusativ plural feminin da las radichas cun vocal (excepziun: radichas monosillabicas cun vocal lunga): Lungida dal vocal final + -s
| Feminina auf | Akkusativ Plural |
|---|---|
| -ā: devatā | devatās देवतास् |
| -i: śruti | śrutīs श्रुतीस् |
| -ī: devī | devīs देवीस् |
| -u: dhenu | dhenūs धेनूस् |
7.2.1. Akkusativ Singular und Plural der Frage- und Pronomens demonstrativs
| Masculin | Feminin | Neutrum | ||
|---|---|---|---|---|
| kim fer/che | sg. | kam कम् | kām काम् | kim किम् |
| pl. | kān कान् | kās कास् | kāni कानि | |
| tad el/questi | sg. | tam तम् | tām ताम् | tad तद् |
| pl. | tān तान् | tās तास् | tāni तानि | |
| etad questi qua | sg. | etam / enam एतम् / एनम् | etām / enām एताम् / एनाम् | etad / enad एतद् / एनद् |
| pl. | etān / enān एतान् / एनान् | etās / enās एतास् / एनास् | etāni / enāni एतानि / एनानि | |
| idam questi | sg. | imam / enam इमम् / एनम् | imām / enām इमाम् / एनाम् | idam / enad इदम् / एनद् |
| pl. | imān / enān इमान् / एनान् | imās / enās इमास् / एनास् | imāni / enāni इमानि / एनानि | |
Las furmas enam (एनम्) ecc. appartegnan al stemma enad (एनद्), che furma mo casus en qualch cas. Questas vegnan adina en plaz da las furmas da etad e idam allura, sche quai designà è stà menziunà en il text precedent.
z.B. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "El è in dieu. On fa sacrifici a el."
7.2.2. L'usi dal casus acusatīvus (casus objectivus, dvitīyā f. = द्वितीया = "secunda desinentia casalis")
L’accusativ (dvitīyā f. = द्वितीया) designescha:
- En la frasa verbala activa: l’object direct (karman n. = कर्मन्) da l’acziun exprimida tras il verb:
per exempel- devaṃ yajati = देवं यजति : «El onura in dieu cun in sacrifici.»
- phalam āpnoti = फलमाप्नोति : «El ottenta il fruct (p.ex. da ses agirs).»
- Cun verbs che expriman ir, moviment, gidar u simiglent vers quai, designescha l’accusativ la direcziun dal moviment:
per exempel- narakaṃ gacchati = नरकं गच्छति : «El va en l’infern.»
Autras utilisaziuns da l’accusativ vegnan tractadas pli tard.
7.3. Sandhi von auslautendem -n
Final -n:
Davant consonnas palatalas e retroflesas sonoras e davant ś- vegn sustituida dal nasal correspundent:
- -n davant j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
- -n davant ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
ex. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : "El sgratgescha ils Kṣatriyas."
Inizial ś- vegn alura per ordinari sustituida da ch-:
gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (cun gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : "El auda ils maisters." "El auda sin ils maisters."
Wird vor anlautendem l- durch -l mit Anunāsika (nasaliertes l, in der Schrift ल् mit Anunāsika ँ) ersetzt:
z.B. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : "Er erhält Nutztiere."Vus insonor palatal, retroflex u dental, vegn Anusvāra + il son da fricativa correspundent a questas consonantas remplazzà:
- -n avant c-, ch- » -ṃś
- -n avant ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
- -n avant t-, th- » -ṃs
ex. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : "e las divinitads (acc.)"
devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : "ma las divinitads (acc.)"
Suenter ina curta vocala (vair pli tard) resta la finala -n en tut ils auters cas senza midada.
7.4. Il neutrum (napuṃsaka n. = नपुंसक)
En il neuter èn las furmas per nominativ (prathamā) ed accusativ (dvitīyā) identicas.
7.4.1. Neuter da las radichas cun -a
- Desinenza Nominativ / Akkusativ Singular: -m
ex. phala n. = फल = "fructus": Nom. / Akk. sg. phalam = फलम् - Desinenza Nominativ / Akkusativ Plural: -āni
ex. phala n. = फल: Nom. / Akk. pl. phalāni = फलानि
7.5. Athematische Präsensklassen
La 5. classa da prezens furma ina tala numnada radis da prezens athematica, è.d. la radis da prezens na finischa betg sco en las classas da prezens thematicas (1., 4., 6., 10. classa) cun il "vocal da tema" -a.
Las classas da prezens atematicas han variaziun dal stem, quai vul dir: dadora duas formas dal stem dal prezens:
- stem fort: nivel aut (rarivelmen nivel lung)
- stem debel: nivel bas
Il ferm stà:
- en l’indicativ singular parasmaipada present (laṭ) ed imperfect (laṅ)
- tut ils emprims persunas dal imperativ (loṭ) parasmaipada e ātmanepada
- en la terza persuna singular imperativ (loṭ) parasmaipada
Tut las autras furmas han il stem da present debel.
7.5.1. Desinenzas primaras da la 3. persuna plurala cun stems atematics
Per a las radichs da prezens senza tema, las desinenzas primaras da la 3. persuna plurala èn:
- Parasmaipada: -anti
- Ātmanepada: -ate
7.5.2. La 5. classa da prezens (svādi = स्वादि = "su ecc.")
- Stem fort: (per la mai part) radis (sco menziunà) + -no-
- Stem debel: (per la mai part) radis (sco menziunà) + -nu-
Vor vokalischen Endungen wird bei vokalisch auslautenden Radisn -nu- durch -nv- ersetzt, bei konsonantisch auslautenden Radisn wird vor vokalischen Endungen -nu- durch -nuv- ersetzt.
