Μάθημα 37

37.1. Το Επίρρημα (क्रियाविशेषणम्)

Τα επίρρημα σχηματίζονται στα Σανσκριτικά

1. μέσω πτώσεων ουσιαστικών και αντωνυμιών
2. με τη βοήθεια ειδικών καταλήξεων και προθέσεων

Στην πρώτη περίπτωση, το όριο μεταξύ ζωντανής πτώσης και επιρρήματος είναι ρευστό. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ως ειδική περίπτωση τα επίρρηματα που είναι παγιωμένες, αρχαίες πτώσεις, ενώ στη κλίση χρησιμοποιούνται άλλες μορφές ή τα αντίστοιχα ουσιαστικά δεν χρησιμοποιούνται πλέον ως ουσιαστικά.

37.2. Επιρρηματική χρήση πτώσεων

37.2.1. Αιτιατική (द्वितीया)

Η αιτιατική (द्वितीया) μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά απαντώντας στα ερωτήματα:

• με ποιον τρόπο;
• για πόσο χρονικό διάστημα;
• προς τα πού;
• κ.λπ.

Η αιτιατική μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά:

• από ουσιαστικά
  Παραδείγματα:
  कामम् "σύμφωνα με την επιθυμία, όπως επιθυμείς"
  अर्थम् "λόγω"

• από επίθετα στον ουδέτερο γένος
  Παραδείγματα:
  सुखम् "εύκολα, ευτυχισμένα"
  नित्यम् "πάντα"
  साधु "σωστά, καλά"

• από αντωνυμίες στον ουδέτερο γένος
  Παραδείγματα:
  तद् "τότε, γι' αυτό"
  यद् "αν, ότι"
  एतद् "έτσι, εδώ, τώρα"

37.2.2. Εργαλείκη (तृतीया)

Η εργαλείκη (तृतीया) μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά απαντώντας στα ερωτήματα:

• με τι;
• από ποιο μέσο;
• κ.λπ.

Η εργαλείκη μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά:

• από ουσιαστικά
  Παραδείγματα:
  अर्थेन "λόγω"
  क्षणेन "την στιγμή, αμέσως" (από क्षण αρ. "στιγμή")

• από επίθετα, συχνά και στον πληθυντικό
  Παραδείγματα:
  दूरेण "μακριά, από μακριά" (προς दूर 3 "μακριά, μακρινό")
  उच्चैस् "υψηλά, δυνατά" (προς उच्च 3 "υψηλό, ανωτερωμένο, δυνατός, οξύς (για φωνή)")

37.2.3. Δατικός (चतुर्थी)

Σπάνια χρησιμοποιείται ο Δατικός (चतुर्थी) επιρρηματικά στις ερωτήσεις:

• προς ποιον σκοπόν;
• κ.λπ.

Παράδειγμα:

अर्थाय "προς σκοπόν του, διά το ..."

37.2.4. Αβλατίβ (पञ्चमी)

Ο Αβλατίβ (पञ्चमी) μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά στις ερωτήσεις:

• γιατί;
• εξαιτίας τίνος;
• από πού;
• κ.λπ.

Επιρρηματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο Αβλατίβ:

• από ουσιαστικά
  π.χ. बलात् "βίαια, με βία"

• από επίθετα
  π.χ. दूरात् "από μακριά"

• από αντωνυμίες
  Παραδείγματα:
  कस्मात् "γιατί"
  अकस्मात् "απρόσμενα"

37.2.5. Γενικός (षष्ठी)

Σπάνια χρησιμοποιείται ο Γενικός (षष्ठी) επιρρηματικά στην ερώτηση "μετά πόσον καιρό;"

π.χ. चिरस्य "μετά από πολύ καιρό" (προς चिर 3 "μακρός (χρόνος)")

37.2.6. Λοκατίβ (सप्तमी)

Ο Λοκατίβ (सप्तमी) μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιρρηματικά στις ερωτήσεις:

• πού;
• υπό ποιες συνθήκες;
• κ.λπ.

