🇿🇦 ZU - isiZulu
🇿🇦 ZU - isiZulu
Ukwenzeka
🇿🇦 ZU - isiZulu
🇿🇦 ZU - isiZulu
Ukwenzeka
Isitatimani Sonto
धर्मो जयति नधर्मः सत्यं जयति नानृतम् | क्षमा जयति न क्रोधो देवो जयति नासुरः ॥
dharmo jayati nādharmaḥ
satyaṃ jayati nānṛtam |
kṣamā jayati na krodho
devo jayati nāsuraḥ ||
Inqobo iyaphumelela, hhayi ukungabi nqobo,
Inyaniso iyaphumelela, hhayi ukungabikho kwenyaniso,
Ubulungisa buyaphumelela, hhayi ukuphikisana,
uNkulunkulu uyaphumelela, hhayi uNkulunkulu ophikisanayo.
Isakhiwo:
(Agens = kartṛ m. = कर्तृ) – intshukumo ngqo (karman n. = कर्मन्) – isenzo
isib.
rāmaḥ phalaṃ khādati = रामः फलं खादति : "U-Rāma uya kudla (ukudla) isithelo."
brāhmaṇo devaṃ yajati = ब्राह्मणो देवं यजति : "IBrahmane iyadumisa uNkulunkulu ngokunikezela (komuntu omunye)."
Uma isenzo sisebenzisa i-Parasmaipada noma i-Ātmanepada, intshukumo ngqo (karman n. = कर्मन्) ivame ukuba ku-Akkusativ (Wenfall, dvitīyā f. = द्वितीया).
Ukugqamisa kwe-Akkusativ Singular Maskulinum ne-Femininum emva kwevokal: -m
| Maskulina ku- | Akkusativ Singular |
|---|---|
| -a: deva | devam देवम् |
| -i: kavi | kavim कविम् |
| -u: guru | gurum गुरुम् |
| Feminina ku- | Akkusativ Singular |
| -ā: devatā | devatām देवताम् |
| -i: śruti | śrutim श्रुतिम् |
| -ī: devī | devīm देवीम् |
| -u: dhenu | dhenum धेनुम् |
Ukuboshwa okuphindwe kabili kwesibalo esiphindwe kabili esidala (isibonelo: izimpande ezinesibalo esiphindwe kabili ezinamakhulu amakhulu): Ukukhulisa isiphetho esiphindwe kabili + -n
| Izindaba ezinesibalo esiphindwe kabili | Ukuboshwa okuphindwe kabili |
|---|---|
| -a: deva | devān देवान् |
| -i: kavi | kavīn कवीन् |
| -u: guru | gurūn गुरून् |
Ukuboshwa okuphindwe kabili kwesibalo esiphindwe kabili esidala (isibonelo: izimpande ezinesibalo esiphindwe kabili ezinamakhulu amakhulu): Ukukhulisa isiphetho esiphindwe kabili + -s
| Izindaba ezinesibalo esiphindwe kabili | Ukuboshwa okuphindwe kabili |
|---|---|
| -ā: devatā | devatās देवतास् |
| -i: śruti | śrutīs श्रुतीस् |
| -ī: devī | devīs देवीस् |
| -u: dhenu | dhenūs धेनूस् |
| Isibalo esiphindwe kabili | Isibalo esiphindwe kabili | Isibalo esiphindwe kabili | ||
|---|---|---|---|---|
| kim wer/was | sg. | kam कम् | kām काम् | kim किम् |
| pl. | kān कान् | kās कास् | kāni कानि | |
| tad er/es/jenes | sg. | tam तम् | tām ताम् | tad तद् |
| pl. | tān तान् | tās तास् | tāni तानि | |
| etad dieses hier | sg. | etam / enam एतम् / एनम् | etām / enām एताम् / एनाम् | etad / enad एतद् / एनद् |
| pl. | etān / enān एतान् / एनान् | etās / enās एतास् / एनास् | etāni / enāni एतानि / एनानि | |
| idam dieses | sg. | imam / enam इमम् / एनम् | imām / enām इमाम् / एनाम् | idam / enad इदम् / एनद् |
| pl. | imān / enān इमान् / एनान् | imās / enās इमास् / एनास् | imāni / enāni इमानि / एनानि | |
Izimo enam (एनम्) njll. zihlobene nesisekelo enad (एनद्), esakha izimo kuphela ezimbalwa kuma-case. Lezi zimo zisetshenziswa endaweni yezimo zika-etad no-idam lapho into echazwayo isivele ikhulunywe ngayo ngaphambili.
isib. ayaṃ devaḥ, enaṃ yajante. = अयं देवः । एनं यजन्ते ॥ : "Uyinkosi. Bamsiza ngenkubo."
