Μάθημα θʹ
Ἐν τῇ μαθήσει ταύτᾳ μανθάνετε:
- Τὸ Σαμάχαρδβαντβα ("Συναγωγικὸν δβαντβα")
- Ἡ σύνταξις τῶν ὀνοματικοπρεπεστῆων μετὰ τῶν καταλήξεων -κα (ταδδιθα) καὶ -ακα (κρῖτ)
- Λεξιλόγιον περὶ ἐπαγγελιῶν καὶ κοινωνικῶν ρόλων
- Ἀποφθέγματα ἐκ τῶν κλασικῶν νομοθετικῶν κειμένων (Δάρμασαστρά)
9.1. Σαμαχαραδβανδβα (समाहारद्वन्द्व = "Συνοπτικὸν δβανδβα")
ὅταν δὲ Δβανδὸς ἐκφράζειν βούληται ὅτι σειρά τινων πραγμάτων κτλ. ἑνότητα συγκροτεῖ, τότε συνήθως ἐστὶν εἰς τὸ � ουδέτερον ἑνικός:
π.χ. āhāra-nidrā-maithuna-bhayam = आहारनिद्रामैथुनभयम् οὐκ ἀπλῶς σημαίνει "ἐσθίσις (āhāra ἄρσ.), ὕπνος (nidrā θηλ.), συνουσία (maithuna οὐδ.) καὶ φόβος (bhaya οὐδ.)", ἀλλὰ ταῦτα τέσσαρα ὡς ἑνότης, ἥτις τὴν ζωὴν τῶν ζώων χαρακτηρίζει.
Παρὰ ταύτῃ τῇ θεμελιώδει κανόνι περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν Σαμαχαραδβανδῶν, ὑπάρχει καὶ ἀριθμὸς ἐτέρων κανόνων, οὓς εὑρίσκει τις παρὰ Παणिνί 2,4,2-17 ἢ π.χ. κ. R. Kale, A higher Sanskrit grammar, reprint 1969, § 189 - 192 a. Ἐν ταῖς διαφόροις σταθμοῖς τῆς γλωσσικῆς ἐξελίξεως οὐ πάντοτε οἱ αὐτοὶ κανόνες ἐτηροῦντο!
9.2. Περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ὀνοματικῶν θεμάτων
9.2.1. Τὸ ἐπίθημα -ka (taddhita)
τὸ τaddhita ἐπίθημα -ka σχηματίζει ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ:
1. ὑποκοριστικά (μικρολογικά σχήματα ὡς τὰ γερμανικά -chen, -lein, -li, -le):
putra m. "υἱός" » putraka m. पुत्रक "μικρὸς υἱός"
2. ὀνόματα, ὅτι σημαίνει προσεχῆ ὁμοιότητα:
aśva m. "ἵππος" » aśvaka m. अश्वक "μικρὸς ἵππος, τι τῷ ἵππῳ ὅμοιον"
3. ὀνόματα χωρὶς διαφορᾷ σημασίας πρὸς τὸ θεμελιῶδες ὄνομα:
putraka m. पुत्रक = putra m. पुत्र
4. ὀνόματα, τὰ δηλοῦντα «πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ θεμελιώδους ὀνόματος σχετιζόμενα»:
kāśi f. «Βάρανοις » kāśika 3 काशिक «ἐν Βάρανοις γεννηθείς, ἐκ Βαρανοῖς καταγόμενος»
rūpa n. «σχῆμα » rūpaka 3 रूपक «τὸ σχῆμα τινὸς ἔχων»
9.2.2. Τὸ ἐπίθημα -aka (kṛt), θηλ. πολλάκις -ikā
τὸ ὑπόθημα -aka, θηλυκὸν συχνὰ -ikā, σχηματίζει ὀνόματα ἐνεργείας (ὀνόματα τὰ δηλοῦν τὸν ποιητήν) πρὸς πᾶσαν ῥίζαν.
Φωνήεις ἐκφυγὼν τῆς ῥίζης καὶ -a- ἐν τῇ προτελευταίᾳ θέσει τῆς ῥίζης ἀντικαθίστανται ὑπὸ τοῦ ἐκτεταμένου βαθμοῦ αὐτῶν (vṛddhi) (εἰσὶν ὀλίγαι ἐξαιρέσεις), οἱ λοιποὶ φωνήεις δὲ ὑπὸ τοῦ ἐπηρμένου βαθμοῦ αὐτῶν (guṇa) ἀντικαθίστανται.
ὑποδείγματα:
| Wurzel धातु | + -aka / -ikā (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| kṛ 8 U कृ "machen" | kāraka (कारक) | "Bewirker, machend" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrāvaka m. (श्रावक) | "Hörer, Schüler, buddh.: Anhänger des Buddha" |
| nī 1 U नी "führen" | nāyaka m. (नायक) / nāyikā f. (नायिका) | "Führer, Gebieter, Gatte, Liebhaber / Geliebte, Dame" |
| yaj 1 U यज् "opfern" | yājaka m. (याजक) | "Opferer, Opferpriester" |
| nṛt 4 P नृत् "tanzen" | nartaka m. (नर्तक) / nartakī f. (नर्तकी) | "Tänzer / Tänzerin" |
| ji 1 P जि "siegen" | jayaka 3 (जयक) | "siegreich" |
Τινὲς τῶν σχημάτων ταύτων ἔχει τὴν ἐγγυτέραν σημασίαν: «τὸ διὰ τῆς ῥίζης ἐκφραζόμενον συνήθως ἢ ὡς καθῆκον ἢ καλῶς ἐνεργούμενον».