Παραδείγματα:

-अर्थे "λόγω"
-कृते "διά το ..."
दूरे "μακριά"

37.3. Επιρρηματική χρήση μη πλέον συνηθισμένων πτώσεων

Παραδείγματα:

जातु "κατά πάσαν πιθανότητα" (αρχικά "εκ γενετής, εκ φύσεως", Ακτ.εν.ουδ. προς जातु <μη πλέον ως ουσιαστικό συνηθισμένο>)

तूष्णीम् "σιωπηλώς" (Ακτ.εν. προς ένα μη πλέον συνηθισμένο तूष्णी θ. "σιγή")

एवम् "ούτως" (προς ένα άλλως χαμένο αντωνυμικό ρίζα एव "εις, μόνος")

37.4. Σύνταξις ἐπιρρημάτων μετὰ ἐπιρρηματικῶν καταλήξεων

Ἐκ τῶν ὀνοματίζων तद्, इदम् ἢ अ-, यद्, किम् ἢ कु δύναται μετὰ τῶν ἐπιρρηματικῶν καταλήξεων

• -तस् (Ἀποφατικόν)
• -त्र (Τοπικόν)
• -था (Τρόπος)
• -थम् (Τρόπος)
• -दा (Χρόνος)

τὰ ἀντίστοιχα ἐπιρρήματα προσηγορικὰ ἐκτρέπειν.

Κατάληξις	Ὀνοματίζων
	तद्	इदम् अ-	यद्	किम् कु-
-तस् (Ἀποφατικόν)	ततस् ἐκεῖθεν, ἐπ’ αὐτό, διὰ τοῦτο	इतस् अतस् ἐνθένδε, διὰ τοῦτο	यतस् πόθεν, ὅθεν	कुतस् πόθεν; διὰ τί;
-त्र (Τοπικόν)	तत्र ἐκεῖ, ἐνθάδε	अत्र ἐνθένδε	यत्र ποῦ	कुत्र ποῦ;
-था (Τρόπος)	तथा οὕτως		यथा πῶς
-थम् (Τρόπος)				कथम् πῶς;
-दा (Χρόνος)	तदा τότε, τότε		यदा ὅτε	कदा πότε;

Ἄλλο ἐρωτηματικὸν ἐπίρρημά ἐστι: क्व "ποῦ;"

Ἀπικ.: क्व
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

Ἄλλαι ἐπιρρηματικαὶ καταλήξεις

Κατάληξις
-वत्	δύναται πρὸς ὅσα ἐπίθετα προσηγορικὰ προστίθεσθαι, ἵνα σημαίνῃ "κατὰ τρόπον τινός, ὡς" π.χ. पुत्रवत् "ὡς υἱός"
-तस्	πρὸς ἐπίθετα καὶ ὀνόματα. Συνήθως ἀποφατικὴ σημασία "πόθεν;", ἀλλὰ καὶ "ποῦ;", "πότερον" π.χ. आदितस् "ἀρχῆς γενομένης"
-धा	1. Παρὰ τῶν ἐπιρρημάτων ἀριθμητικῶν εἰς τὴν σημασίαν "-πλάσιον", "-πολλαπλόν" π.χ. द्विधा "διπλάσιον" 2. εἰς τὴν σημασίαν "ἐν τῷδε τῷ τρόπῳ" π.χ. समधा "ὁμοίως" (πρὸς सम 3 "ὅμοιος")

37.5. Συνθετικὰ ἐπιρρηματικά

37.5.1. Συνθετικὰ μετ’ ἐπιρρήματος ἢ περιφραστικῶς χρωμένου πτώσεως ὡς μερὸς τῆς συνθέσεως

Παράδειγμα: सुचिरम् "πολὺν χρόνον"

37.5.2. Περιφραστικῶς χρώμενα बहुव्रीहि

Παράδειγμα: रक्षार्थम् "κατὰ τρόπον ἀνθρώπου, οὗ σκοπός ἐστι τὸ φυλάττειν, πρὸς τὴν φύλαξιν". Ἔστι δ’ ὅστε καὶ ὡς πρὸς τὰ 5.1. ἀνήκειν λογίζεται: -अर्थम् ὡς ἐπιρρηματικὸν μερὸς τῆς συνθέσεως.