Beispiele:
| Wurzel धातु | Starker Stamm | Schwacher Stamm | Vor Vokal (schwach) |
|---|---|---|---|
| āp 5 P आप् "erreichen" | āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति) | āp-nu | āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति) |
| aś 5 Ā अश् "erreichen" | — | aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते) | aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते) |
| su 5 U सु "auspressen" | su-no (3.sg. sunoti = सुनोति) | su-nu (3.sg. sunute = सुनुते) | su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते) |
| śru 5 P श्रु "hören" | śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति) | śṛ-ṇu | śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति) |
7.6. Glista da pleds
Imparar las suentas suventas:
- aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : cuntger, vegnir a, cuntger
- āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : cuntger, cuntger
- kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : s'irritar
- krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : s'irritar
- khād 1 P (khādati) खाद् खादति : mazzicar, mangiar
- śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : udair (qualchidina: accusativ, inqualidna: genitiv u accusativ; davart: accusativ; da inqualidna: genitiv, ablativ, instrumental)
- su 5 U (sunoti) सु सुनोति : stritgar
- soma m. सोम : bevanda stritgada, Soma; luna (Da quala planta il Soma è stritgà, è ancun oz disputà).
Abb.: Era quai la planta da Soma vedica?: Pil da muvel: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Sursa d'imagia: Detagls)
- phala n. फल : fruct (era en il sens figurà: fruct (karmic) d'ina acziun)
- nṛtya n. नृत्य : dansa
- svarga m. स्वर्ग : tschiel
- naraka m. नरक : infern (secundin ina concepziun hinduista ha l'univers la furma d'in ov (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "ov da Brahmā"): sur la terra èn tschels tschintg cun beatezza creschenta, sut la terra èn set pātāla n. = पाताल, abitaziuns dals nāga m. = नाग (serps) ed autras essas mitologicas, là giu èn set inferns cun torment creschents)
- aṅga n. अङ्ग : part dal corp, element; era = vedāṅga = वेदाङ्ग
- gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : ir (Appartegna suenter la classificaziun da verbs indigens a la classa da presens 1, è ma en realitad ina furmaziun cun in suffiss da furmaziun da stem da presens -ccha-: gam » stadi profund (gm ») ga-ccha-ti)
7.7. Exercizi
A) Inserir en singulär e plural l'object direct u l'accusativ da direcziun:
- brāhmaṇas ... yajati (deva, devī, viṣṇu, agni, devatā)
ब्राह्मणस् ... यजति (देव, देवी, विष्णु, अग्नि, देवता)
Fig.: Viṣṇu = विष्णु, 8./9. tschientenni.
(Imaggisurza: Detagls)
- gurus ... khādati (phala)
गुरुस् ... खादति (फल) - sādhus ... gacchati (svarga)
साधुस् ... गच्छति (स्वर्ग) - śūdrā ... gacchati (naraka)
शूद्रा ... गच्छति (नरक) - ... jayati (śūdra)
... जयति (शूद्र) - ... labhate (dhenu, paśu, phala)
... लभते (धेनु, पशु, फल)
B) Inserir las formas verbales correspondentas:
- sādhuḥ svargaṃ ... (āp, gam, aś)
साधुः स्वर्गम् ... (आप्, गम्, अश्) - brāhmaṇaḥ somam ... (su) (2 Formen)
ब्राह्मणः सोमम् ... (सु) - sādhur gurum ... (śru)
साधुर्गुरुम् ... (श्रु) - devī ... (kup, krudh)
देवी ... (कुप्, क्रुध्)
C) Mettais en plural l'agent, l'object e il verb en las frasis d'exercizi B).
D) Metti en Ātmanepada:
- sunvanti.
सुन्वन्ति । - nayanti.
नयन्ति । - sunoti.
सुनोति । - yajati.
यजति ।
Fig.: yajati = यजति — sacrifici vedic = yajña m. = यज्ञ
(Surs da l'imagina: Detagls)
E) Formai l'accusativ (dvitīyā) singular e plural per tut ils sustantivs emprids fin uss.
F) Traducir:
- narakāṃś ca svargāṃś ca gacchanti.
नरकांश्च स्वर्गांश्च गच्छन्ति । - gurūṃs tu śṛṇvanti.
गुरूूंस्तु शृण्वन्ति । - I Śūdra cuntan in in cun.
- I Kṣatriya onuran las deusas cun sacrificis.
- Las femnas Vaiśya onuran deitads cun sacrificis.
- Il SIGNUR s'ira.
- śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam aṅgāni.
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि । - A qual deus sacrifiescha quest brahman?
Abb.: A qual deidade se sacrifica aqui? Resposta: Gaṇeśa (Gaṇapati) = गणेश (गणपति). Gaṇapatihoma (yajña).
(Fonte da imagem: Detalhes)
- O que mastiga este homem sagrado?
- O que exprimem estes (aqui)?
- Ele é o professor. A ele se ouve (= ouvem-se).