I-Accusative (dvitīyā f. = द्वितीया) ichaza:
Ukusetshenziswa okuningi kwe-Accusative kuzochazwa kamuva.
-n ophumayo:
Ngaphambi kwe-palatal ne-retroflex sparśi ezinamandla nangaphambi kuka-ś- kufaka indawo yalo mufanekiso:
-n ngaphambi kuka-j-, jh-, ñ-, ś- » -ñ
-n ngaphambi kuka-ḍ-, ḍh-, ṇ-, ṣ- » -ṇ
isib. kṣatriyān + jayati » kṣatriyāñ jayati = क्षत्रियांञ्जयति : "Uyaphumelela ama-Kṣatriya."
U-ś- olungaphambili luwafaka ngokuvamile u-ch-:
gurūn + śṛṇoti » gurūñ chṛṇoti (ngaphezu kuka-gurūñ śṛṇoti) = गुरूञ्छृणोति (गुरूञ्शृणोति) : "Uyavuma abafundisi." "Uyavuma abafundisi."
Uma kuvela u-l- ngaphambi kwe-l- ene-Anunāsika (u-l onasali, ebhalweni ल् ene-Anunāsika ँ) kufaka indawo:
isib. paśūn + labhate » पशूंल्लभते : "Uthola izilwane zokusebenza."
Ngaphambi kwe-palatal, retroflex noma dental engenasandi ekuqaleni, kufaka indawo Anusvāra + umsindo ophumayo ohambisana nalawo mazwi:
-n ngaphambi kwe-c-, ch- » -ṃś
-n ngaphambi kwe-ṭ-, ṭh- » -ṃṣ
-n ngaphambi kwe-t-, th- » -ṃs
isib. devān + ca » devāṃś ca = देवांश्च : "futhi izinkosi (Akk.)"
devān + tu » devāṃs tu = देवांस्तु : "kodwa izinkosi (Akk.)"
Ngaphandle kokulandela isyllable emfushane (buka kamuva), u-n ophumayo uhlala ungashintshi kuzo zonke ezinye izimo.
Kwi-Neutrum, izimo ze-Nominative (prathamā) ne-Accusative (dvitīyā) ziyafana.
Isiphetho se-Nominative / Akkusative Singular: -m
isib. phala n. = फल = "ivumba": Nom. / Akk. sg. phalam = फलम्
Isiphetho se-Nominative / Akkusative Plural: -āni
isib. phala n. = फल: Nom. / Akk. pl. phalāni = फलानि
I-5th Präsens class yakha okubizwa ngokuthi yi-athematic Präsens stem, okusho ukuthi i-Präsens stem ayipheli ngokufana nezinkathi ze-Präsens ezinesandi (1., 4., 6., 10. class) nge-"vowel theme" -a.
Izinkathi ze-Präsens ezingenasandi zinezinto ezimbili zokuphela, okusho ukuthi kunemifanekiso emibili ye-Präsens stem:
Isiqinisekiso esinamandla sime:
ku-Indikativ Singular Parasmaipada Präsens (laṭ) kanye ne-Imperfekt (laṅ)
zonke izindawo zokuqala ze-Imperativ (loṭ) Parasmaipada kanye ne-Ātmanepada
kwisimo sesithathu singular Imperativ (loṭ) Parasmaipada
Zonke ezinye izimo zinomsuka we-Präsens obuthathayo.
Kumasuka angaphandle kwe-athematic we-Präsens, iziphetho zokuqala zezindawo zesithathu plural zithi:
Parasmaipada: -anti
Ātmanepada: -ate
Isiqinisekiso esinamandla: (okuvamile) impande enesigaba esiphansi (njengoba kuchaziwe) + -no-
Isiqinisekiso esibuthathayo: (okuvamile) impande enesigaba esiphansi (njengoba kuchaziwe) + -nu-
Ngaphambi kweziphetho ze-vocalic, kumasuka aphethwe yi-vocalic, -nu- buyashintshwa sibe ngu--nv-, kumasuka aphethwe yi-consonant, -nu- buyashintshwa sibe ngu--nuv- ngaphambi kweziphetho ze-vocalic.