37.5.3. अव्ययीभाव-συνθετικὰ

अव्ययीभाव = "ἀμετάβλητον/ἀκλίτητον γεγενημένον"

Ἐστὶ δ’ अव्ययीभाव συνθετικὸν ἐπιρρηματικόν, οὗ τὸ πρῶτον μέρος ἐστὶν ἀκλίτητον (μετὰ τὴν λέξιν, σωματίδιον κ.λπ.), καὶ τὸ δεύτερον μέρος ἐστὶν ὄνομα, τὸ δέχεται τὴν κατάληξιν τῆς αἰτιατικῆς ἑνικοῦ οὐδετέρου.

Κατὰ τὴν ἀνάλυσιν τοῦ συνθετικοῦ, τὸ πρῶτον μέρος ἄρχει τοῦ δευτέρου:

Παραδείγματα:

प्रत्यग्नि = अग्निं प्रति = "πρὸς τὴν πυράν"

यथाशक्ति = शक्तिमनतिक्रम्य = "κατὰ δύναμιν"

अभिमुखम् = मुखम् अभि = "πρὸς τὰ ἔμπροσθεν, ἀντιμέτωπον"

Ἰδιαίτερον σημαντικὰ ἐστὶν अव्ययीभाव μετ’ यथा "ὡς" ὡς πρώτου μέρους:

π.χ. यथाकामम् = कामो यथास्ति = "ὡς ἂν βούλονται, κατὰ βούλησιν, καθ’ ὅσον ἐθέλουσι"

Ἀπεικ.: यथाशक्ति
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

37.6. Συντακτικόν

Παρὰ τοῖς ῥήμασι

• अस् 2P "εἶναι"
• भू 1P
• कृ 8U

δύναται ἀντὶ ἐπιθετικοῦ κατηγορουμένου ἑστάναι ἐπιρρηματικὸν κατηγορούμενον:

π.χ. तूष्णीं बभूव "ἐσιώπησεν, ἐνεχύθη"

Ἀπεικ.: तूष्णीं बभूवुः
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

37.7. Ἀπροσδιόριστα ἀντωνυμίαι

Τὰ ἄπροσα διόριστα ἀντωνυμίαι (ἄδηλα ὀνόματα) συνίστανται διὰ τῆς προσθέσεως

• -चिद्
• -चन
• अपि

εἰς τὰς πτώσεις τοῦ ἐρωτηματικοῦ ἀντωνύμου किम्.

ὥσπερ:

कश्चिद् = कश्चन = को ऽपि = "τις, ἕ τις"
कस्यचिद् = τινός

37.8. Ἡ ἐρωτηματικὴ πρότασις

"Τίς;, πῶς;, τί;, διὰ τί; διότι; ἵνα;
Ὁ μὴ ἐρωτῶν μένει ἀμαθής."

कः कथं किं केन कस्मात्कस्मै । यो न पृच्छेन् मूर्खस्तिष्ठेत् ॥

Μotto τῆς Σέσαμος Ἄνοιξον, ὅ ἐστιν ἀγαθὸς κανών διὰ τὴν ζωὴν καὶ τὴν σπουδὴν Σανσκριτοῦ

Βλ. καὶ Μάθημα 4.

