تمرین 16

الف) عبارات زیر را به تاتپوروشا تبدیل کرده و ترجمه کنید:

१. देवस्य पुरुषः । — देवपुरुषः

२. गुणवती ब्राह्मणी । — गुणवद्ब्राह्मणी

३. सत्यवान्ब्राह्मणः । — सत्यवद्ब्राह्मणः

४. पशुमन्तो जनाः । — पशुमज्जनाः

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः

६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः

७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । — कव्युक्तिसत्यम्

८. शिवen रक्षिता बाला । — शिवरक्षितबाला

९. रामेण पीतं जलम् । — रामपीतजलम्

१०. फलवांल्लाभः । — फलवद्लाभः

११. इष्टाया देवतायाः पूजा । — इष्टदेवतापूजा

१२. देवानां स्तुतिः । — देवस्तुतिः

ب) در جملات زیر، همهٔ ترکیب‌های (کمپوزیتا) سانسکریتی را تجزیه کنید، جملاتی با اسم‌های صرفشده بسازید و ترجمه نمایید:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।
पुण्यवान्वैश्यस्य पुत्रो देवानामिन्द्रस्य लोकं गच्छति । (یا: पुण्यवतो वैश्यस्य पुत्रो...)
پسر شایستهٔ یک ویشیا به آسمان فرمانروای خدایان می‌رسد. (یا: پسر یک ویشیای شایسته...)

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः ।
पुण्यस्य करणं स्वर्गस्य मार्गः । (یا: पुण्यानां करणं स्वर्गं मार्गः ।)
انجام کارهای شایسته، راهی به سوی آسمان است.

३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः ।
न साधुः पशुवतो नरस्य धेनूनां लोभः । (یا: ...धेनोर्लोभः ।)
طمع مردی که دارای دام است، نسبت به گاوهایش / یا نسبت به یک گاو، خوب نیست.

४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति ।
न पशूनां यज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मस्य यज्ञैस्तु स्वर्गस्य सुखमाप्नुवन्ति ।
با قربانی حیوانات، انسان‌ها به آسمان نمی‌روند. اما با قربانی‌های (غیرخونی) عدالت، به سعادت آسمانی دست می‌یابند.

५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
द्विजानां दासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
شودراها برده‌های دوبارزاده‌شدگان نامیده می‌شوند.

६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति ।
बा्ला ब्राह्मणानां पुत्राः स्त्यवन्तं नरं शृण्वन्ति ।
پسران جوان برهمن به مرد راستگو گوش می‌دهند.

७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति ।
बलवन्तः क्षत्रिया धनवतां शत्रूनां नगरं जयन्ति ।
کشاتریای قدرتمند شهر ثروتمندان دشمنان را شکست می‌دهند.

८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते ।
ऋषीणामुक्त्या सत्यमुच्यते ।
سخن دانان ودایی حقیقت را بیان می‌کند.

९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ।
बलवन्तो योधा ब्राह्मणानां ग्रामं गताः ।
جنگجویان قوی به دهکده برهمن‌ها رفته‌اند.

१०. पुण्यवद्वैश्येष्टवेवतापूजां करोति ।
पुन्यवतो वैश्यस्येष्टाया देवतायाः पूजां करोति ।
او معبود شخصی وایسیا، که دارای فضیلت است را ستایش می‌کند.

تصویر: न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति
(منبع تصویر: جزئیات)

---

Deklinationsmuster

الف) تمام موارد صرفی تاکنون آموخته‌شده را برای واژگان زیر به عنوان نمونه‌هایی از طبقات صرفی تاکنون آموخته‌شده، تشکیل دهید.

१. नर (m.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	नरस् (नरः)	नरास् (नराः)
2. Akk.	नरम्	नरान्
3. Instr.	नरेण	नरैस् (नरैः)
6. Gen.	नरस्य	नराणाम्

२. फल (n.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	फलम्	फलानि
2. Akk.	फलम्	फलानि
3. Instr.	फलेन	फलैस् (फलैः)
6. Gen.	फलस्य	फलानाम्

३. क्षत्रिया (f.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	क्षत्रिया	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
2. Akk.	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
3. Instr.	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस् (क्षत्रियाभिः)
6. Gen.	क्षत्रियायास् (क्षत्रियायाः)	क्षत्रियाणाम्

४. अरि (m.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	अरिस् (अरिः)	अरयस् (अरयः)
2. Akk.	अरिम्	अरीन्
3. Instr.	अरिणा	अरिभिस् (अरिभिः)
6. Gen.	अरेस् (अरेः)	अरीणाम्

