Lecziun 7

Sprech da la emna

धर्मो जयति नधर्मः
सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधो
देवो जयति नासुरः ॥

dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||

Il dretg gudogna, betg il maldretg,
La veritad gudogna, betg la falsitad,
Indulgenza gudogna, betg l'ira,
Dieu gudogna, betg il contra-dieu.

7.1. La frasa verbala cun object direct

Schema:
(Agens = kartṛ m. = कर्तृ) – object direct (karman n. = कर्मन्) – verb

e.g.

• rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "Rāma mangia (mangia) in fruit."
• brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "Il brahman onura in dieu cun in sacrifici (per qualchidà autra)."

Sche il verb è en Parasmaipada u Ātmanepada, alura sa chatta l'object direct (karman n. = कर्मन्) generalmain en l'accusativ (cas 2, dvitīyā f. = द्वितीया).

7.2. L'accusativ (cas 2, dvitīyā f. = द्वितीया = "secunda desinenza da cas")

Desinenza da l'accusativ singular masculin e feminin suenter vocal: -m

Masculins sin	Accusativ singular
-a: deva	devam देवम्
-i: kavi	kavim कविम्
-u: guru	gurum गुरुम्
Feminins sin	Accusativ singular
-ā: devatā	devatām देवताम्
-i: śruti	śrutim श्रुतिम्
-ī: devī	devīm देवीम्
-u: dhenu	dhenum धेनुम्

Accusativ plural masculin dals stems sin vocal (excepziun: stems da radis monosillabics cun vocal lunga): Lungida da la vocal finala + -n

Masculins sin	Accusativ plural
-a: deva	devān देवान्
-i: kavi	kavīn कवीन्
-u: guru	gurūn गुरून्

Accusativ plural feminin dals stems sin vocal (excepziun: stems da radis monosillabics cun vocal lunga): Lungida da la vocal finala + -s

Feminins sin	Accusativ plural
-ā: devatā	devatās देवतास्
-i: śruti	śrutīs श्रुतीस्
-ī: devī	devīs देवीस्
-u: dhenu	dhenūs धेनूस्

7.2.1. Accusativ singular e plural dals pronomins interogatifs e demonstratiffs

		Masculin	Feminin	Neutrum
kim co/chei	sg.	kam कम्	kām काम्	kim किम्
	pl.	kān कान्	kās कास्	kāni कानि
tad el/ella/quell	sg.	tam तम्	tām ताम्	tad तद्
	pl.	tān तान्	tās तास्	tāni तानि
etad questi qua	sg.	etam / enam एतम् / एनम्	etām / enām एताम् / एनाम्	etad / enad एतद् / एनद्
	pl.	etān / enān एतान् / एनान्	etās / enās एतास् / एनास्	etāni / enāni एतानि / एनानि
idam questi	sg.	imam / enam इमम् / एनम्	imām / enām इमाम् / एनाम्	idam / enad इदम् / एनद्
	pl.	imān / enān इमान् / एनान्	imās / enās इमास् / एनास्	imāni / enāni इमानि / एनानि

Las furmas enam (एनम्) ecc. appartegnan al stemma enad (एनद्), che furma mo da casus en qualas. Quests vegnan adina al plaz da las furmas da etad e idam, sche quai, ch'è vegnì designà cun ellas, è gia menziunà en il text avant.
p.ex. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "El è in deus. On s'offra a el."

7.2.2. Utilisaziun dal accusativ (Wenfall, dvitīyā f. = द्वितीया = "secunda finis da casus")

L'accusativ (dvitīyā f. = द्वितीया) designescha:

1. En il cudesch verbal non-passiv: l'object direct (karman n. = कर्मन्) da l'acziun exprimida tras il verb:
   p.ex.

• devaṃ yajati = देवं यजति : "El onura in deus cun ina offerta."
• phalam āpnoti = फलमाप्नोति : "El ottiena la fruita (p.ex. da sias acziuns)."

2. Cun verbs, che expriman ir, moviment, duciar u simigiant vers quai, designescha l'accusativ il target dal moviment:
   p.ex.

• narakaṃ gacchati = नरकं गच्छति : "El va a l'infern."

Ulteriuras utilisaziuns dal accusativ vegnan tractadas pli tard.

