Lectio 7

Sententia hebdomadis

धर्मो जयति नधर्मः सत्यं जयति नानृतम् | क्षमा जयति न क्रोधो देवो जयति नासुरः ॥

dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||

Ius vincit, non iniuria,
Veritas vincit, non falsitas,
Patientia vincit, non ira,
Deus vincit, non deus adversarius.

7.1. Propositio verbalis cum objecto directo

Schema:
(Agens = kartṛ m. = कर्तृ) – objectum directum (karman n. = कर्मन्) – verbum

exempli gratia
rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "Rāma fructum comedit (manducat)."
brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "Brahmanus deum sacrificium offert (pro aliquo)."

Si verbum in Parasmaipada vel Ātmanepada positum est, objectum directum (karman n. = कर्मन्) in Accusativo (casus obliquus, dvitīyā f. = द्वितीया) plerumque ponitur.

7.2. Accusativus (casus obliquus, dvitīyā f. = द्वितीया = "secunda desinentia casus")

Desinentia accusativi singularis masculini et feminini post vocalem: -m

Masculina in	Accusativus Singularis
-a: deva	devam देवम्
-i: kavi	kavim कविम्
-u: guru	gurum गुरुम्
Feminina in	Accusativus Singularis
-ā: devatā	devatām देवताम्
-i: śruti	śrutim श्रुतिम्
-ī: devī	devīm देवीम्
-u: dhenu	dhenum धेनुम्

Accusativus Pluralis Masculini stemmatum vocalibus finientium (exceptio: monosyllabica radicalia vocali longa terminata): Vocalis finalis productio + -n

Masculina in	Accusativus Pluralis
-a: deva	devān देवान्
-i: kavi	kavīn कवीन्
-u: guru	gurūn गुरून्

Accusativus Pluralis Feminini stemmatum vocalibus finientium (exceptio: monosyllabica radicalia vocali longa terminata): Vocalis finalis productio + -s

Feminina in	Accusativus Pluralis
-ā: devatā	devatās देवतास्
-i: śruti	śrutīs श्रुतीस्
-ī: devī	devīs देवीस्
-u: dhenu	dhenūs धेनूस्

7.2.1. Accusativus Singularis et Pluralis pronominum interrogativorum et demonstrativorum

		Masculinum	Femininum	Neutrum
kim quis/quid	sg.	kam कम्	kām काम्	kim किम्
	pl.	kān कान्	kās कास्	kāni कानि
tad is/ea/id	sg.	tam तम्	tām ताम्	tad तद्
	pl.	tān तान्	tās तास्	tāni तानि
etad hic iste	sg.	etam / enam एतम् / एनम्	etām / enām एताम् / एनाम्	etad / enad एतद् / एनद्
	pl.	etān / enān एतान् / एनान्	etās / enās एतास् / एनास्	etāni / enāni एतानि / एनानि
idam hic is	sg.	imam / enam इमम् / एनम्	imām / enām इमाम् / एनाम्	idam / enad इदम् / एनद्
	pl.	imān / enān इमान् / एनान्	imās / enās इमास् / एनास्	imāni / enāni इमानि / एनानि

Formae enam (एनम्) et cetera ad radicem enad (एनद्) pertinent, quae solum in nonnullis casibus formas format. Haec pro formis etad et idam adhibentur, cum eo quod designatur in praecedentibus iam memoratum est.
e.g. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "Ille deus est. Ei sacrificant."

7.2.2. Usus casus accusativi (casus secundum, dvitīyā f. = द्वितीया = "desinens casus secundus")

Casus accusativus (dvitīyā f. = द्वितीया) significat:

1. In oratione activa verbalis: objectum directum (karman n. = कर्मन्) actionis per verbum expressae:
   e.g.
   devaṃ yajati = देवं यजति : "Deum sacrificatio veneratur."
   phalam āpnoti = फलमाप्नोति : "Fructum (e.g. actionis suae) consequitur."
2. In verbis quae motum, progressionem, ductionem vel similem aliquid ad rem exprimunt, accusativus finem motus designat:
   e.g.
   narakaṃ gacchati = नरकं गच्छति : "Ad inferna vadit."