Izibonelo:
| Impande धातु | Isiqinisekiso esinamandla | Isiqinisekiso esibuthathayo | Ngaphambi kwe-Vocalic (weak) |
|---|---|---|---|
| āp 5 P आप् "ufinyelela" | āp-no (3.sg. āpnoti = आप्नोति) | āp-nu | āp-nuv (3.pl. āpnuvanti = आप्नुवन्ति) |
| aś 5 Ā अश् "ufinyelela" | — | aś-nu (3.sg. aśnute = अश्नुते) | aś-nuv (3.pl. aśnuvate = अश्नुवते) |
| su 5 U सु "ukucindezela" | su-no (3.sg. sunoti = सुनोति) | su-nu (3.sg. sunute = सुनुते) | su-nv (3.pl. sunvanti = सुन्वन्ति, 3.pl. sunvate = सुन्वते) |
| śru 5 P श्रु "ukuzwa" | śṛ-ṇo (3.sg. śṛṇoti = शृणोति) | śṛ-ṇu | śṛ-ṇv (3.pl. śṛṇvanti = शृण्वन्ति) |
Funda amafuphi alandelayo:
aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : finyelela, kufika ku-, uthole
āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : finyelela, uthole
kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : bamba
krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : bamba
khād 1 P (khādati) खाद् खादति : chitha, dla
śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : lalela (into: Akkusativ, umuntu: Genetiv noma Akkusativ; mayelana: Akkusativ; ukusuka ku-: Genetiv, Ablativ, Instrumentalis)
su 5 U (sunoti) सु सुनोति : cindezela
soma m. सोम : isiphuzwa esicindezelwe, i-Soma; inyanga (Kukhona ukungaqiniseki kuze kube manje ngokuthi yimuphi ummbila owacindezelwa ukuze kuqhekeze i-Soma).

Isithombe: Ingabe lokho kwakuyimmbila ye-Vedic ye-Soma?: Iphunga lenyoni: Amanita muscaria (L.) Lam.
Umthombo wesithombe: Imininingwane
phala n. फल : ivi (futhi ngokwesibonelo: ivi (karmic) yentambo)
nṛtya n. नृत्य : ukubhula
svarga m. स्वर्ग : izulu
naraka m. नरक : inhloko (ngokwesithembiso se-Hindu, indawo yokuhlala inombala we-Egg (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "I-Egg ye-Brahmā"): ngaphezulu komhlaba kunnezulu ezintandathu ezinokujabulisa okukhulayo, ngaphansi komhlaba kunama-pātāla amasishiyagalombili n. = पाताल, izindawo zokuhlala ze-nāga m. = नाग (izinyoka) nezinye izidalwa ezimangalisayo, phakathi kwazo kunenhloko ezintandathu ezinokuhlungwa okukhulayo)
aṅga n. अङ्ग : ingxenye yomzimba, ingxenye; futhi = vedāṅga = वेदाङ्ग
gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : hamba (Ngokwengxenye yezinkokheli zomzila wezinkokheli, ingxenye yomzila 1, kodwa ngempela yindawo yokwakha nge-suffix -ccha-: gam » Izinga eliphansi (gm ») ga-ccha-ti)
A) Faka isigalelo esiqondile noma i-akkusative yendlela ngokwesibalo esisodwa nangokwesibalo esiningi:

Isithombe: Viṣṇu = विष्णु, isikhathi esingu-8./9. senkulungwane.
Umthombo wesithombe: Imininingwane
B) Faka izimo zefomu elihambisanayo:
C) Faka umenzi, into, kanye nefomu eliphindwe kabili emazwini emisebenzi B).
D) Faka ku-Ātmanepada:

Isithombe: yajati = यजति — Inikelo le-Vedic = yajña m. = यज्ञ
Umthombo wesithombe: Imininingwane
E) Yakha i-akkusative (dvitīyā) sg. kanye ne-pl. yazo zonke izigama ezifundwayo zokugcina.
F) Humusha:

Isithombe: Kunoma ngubani unqoba lapha? Impendulo: i-Gaṇeśa (i-Gaṇapati) = गणेश (गणपति). I-Gaṇapatihoma (i-yajña).
Umthombo wesithombe: Imininingwane