7.3. Sandhi da -n final

-n final:

1. Davant consonantas palatalas e retroflexas sonoras e davant ś- vegn sustituida tras il nasal correspundent a questas consonantas:

• -n davant j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
• -n davant ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
  p.ex. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : "El sconfigescha ils Kṣatriyas."
  Il ś- inicial vegn alura per ordinari sustituida tras ch-:
  gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (neben gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : "El auda ils magisters." "El as attenta als magisters."

2. Davant l- inicial vegn sustituida tras -l cun Anunāsika (nasalà l, en la scrittira ल् cun Anunāsika ँ):
   p.ex. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : "El ottiena animals da nutrir."

3. Davant consonantas palatalas, retroflexas u dentals sordas vegn sustituida tras Anusvāra + il fricativ correspundent a questas consonantas:

• -n davant c-, ch- » -ṃś
• -n davant ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
• -n davant t-, th- » -ṃs
  p.ex. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : "e ils deus (Akk.)"
  devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : "ma ils deus (Akk.)"

4. Sche betg suenter vocal curta (vegn tractà pli tard), resta -n final en tut ils auters cas senza midada.

7.4. Il neutrum (napuṃsaka n. = नपुंसक)

Al neutrum è las formas per nominativ (prathamā) ed accusativ (dvitīyā) identicas.

7.4.1. Neutrum da las radichas cun -a

• Desinenta nominativ / accusativ singular: -m
  p.ex. phala n. = फल = "fructa": Nom. / Akk. sg. phalam = फलम्
• Desinenta nominativ / accusativ plural: -āni
  p.ex. phala n. = फल: Nom. / Akk. pl. phalāni = फलानि

7.5. Classas da preschent atematicas

La quinta classe da präsens furma in cunussì stem da präsens atematic, quai vul dir che il stem da präsens na finischa betg cun il "vocal tema" -a sco en las classes da präsens thematicas (1., 4., 6., 10. classe).

Las classes da präsens atematicas han fluctuaziun dal stem, quai vul dir ch'ei dat duas formas dal stem da präsens:

1. stem fort: nivel aut (rarivel nivel lung)
2. stem debel: nivel bas

Il stem fort stat:

• en l'indicativ singular parasmaipada präsens (laṭ) ed imperfect (laṅ)
• tuttas primas persunas dal imperativ (loṭ) parasmaipada e ātmanepada
• en la terza persuna singular imperativ (loṭ) parasmaipada

Tut las autras formas han il stem da präsens debel.

7.5.1. Desinentas primaras da la terza persuna plural cun stems atematics

Cun stems da präsens atematics èn las desinentas primaras da la terza persuna plural:

• parasmaipada: -anti
• ātmanepada: -ate

7.5.2. La quinta classe da präsens (svādi = स्वादि = "su etc.")

• Stem fort: (per ordinari) radich cun nivel bas ( sco descrivì ) + -no-
• Stem debel: (per ordinari) radich cun nivel bas ( sco descrivì ) + -nu-

Avant desinentas vocalicas vegn -nu- sustituid cun -nv- en radichas che finischan cun vocala, e avant desinentas vocalicas vegn -nu- sustituid cun -nuv- en radichas che finischan cun consonanta.

Exemples:

Radich धातु	Stem fort	Stem debel	Avant Vocala (debel)
āp 5 P आप् "arrivar"	āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति)	āp-nu	āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति)
aś 5 Ā अश् "arrivar"	—	aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते)	aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते)
su 5 U सु "premer"	su-no (3.sg. sunoti = सुनोति)	su-nu (3.sg. sunute = सुनुते)	su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते)
śru 5 P श्रु "udir"	śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति)	śṛ-ṇu	śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति)

7.6. Glosa

Memorisai las suandantas parolas:

• aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : arrivar, cuntanscher
• āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : arrivar, cuntanscher
• kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : s'arrabiar
• krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : s'arrabiar
• khād 1 P (khādati) खाद् खादति : mastegar, mangiar
• śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : udir (qualchidina: accusativ, qualchidun: genitiv u accusativ; davos: accusativ; da qualchidun: genitiv, ablativ, instrumental)
• su 5 U (sunoti) सु सुनोति : premair
• soma m. सोम : bevanda premida, soma; luna (Da quala planta il soma è vegnì premì, è anc oz discuta.)