Alii usus casus accusativi postea tractabuntur.

7.3. Sandhi finalis -n

-n finalis:

1. Ante palatales et retroflexas sparśa sonoras et ante ś- per nasalem his litteris correspondentem mutatur:
   -n ante j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
   -n ante ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
   e.g. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : "Kṣatriyas vincit."
   Initiale ś- tunc saepius per ch- mutatur:
   gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (praeter gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : "Doctos audit." "Ad doctos attendit."

2. Si ante consonantem initialis l- per -l cum Anunāsika (nasalatum l, in scriptura ल् cum Anunāsika ँ) mutatur:
   e.g. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : "Animales pecuarios accipit."

3. Ante consonantem initialis sordidam palatalem, retroflexam vel dentalis per Anusvāra + sonum fricantem his consonantibus correspondentem mutatur:
   -n ante c-, ch- » -ṃś
   -n ante ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
   -n ante t-, th- » -ṃs
   e.g. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : "et dii (Acc.)"
   devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : "autem dii (Acc.)"

4. Praeter post vocalem brevem (vide infra) finalis -n in ceteris omnibus casibus immutatum manet.

7.4. Neutrum (napuṃsaka n. = नपुंसक)

In Neutro formae Nominativi (prathamā) et Accusativi (dvitīyā) idem sunt.

7.4.1. Neutrum stemmatum in -a

Desinentia Nominativi / Accusativi Singularis: -m
e.g. phala n. = फल = "Fructus": Nom. / Acc. sg. phalam = फलम्
Desinentia Nominativi / Accusativi Pluralis: -āni
e.g. phala n. = फल: Nom. / Acc. pl. phalāni = फलानि

7.5. Classes Praesentis Athematicae

Quinta classis praesentis stemma praesentis athematicum constituit, scilicet stemma praesentis non sicut in classibus thematicis praesentis (prima, quarta, sexta, decima classe) per vocalem thematicam -a terminat.

Classes praesentis athematicae gradum stemmatis habent, scilicet duae formae steminis praesentis existunt:

1. stemma fortius: gradu alto (raro gradu longo)
2. stemma infirmum: gradu basso

Radix firma stat:
in Indicativo Singulari Parasmaipadae Praesentis (laṭ) et Imperfecti (laṅ)
omnibus personis primis Imperativi (loṭi) Parasmaipadae et Ātmanepadae
in tertia persona Singulari Imperativi (loṭi) Parasmaipadae

Ceterae formae radicem praesentis infirmam habent.

7.5.1. Terminatio primaria tertiae personae pluralis apud radices athematicas

Apud radices praesentis athematicas, terminatio primaria tertiae personae pluralis est:
Parasmaipada: -anti
Ātmanepada: -ate

7.5.2. Quinta classis praesentis (svādi = स्वादि = "su et cetera")

Radix firma: (plerumque) radix gradus infimi (ut supra dictum est) + -no-
Radix infirma: (plerumque) radix gradus infimi (ut supra dictum est) + -nu-

Ante terminationes vocalicas, in radicibus quae vocali terminantur -nu- per -nv- mutatur; in radicibus consonante terminantibus, ante terminationes vocalicas -nu- per -nuv- mutatur.

Exempla:

Radix धातु	Radix firma	Radix infirma	Ante Vocalicam (infirma)
āp 5 P आप् "attingere"	āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति)	āp-nu	āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति)
aś 5 Ā अश् "attingere"	—	aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते)	aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते)
su 5 U सु "premere"	su-no (3.sg. sunoti = सुनोति)	su-nu (3.sg. sunute = सुनुते)	su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते)
śru 5 P श्रु "audire"	śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति)	śṛ-ṇu	śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति)

7.6. Glossarium Verborum

Hoc vocabula discite:

aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : adipisci, pervenire ad, consequi
āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : adipisci, consequi
kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : irasci
krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : irasci
khād 1 P (khādati) खाद् खादति : mandere, edere
śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : audire (aliquid: Accusativum, aliquem: Genetivus vel Accusativum; de: Accusativum; ab aliquo: Genetivus, Ablativus, Instrumentalis)
su 5 U (sunoti) सु सुनोति : premere, exprimere
soma m. सोम : liquor expressus, Soma; Luna (Ex qua planta Soma exprimere consuerint, usque ad hodiernum diem controversum est).

