درس ۱۱

۱۱.۱. افعیل مطلق دوگانه

برخی افعال می‌توانند یک افعیل مطلق دوگانه (dvitīyā) را کنترل کنند: مفعول شخص و مفعول چیز.

شامل موارد زیر می‌شود:

• افعال گفتاری: با کسی (مفعول) درباره چیزی (مفعول) صحبت کردن؛ به کسی (مفعول) چیزی (مفعول) گفتن
• افعال پرسش: از کسی (مفعول) درباره چیزی (مفعول) پرسیدن
• افعال آموزش: به کسی (مفعول) چیزی (مفعول) آموختن
• برخی افعال دیگر که در فهرست واژگان ذکر شده است

اگر چنین ساختاری به حالت مجهول تبدیل شود، شخص (پرسیده شده و غیره) به حالت فاعلی (prathamā) تبدیل می‌شود، اما چیز (پرسیده شده و غیره) در حالت مفعولی باقی می‌ماند.

به عنوان مثال: rāmo brāhmaṇaṃ dharmaṃ pṛcchati = रामो ब्राह्मणं धर्मं पृच्छति = "راما از برهمه درباره دارما می‌پرسد."
» مجهول: rāmeṇa brāhmaṇo dharmaṃ pṛcchyate = रामेण ब्राह्मणो धर्मं पृच्छयते

این قانون فقط زمانی صدق می‌کند که هم شخص و هم چیز مفعول باشند. اگر یک چیز تنها مفعول باشد، این چیز طبق الگوی پایه جمله مجهول در حالت فاعلی (prathamā) قرار می‌گیرد:

به عنوان مثال: rāmo dharmaṃ pṛcchati = रामो धर्मं पृच्छति = "راما درباره دارما می‌پرسد."
» مجهول: rāmeṇa dharmaḥ pṛcchyate = रामेण धर्मः पृच्छयते

۱۱.۲. فهرست واژگان

واژه‌های زیر را یاد بگیرید:

• iti इति : چنین

• پس از بیان یک فکر، خواسته، سخن یا نقل قول می‌آید و گویی به عنوان علامت نقل قول (") عمل می‌کند.

• به عنوان مثال: sādhavaḥ svargaṃ gacchantīti brāhmaṇā vadanti "برهمه می‌گویند: 'پرهیزکاران به بهشت می‌روند'" = "برهمه می‌گویند که پرهیزکاران به بهشت می‌روند".

• در سانسکریت گفتار غیرمستقیم وجود ندارد؛ ساختارهای با iti اغلب باید در آلمانی به صورت گفتار غیرمستقیم بازگردانده شوند.

• ... (نقل قول) ... iti śrutiḥ = "این چنین در ودا آمده است".

• اغلب پس از iti یک فعل تفکر در نظر گرفته می‌شود: "با فکر کردن به '...' او این کار را انجام می‌دهد". در آلمانی به صورت اصطلاحی بازگردانید (مثلاً "چون گرسنه است، می‌رود...").

• evam एवम् : چنین (قیدی، به عنوان مثال evaṃ jayati "او پیروز می‌شود").

• na न : نه

• کلمات منفرد را نفی می‌کند (بلافاصله قبل از آن قرار می‌گیرد: na sādhuḥ "یک فرد خوب نیست") یا کل جملات را نفی می‌کند (در ابتدا یا بلافاصله قبل از فعل قرار می‌گیرد).

• putra m. पुत्र : پسر (در هند ضروری بود که پسری به دنیا آورد تا بتواند قربانی‌های اجداد را انجام دهد.)

• dharma m. धर्म : ("آنچه ثابت است"، یعنی) حق، قانون، سنت، شخصیت.

• بیشتر با قانون طبیعت/اخلاق مطابقت دارد. هر کس بر اساس varṇa و āśrama (مرحله زندگی) وظایف خاص خود را دارد (svadharma).

• adharma m. अधर्म : نادرستی (مخالف dharma).

• iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : خواستن (iṣ-ccha-ti).

برخی از مشتقات اسمی:

• vad 1 P वद् : گفتن
• vāda m. वाद : سخن، بیان، کلمه
• vadana n. वदन : سخن گفتن؛ ابزار سخن: دهان، چهره

تصویر: vadanāni = वदनानि
(منبع تصویر: جزئیات)

• prach 6 P प्रच्छ् : پرسیدن

• praśna m. प्रश्न : پرسش (پسوند -na مانند در yaj-ña)

• iṣ 6 P इष् : خواستن

• iṣṭi f. इष्टि : خواستار (iṣ + -ti)

11.3. تمرین

الف) جملات زیر را ترجمه کنید:

1. ऋषिः सत्यं वदति ।
2. ब्राह्मणः पुत्रमिच्छति ।
3. साधुः स्वर्गं गच्छति ।
4. ब्राह्मणो ऽनृतं न वदतीति स्मृतिः ।
5. क्षत्रियो ब्राह्मणं धर्मं पृच्छति ।
6. एवं ब्राह्मणो यज्ञेन देवं यजति ।
7. पुत्रः पापं करोतीति वैश्या मन्यते ।
8. क्षत्रियः क्षत्रियेण सह युध्यते
9. अधर्मो ऽनृतमिति पुत्रः पापं न करोति । |
10. अयं क्षत्रियो धर्मं रक्षति । |
11. को ऽग्निं यजते । |
12. स श्रावको बुद्धं धर्मं पृच्छति ॥

ب) جملات بخش الف را به ساختار مجهول تبدیل کنید.

ج) در جملات بخش الف، هر جا که مناسب است، فاعل، مفعول و فعل را به جمع تبدیل کنید.

د) برای جملاتی که بر اساس بخش ج ساخته شدند، ساختار مجهول را تشکیل دهید.

تصویر: śrāvako mahākāśyapaḥ = श्रावको महाकाश्यपः
(منبع تصویر: جزئیات)

11.4. تمرین مرور

الف) به زبان سانسکریت با استفاده از ساختارهای مجهول ترجمه کنید:

1. زنان ویشیا از برهم‌جانان درباره دharma می‌پرسند.
2. معلم یک مانترا را بیان می‌کند.
3. زنان مقدس به یکی از آسمان‌ها می‌رسند.
4. یک ریش vedic هیچ کار بدی انجام نمی‌دهد.
5. برهم‌جانان به عنوان کاهنان قربانی، الهه را با قربانی‌ها پرستش می‌کنند.
6. زن شودرا به روستا می‌رود.
7. چه کسی حقیقت را می‌بیند؟

ب)

1. وظایف تمام دو بار زاده‌ها را با یک دوندوا بیان کنید. ترکیب مرکب را در سانسکریت تجزیه کنید.
2. وظایف ویشی‌ها را با یک دوندوا بیان کنید. ترکیب مرکب را در سانسکریت تجزیه کنید.

ج) ترجمه کنید:

1. श्रवणेन श्रूयते । |
2. कर्षर्कैः कृष्यते । |
3. श्रावकेणेश्वरो नेज्यते । |
4. रक्षिक्या गुरू रक्ष्यते । |
5. ब्राह्मणेनानृतं नोद्यते । |
6. शूद्रेतरा । |
7. शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि । |
8. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तादण्डनीतयो विद्याः ॥

د) ترجمه کنید و در سانسکریت فاعل، مفعول و فعل را به جمع تبدیل نمایید:

1. फलमश्नुते । |
2. गुरुणा सत्यमुद्यते । |
3. वैश्यः पशुं लभते । |
4. पुत्रः पुण्यं करोति ॥

ه) جملات بخش ج ۱-۵ را به ساختارهای معلوم تبدیل کنید.

تصویر: karṣakeṇa kṛṣyate = कर्षकेण कृष्यते
(منبع تصویر: جزئیات)