درس ۵7

57.1. Aorist 4: آئوریست s-

ساختار س-آئوریست به بیشتر ریشه‌های अनिट् اطلاق می‌شود، مگر آنکه صرفاً شکل آئوریست دیگری داشته باشند. ریشه‌های اختیاری अनिट् به طور کلی می‌توانند این شکل یا آئوریست iṣ را تشکیل دهند. همچنین ریشه‌های अनिट् که پس از شکل اول، دوم یا ششم آئوریست، परस्मैपद را می‌سازند، نیز ⟨आत्मनेपद را بر اساس س-آئوریست می‌سازند.

ساختار: آگمنت + ریشه + s + پایان ثانوی اتماتیک

جدول پایان‌ها با پسوند ساخت بن

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

قانون کلی آوایی اعمال می‌شود که بر اساس آن، یک صدای سایشی (Zischlaut) بین دو صدای بسته حذف می‌شود (مقایسه کنید با उद् + स्थित » उत्थित)، یعنی پسوند ساخت ریشه -s- پیش از پایان‌هایی که با -t- یا -th- شروع می‌شوند، حذف می‌گردد (اما نه پس از صامت‌های بینی یا r-).

مثال‌ها:

مفرد سوم Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
مفرد دوم Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

چنین شکلی ممکن است به آئورست ریشه‌ای (Wurzelaorist) تعلق داشته باشد و احتمالاً بخشی از آن نیز واقعاً به آئورست ریشه‌ای تعلق دارد.
چنین شکلی ممکن است به آئورست ریشه‌ای (Wurzelaorist) تعلق داشته باشد و احتمالاً بخشی از آن نیز واقعاً به آئورست ریشه‌ای تعلق دارد.
دستوران هندی همچنین شکلی مانند अकृत (مفرد سوم Ā) را به س-آئورست محسوب کرده‌اند که قطعاً به آئورست ریشه‌ای تعلق دارد. برای این منظور، دستوران هندی قانون آوایی زیر را به صورت ad-hoc برای س-آئورست ابداع کردند:

«پس از مصوت کوتاه، "پایان‌ها" که با -st- یا -sth- شروع می‌شوند، -s- را از دست می‌دهند.»

در غیر این صورت، قوانین آوایی مربوط به ترکیب صامت‌های پایانی با s- باید رعایت شوند.

برای -dhvam حکم زیر برقرار است:

-dh- در -dhvam پس از همه مصوت‌های غیر a/ā و همچنین پس از -r به -ḍh- تبدیل می‌شود.

مثال: चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

شکل ریشه:

• परस्मैपद : مرحله دراز
• आत्मनेपद :
  • ریشه‌هایی با i/ī/u/ū در پایان: مرحله بالا
  • -ṝ پایانی به -īr یا -ūr تبدیل می‌شود
  • ریشه‌های قابل تغییر مصوت با ā/e/o: مرحله پایین
  • سایر مصوت‌های ریشه: بدون تغییر (یعنی معمولاً در مرحله پایین)

مثال‌ها:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् و सृज् در परस्मैपद با مرحله‌ی کشش و دیفتون افزایش‌یابنده -rā-:

दृश् ۳.sg.P अद्राक्षीत्

آئوریست سایر ریشه‌ها با -ṛ- در جایگاه ماقبل آخر نیز می‌تواند به این صورت ساخته شود:

कृष् ۱P/۶U ۳.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

پارادایم‌ها:

नी ۱U "هدایت کردن"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

تصویر: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(منبع تصویر: جزئیات)

कृ 8U "انجام دادن"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U «ضرب کردن»

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

شکل‌های نامنظم:

۱. ریشه‌هایی که به ناسال ختم می‌شوند (गम्، मन्، रम्) ائوریست s را با درجه بالا می‌سازند:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
علاوه بر این، برای गम् شکل‌های منظم با درجه پایین وجود دارد:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (در p، गम् دارای ائوریست تماتیک است)

2. पद् 4Ā منظم است (مثلاً अपत्सि)، اما در 3.sg.ġ شکل ائوریست ریشه‌ای مجهول را دارد:
   अपादि "او رفت"

3. बुध् Ā می‌تواند در 3.sg.ġ به طور اختیاری شکل ائوریست ریشه‌ای مجهول را بگیرد:
   अबोधि / अबुद्ध "او شناخت"

۵۷.۲ تمرین

الف) اشکال زیر را بدون استفاده از ابزارهای کمکی ترجمه و تعیین کنید و شکل‌های مربوط به آئوریست (Aorist) را بسازید. در غیر این مورد برای کائوزاتیو و ریشه‌هایی که آئوریست s- تشکیل می‌دهند، کلاس مربوط به آئوریست در پرانتز ذکر شده است:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

ب) اشکال زیر را ترجمه و تعیین کنید:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्