Fig.: Anne haec fuit planta Soma vedica?: Muscarius Amanita: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Fons imaginis: Detalia)

phala n. फल : fructus (etiam in sensu metaphorico: fructus (karmicus) actus)
nṛtya n. नृत्य : saltus
svarga m. स्वर्ग : caelum
naraka m. नरक : inferna (secundum opinionem Hinduisticam, mundus formam ovī habet (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "Ovum Brahmae"): supra terram sunt caeli sex cum felicitate crescente, infra terram sunt septem dicitur pātāla n. = पाताल, sedes nāga m. = नाग (serpentium) et aliorum entium mythicorum, inter quos sunt septem inferna cum poenis crescentibus)
aṅga n. अङ्ग : membrum corporis, pars; etiam = vedāṅga = वेदाङ्ग
gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : ire (Ad secundum classis praesentis, secundum classificationem verbalem indigenam pertinet, sed revera est formatio cum suffixo formationis radicis praesentis -ccha-: gam » Gradus profundior (gm ») ga-ccha-ti)

7.7. Exercitatio

A) In singulari et plurali objectum directum vel accusativum directionis inserite:

1. brāhmaṇas ... yajati (deva, devī, viṣṇu, agni, devatā)
   ब्राह्मणस् ... यजति (देव, देवी, विष्णु, अग्नि, देवता)

Fig.: Viṣṇu = विष्णु, saec. VIII/IX.
(Fons imaginis: Details)

2. gurus ... khādati (phala)
   गुरुस् ... खादति (फल)
3. sādhus ... gacchati (svarga)
   साधुस् ... गच्छति (स्वर्ग)
4. śūdrā ... gacchati (naraka)
   शूद्रा ... गच्छति (नरक)
5. ... jayati (śūdra)
   जयति (शूद्र)
6. ... labhate (dhenu, paśu, phala)
   लभते (धेनु, पशु, फल)

B) Formas verborum convenientes inserite:

1. sādhuḥ svargaṃ ... (āp, gam, aś)
   साधुः स्वर्गम् ... (आप्, गम्, अश्)
2. brāhmaṇaḥ somam ... (su) (2 formae)
   ब्राह्मणः सोमम् ... (सु)
3. sādhur gurum ... (śru)
   साधुर्गुरुम् ... (श्रु)
4. devī ... (kup, krudh)
   देवी ... (कुप्, क्रुध्)

C) In exercitiis B) agentem, objectum et verbum in plurali ponite.

D) In ātmanepada convertite:

1. sunvanti.
   सुन्वन्ति ।
2. nayanti.
   नयन्ति ।
3. sunoti.
   सुनोति ।
4. yajati.
   यजति ।

Fig.: yajati = यजति — Sacrificium Vedicum = yajña m. = यज्ञ
(Fons imaginis: Details)

E) Casum accusativum (dvitīyā) singularis et pluralis omnium nominum hactenus discitorum formate.

F) Traducite:

1. ad inferna et in caelum vadunt.
   नरकांश्च स्वर्गांश्च गच्छन्ति ।
2. magistros autem audiunt.
   गुरूूंस्तु शृण्वन्ति ।
3. Sūdrae caelum adipiscuntur.
4. Kṣatriyae deas hostiis ut dominos sacrificii colunt.
5. Vaiśyae deas hostiis colunt.
6. Dominus irascitur.
7. śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣam aṅgāni.
   शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि ।
8. Cui deo hic Brahmanus sacrificat?

Fig.: Cui deo hic sacrificatur? Responsio: Gaṇeśa (Gaṇapati) = गणेश (गणपति). Gaṇapatihoma (yajña).
(Fons imaginis: Details)

9. Quid hic vir sanctus masticat?
10. Qid hi (hic) premunt?
11. Is est magister. Eum auditur (= eum audiunt).