Δεῖ διαφέρειν

• ἐρωτήσεις λέξεων (ἐπικουρικαὶ ἐρωτήσεις)
• ἐρωτήσεις προτάσεων

Κατὰ τὰς ἐρωτήσεις λέξεων ζητεῖται περὶ ἑνὸς πράκτορος (कर्तृ), ἑνὸς ἀντικειμένου, μιᾶς ἐνεργείας, ἑνὸς περιστατικοῦ κ.τ.λ., ὥσπερ:

• τίς ἔρχεται;
• τί ποιεῖ ὁ Ράμα;
• τίνος ἀκούει αὐτός;
• πῶς λαλεῖ Σανσκριτὰ αὐτή;
• ποῦ ἐστιν ἡ μήτηρ;

Κατὰ τὰς ἐρωτήσεις προτάσεων ζητεῖται ὁλόκληρος ἡ περιεχόμενος τῆς προτάσεως, ὥσπερ:

• πορεύεται ὁ Ράμα σήμερον εἰς τὴν Ὀφτερλίνδεν;
• ἐστὶν ὀρθόν, ὅτι ... ;

37.8.1. Ἐρωτήσεις λέξεων (Ἐπικουρικαὶ ἐρωτήσεις)

Σχῆμα:

Ἐρωτηματικὸν ἀντώνυμον/ἐπιρρήματος - Πρότασις

Παραδείγματα:

को ग्रामं गच्छति = केन ग्रामो गम्यते = "Τίς πορεύεται εἰς τὴν κώμην;"

किं बाला अधीयीरन् = "Τί δεῖ τὰ παιδία μανθάνειν;"

क्व रामो वसति = Ποῦ οἰκεῖ ὁ Ράμα;

Ἀπ.: किं बाला अधीयीरन्
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

37.8.2. Interrogative Sätze

Manchmal ist nur aus dem Zusammenhang erkennbar, ob ein Satz eine Frage ist.

Schema I:

Verb - restlicher Satz

Beispiel:

गमिष्यति ब्राह्मणबालो गुरुम् । "Wird der Brahmanenjunge zu einem Meister gehen?"

Schema II:

Fragepartikel (meist am Satzanfang) - Satz

Die wichtigsten Fragepartikel sind:

• अपि

• किम् (lässt oft eine negative Antwort erwarten)

• कच्चिद्

Diese Partikel entsprechen dem Fragezeichen.

Beispiel:

अपि सत्यम् । "Ist es auch wahr?"

किं शक्नोति । "Kann er denn?"

कच्चित्क्षत्रियेण शत्रवो जिताः । "Hat etwa der Kṣatriya die Feinde besiegt?"

Anmerkung: किम् kann ausser "was?" und als Fragepartikel auch "warum?, wozu?" bedeuten. So bes. mit dem Instrumentalis (तृतीया):

किं क्रोधेन । "Wozu der Zorn? Was nützt der Zorn? Was soll der Zorn?"

37.9. Wortliste

मूर्ख 3: stumpfsinnig, blöd, dumm m. Dummkopf

मुनि m.: Weiser, (Schweige)asket

शाक्यमुनि m.: Asket aus dem Geschlecht der शाक्य (Kṣatriyas aus कपिलवस्तु) = Buddha Gautama

Εἰκ.: शाक्यमुनिः
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

दिन n.: Tag

वृक्ष m.: Baum

Εἰκ.: वृक्षः
(Πηγὴ εἰκόνος: Λεπτομέρειαι)

मुख n.: Mund, Gesicht, Vorderteil, Anfang

37.10. Übung

A) Answer the following questions in Sanskrit using the words given in parentheses. Translate the question sentences.

Example: क आगच्छति (राम) । » राम आगच्छति । कस्मै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ॥१॥ (भिक्षु, बाला, दास, भगवन्त्)

क आर्यसत्यान्यजानात् ॥२॥ (बुद्ध, शाक्यमुनि)

कुत्राग्निश्चीयते ॥३॥ (यज्ञस्थान, मही)

कदा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ॥४॥ (यज्ञकाल, देवान् स्तु <Absolutive>)

कस्मान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ॥५॥ (स्वर्गलोभ, नरकभय, भीतनरकता)

किमेव शस्त्रं छिनत्ति ॥६॥ (शरीर, अजीव)

किंकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ॥७॥ (धनं जि)

कया भिक्षुरादितः ॥८॥ (गुणवती शूद्रा)

कुतः सुपुनर्भवं गम्यते ॥९॥ (कृतपुण्यत्व, सुनीति)