βλέπε ἄνω π.χ. śrāvaka, yājaka, jayaka
Ἀποδείξεις:
| Wurzel धातु | + -aka (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| kṛṣ 6 U कृष् "pflügen" | kṛṣaka m. (कृषक) | "Ackerbauer" (tiefstufig!) |
| kliś 9 P क्लिशु "quälen" | kleśaka m. (क्लेशक) | "Quäler" |
| khād 1 P खाद् "kauen, essen" | khādaka m. (खादक) | "Esser, Fresser" |
Παρὰ ταῦτα δέ ἐστιν ἔτι τινὲς ὀλιγώτερον σημαντικαὶ χρήσεις τοῦ καταλήξεως -aka. Σύγκρ. Wackernagel, Altindische Grammatik, II, §45ff.
9.3. Λεξιλόγιον
Μάθετε τα ακόλουθα λόγια:
- adhyayana n. (अध्ययन) : μάθημα, ιδίως σπουδή Βέδα
Εικ.: adhyayana = अध्ययन, Σρι Σκανδαγκούρου Βινγιαλάμ, Τιρούπαρανκουνtram κοντά στο Μαδαί.
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)
- kāru m. / kāruka m. (कारु / कारुक) : τεχνίτης
Εικ.: kāru = कारु, Γκουτζαράτ.
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)
- kuśīlava m. (कुशीलव) : (περιφερόμενος) θεατρεπτής, ηθοποιός, τραγουδιστής
- kusīda n. (कुसीद) : τοκογλυφία
- kṛṣ 1 P (karṣati) कृष् कर्षति : τραβάω
- kṛṣ 6 U (kṛṣati) कृष् कृषति : οργώνω
- εξ αυτού: kṛṣi f. / kṛṣikā f. (कृषि / कृषिका) : γεωργία
- dāna n. (दान) : δώρο, δωρεά, φιλανθρωπία
- pratigraha m. (प्रतिग्रह) : λήψη, δώρο
- pravacana n. (प्रवचन) : ομιλία, (προφορική) διδασκαλία
- pāśupālya n. (पाशुपाल्य) : κτηνοτροφία, εκτροφή ζώων
- προς yaj 1 U:
- ijyā f. (इज्या) : θυσία (από *yj » ij + επίθημα yā)
- yajana n. (यजन) : θυσία κατόπιν εντολής άλλου
- rūpa n. (रूप) : εμφάνιση, μορφή, όμορφη μορφή, φύση, ουσία
- vāṇijya n. / vāṇijyā f. / vaṇijyā f. (वाणिज्य / वाणिज्या / वणिज्या) : εμπόριο
- śuśrūṣā f. (शुश्रूषा) : υπακοή, υπηρέτης
9.4. Ἄσκησις
A) Ἐπισκεψάσθωσαν τὰς δυνατὰς σημασίας τῶν ἑπομένων λέξεων:
1. brāhmāṇaka ब्राह्मणक
2. mati मति
3. śravaṇa श्रवण
4. dhenuka m. धेनुका
5. jayaka जयक
6. rakṣikā रक्षिका
7. karṣaka कर्षक
Ἀπεικ.: karṣaka = कर्षक.
(Πηγή εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)
8. kleśa (क्लेश)
9. nāyikātva (नायिकात्व)
10. tantraka (तन्त्रक)
11. nartaka (f. nartakī) (नर्तक / नर्तकी)
12. naraka (नरक)
13. lābhaka (लाभक)
14. īśvaratā (ईश्वरता)
15. dhenukā f. (धेनुका)
16. yodhaka (योधक)
17. kopa (कोप)
18. veśaka (वेशक)
19. darśaka (दर्शक)
20. kopaka (कोपक)
B) Μεταφράσατε:
Ἔργα πάντων τῶν δὶς γεγενημένων:
ijyādhyayanadānāni
इज्याध्ययनदानानि
(Yājñavalkyadharmaśāstra I, 118)Ειδικὰ καθήκοντα βραχμάνου:
pravacanayājanapratigrahāḥ
प्रवचनयाजनप्रतिग्रहाः
(Γκαουταμάδαρμασούτρα Ι, 2)Ειδικὰ καθήκοντα κσατρίγια:
rakṣaṇaṃ sarvabhūtānām
रक्षणं सर्वभूतानाम्
(sarvabhūtānām = γενική πτώση: "πάντων των όντων"; Γκαουταμάδαρμασούτρα Ι, 7)Ειδικὰ καθήκοντα βαισγιά:
kṛṣivāṇijyapāśupālyakusīdam
कृषिवाणिज्यपाशुपाल्यकुसीदम्
(κατά Γκαουταμάδαρμασούτρα Ι, 49)Καθήκοντα σούδρα:
dvijātīnāṃ śuśrūṣā vārttā kārukuśīlavakarma ca.
द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च
(κατά Καουτίλια-Άρτσασάστρα 1.3.8.)
Εξήγηση: dvijātīnām = γενική πτώση πληθυντικού του dvijāti (μεταφράστε εδώ: "εναντίον των δις γεννημένων"); kārukuśīlavakarma είναι τατπούρουσα με δανδουά (kārukuśīlava) στο πρώτο μέλος. karma = ονομαστική ενικού του karman n. "έργο, δραστηριότητα, κάρμα" από τη ρίζα kṛ 8 U). Μεταφράστε "έργο / δραστηριότητα του ... (γενική)" (που ορίζεται από το δανδουά).ἡ γεωργία ἢ τὸ πασιπαλεύειν καὶ ἐμπορία.
कृषिः पाशुपाल्यं वाणिज्या च वार्त्ता ।
(κατὰ τὸν Kauṭilīya-Arthaśāstra 1.4.1.)