Fig.: Era quai la planta da soma vedica?: Pilz dal tschif: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Sursa d’imagia: Detagls)

• phala n. फल : fruct (era er en il sens figurà: (karmic) fruct d’ina acziun)
• nṛtya n. नृत्य : dansa
• svarga m. स्वर्ग : tschiel
• naraka m. नरक : infern (suenter ina concepziun hinduista ha l’univers la furma d’in œv (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "œv da Brahmā"): sur la terra èn sis tschels cun beatezza crescenta, sut la terra èn set ditas pātāla n. = पाताल, abitaziuns dals nāga m. = नाग (serps) ed autras esser mitologic, tranter quels èn set inferns cun torment crescent)
• aṅga n. अङ्ग : membra dal corp, part; era = vedāṅga = वेदाङ्ग
• gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : ir (Appartegna suenter la classificaziun da verbs nativa a la classe da present, è maletgà en realitad ina furmaziun cun in suffiss da furmaziun dal stem da present -ccha-: gam » stadi profund (gm ») ga-ccha-ti)

7.7. Exercizi

A) Metta mintga giada en il singular e plural l’object direct u l’accusativ da direcziun:

1. brāhmaṇas ... yajati (deva, devī, viṣṇu, agni, devatā)
   ब्राह्मणस् ... यजति (देव, देवी, विष्णु, अग्नि, देवता)

Fig.: Viṣṇu = विष्णु, 8./9. tschientaner.
(Sursa d’imagia: Detagls)

2. gurus ... khādati (phala)
   गुरुस् ... खादति (फल)
3. sādhus ... gacchati (svarga)
   साधुस् ... गच्छति (स्वर्ग)
4. śūdrā ... gacchati (naraka)
   शूद्रा ... गच्छति (नरक)
5. ... jayati (śūdra)
   ... जयति (शूद्र)
6. ... labhate (dhenu, paśu, phala)
   ... लभते (धेनु, पशु, फल)

B) Metta las furmas da verb correspundentas en:

1. sādhuḥ svargaṃ ... (āp, gam, aś)
   साधुः स्वर्गम् ... (आप्, गम्, अश्)
2. brāhmaṇaḥ somam ... (su) (2 furmas)
   ब्राह्मणः सोमम् ... (सु)
3. sādhur gurum ... (śru)
   साधुर्गुरुम् ... (श्रु)
4. devī ... (kup, krudh)
   देवी ... (कुप्, क्रुध्)

C) Metta en ils exercizis da B) agent, object e verb en il plural.

D) Metta en l’Ātmanepada:

1. sunvanti.
   सुन्वन्ति ।
2. nayanti.
   नयन्ति ।
3. sunoti.
   सुनोति ।
4. yajati.
   यजति ।

Fig.: yajati = यजति — Sacrifici vedic = yajña m. = यज्ञ
(Sursa d’imagia: Detagls)

E) Furma per tut ils nomina fin ussa aprendids l’accusativ (dvitīyā) sg. e pl.

F) Traductas:

1. narakāṃś ca svargāṃś ca gacchanti.
   नरकांश्च स्वर्गांश्च गच्छन्ति ।
2. gurūṃs tu śṛṇvanti.
   गुरूूंस्तु शृण्वन्ति ।
3. Ils śūdras ottan in tschiel.
4. Ils Kṣatriyas aduleschan sco patruns dal sacrifici las deessas cun sacrifizis.
5. Las dunnas Vaiśya aduleschan divinitads cun sacrifizis.
6. Il SIGNUR s’ira.
7. śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam aṅgāni.
   शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि ।
8. A qual deus sacrifiescha quest brahman?

Fig.: A qual deus sacrifiesch ti qua? Resposta: Gaṇeśa (Gaṇapati) = गणेश (गणपति). Gaṇapatihoma (yajña).
(Sursa da l’imagina: Detagls)

9. Tge mastica quest umna sacra?
10. Tge premeschan quels (qua) ora?
11. El è il magister. A el auda ins (= eglis).