केन शूद्रा न काम्येत ॥१०॥ (द्विजाति, ब्राह्मण, साधु)

किमर्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ॥११॥ (दुःखमोक्ष, मोक्षनयन्ती प्रज्ञा)

कस्याः पुत्र्रः कृष्ण आसीत् ॥१२॥ (देवकी)

Fig.: कृष्णः बलरामश्च
(Image source: Details)

क्व मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ॥१३॥ (काशी = वाराणसी)

Fig.: क्व मर्तुं सज्जना इच्छन्ति
(Image source: Details)

केषां धर्मो वेदाध्ययनम् ॥१४॥ (द्विज, द्विजाति, आर्य)

कैर्वेदः प्रोक्तः ॥१५॥ (ऋषि)

कस्मिञ्जात आर्यः सुखमाप्नोति ॥१६॥ (पुत्र)

का नरा लुभ्यन्ति ॥१७॥ (सुरूपशरीरा, देवीरूपा)

के नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ॥१८॥ (समोह, बुद्धिमन्त्)

कस्या इन्द्रः पुत्र्रं दास्यति ॥१९॥ (कृतव्रता पुण्यवती सुमतिब्राह्मणी)

Β) Μεταφράστε:

किं स्थितप्रज्ञः प्रव्रजेत्किमगारे पुत्र्रेषु वसेत् ॥१॥ अपि गुरुः सत्यं जानाति ॥२॥ कच्चिच्छुद्रा द्विजदासाः ॥३॥ कच्छिच्छुद्रो भारमाबिभः ॥४॥

Γ) Μεταφράστε τα ακόλουθα अव्ययीभाव :

1. अति Πρόθεση με Αιτιατική: "πέρα από ..."

1. अतिमात्रम्
2. अतिवसन्तम्

2. अधि "εντός"

1. अधिहरि
2. अधिकेरलम्

Εικ.: अधिकेरलं वर्तन्ते
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

3. अनु "ανάλογα, κατά, σύμφωνα με"

1. अनुरूपम्
2. अनुदिनम्
3. अनुगङ्गम्
4. अनुविष्णुम्

4. अप "χωρίς"

1. अपविष्णुम्

5. अभि "προς την κατεύθυνση"

1. अभिमुखम्
2. अभ्यग्नि

6. आ "από, μέχρι, συμπεριλαμβανομένου"

1. आबालवृद्धम्
2. आमरणम्

Εικ.: आबालवृद्धं लंदननगरे ववृतिरे
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

7. उप "κοντά"

1. उपवृक्षम्

Εικ.: उपवृक्षं सीदन्ति
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

8. यथा

1. यथास्थानम्

37.11. Άσκηση επανάληψης

Μεταφράστε στα Σανσκριτικά χρησιμοποιώντας αποκλειστικά ρηματικές μορφές του Παρακειμένου:

Μια φορά κι έναν καιρό, ένας γέροντας πήγαινε σε ένα άλλο χωριό και κουράστηκε στο δρόμο. Πήγε λοιπόν, για να ξεκουραστεί, στα πόδια ενός δέντρου μάνγκο που στεκόταν στο πλάι. Σε αυτό το δέντρο υπήρχαν ώριμα καρποί. Ο γέροντας πείραξε για αυτούς. Αλλά δεν μπορούσε να ανέβει στο δέντρο και να πιάσει τους καρπούς. Για τύχη, σε αυτό το δέντρο υπήρχαν κάποια μαϊμούδια που έτρωγαν καρπούς. Όταν τους είδε, χαρήκε ο γέροντας. Τι έκανε; Πήρε μερικές πέτρες, στοχεύσε τις μαϊμούδες και ρίξε. Οι θυμωμένες μαϊμούδες έκοψαν μερικούς καρπούς και τους ρίξανε στον γέροντα. Ο γέροντας πήρε αυτούς με χαρά και πήγε στην επιθυμητή περιοχή του. Ιδού, η μοίρα του γέροντα!