५. मति (f.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	मतिस् (मतिः)	मतयस् (मतयः)
2. Akk.	मतिम्	मतीस् (मतीः)
3. Instr.	मत्या	मतिभिस् (मतिभिः)
6. Gen.	मतेस् (मतेः) / मत्यास् (मत्याः)	मतीनाम्

६. गुरु (m.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	गुरुस् (गुरुः)	गुरवस् (गुरवः)
2. Akk.	गुरुम्	गुरून्
3. Instr.	गुरुणा	गुरुभिस् (गुरुभिः)
6. Gen.	गुरोस् (गुरोः)	गुरूणाम्

७. धेनु (f.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	धेनुस् (धेनुः)	धेनवस् (धेनवः)
2. Akk.	धेनुम्	धेनूस् (धेनूः)
3. Instr.	धेन्वा	धेनुभिस् (धेनुभिः)
6. Gen.	धेनोस् (धेनोः) / धेन्वास् (धेन्वाः)	धेनूनाम्

८. देवी (f.)

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	देवी	देव्यस् (देव्यः)
2. Akk.	देवीम्	देवीस् (देवीः)
3. Instr.	देव्या	देवीभिस् (देवीभिः)
6. Gen.	देव्यास् (देव्याः)	देवीनाम्

९. गुणवन्त् (m./n.)

Maskulinum:

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवान्	गुणवन्तस् (गुणवन्तः)
2. Akk.	गुणवन्तम्	गुणवतस् (गुणवतः)
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

Neutrum:

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवत्	गुणवन्ति
2. Akk.	गुणवत्	गुणवन्ति
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

(مؤنث गुणवती صرف می‌شود مانند देवी)

१०. किम् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	कस् (कः)	किम्	का	के	कानि	कास् (काः)
2. Akk.	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास् (काः)
3. Instr.	केन	—	कया	—	—	काभिस् (काभिः)
6. Gen.	कस्य	—	कस्यास् (कस्याः)	केषाम्	—	कासाम्

११. तद् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	स / सो / सः	तद्	सा	ते	तानि	तास् (ताः)
2. Akk.	तम्	तद्	ताम्	तान्	तानि	तास् (ताः)
3. Instr.	तेन	—	तया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	तस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१२. एतद् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	एष / एषो / एषः	एतद्	एषा	एते	एतानि	एतास् (एताः)
2. Akk.	एतम् / एनम्	एतद् / एनद्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि / एनानि	एतास् / एनास्
3. Instr.	एतेन / एनेन	—	एतया / एनया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	एतस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१३. इदम् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास् (इmaाः)
2. Akk.	इमम् / एनम्	इदम् / एनद्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनास्
3. Instr.	अनेन / एनेन	—	अनया / एनया	एभिस् (एभिः)	—	आभिस् (आभिः)
6. Gen.	अस्य	—	अस्यास् (अस्याः)	एषाम्	—	आसाम्

---

تمرین‌های اضافی

ب) ترجمه کنید و همه ترکیب‌ها را در سانسکریت تجزیه نمایید:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ योगसूत्र १.२ ॥
योगश्चित्तस्य वृत्तेर्निरोधः (یا: वृत्तीनां निरोधः) ।
یوگا توقف فعالیت ذهنی است.

२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥
وظیفه خاص برهمه این است: مطالعه ودا، تدریس ودا، قربانی کردن به عنوان صاحب قربانی، قربانی کردن به نمایندگی از دیگران، بخشش به برهمه‌ها، دریافت هدایا.

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥
क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शास्त्रेणाजीवो भूतानां रक्षणं च् ।
وظیفه خاص یک کْشَتْرِیَا این است: مطالعه وداها، قربانی کردن به عنوان میزبان قربانی، بخشش به برهمن‌ها، کسب روزی با شمشیر، و محافظت از موجودات زنده.

वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥
वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिः पाशुपाल्यं च वणिज्या च ।
وظیفه خاص یک وایْشْیَا این است: مطالعه وداها، قربانی کردن به عنوان میزبان قربانی، بخشش به برهمن‌ها، کشاورزی و دامداری، و تجارت.

शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ शुड्रस्य द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारूणां कुशीलवानां च कर्म ।
وظیفهٔ خاصِ شودرا، خدمتِ مطیعانه به دو بار زاده‌شدگان (دویجا)، فعالیت اقتصادی و کارگری و نمایشگر بودن است.

सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥
وظیفهٔ همه: عدم خشونت، راستگویی، پاکی، نالیدن نکردن نسبت به سرنوشت خود، دوری از بدخواهی و بردباری صبورانه است.
(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८، १३)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः، तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥ कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३ ॥ आन्वीक्षिक्याः त्रय्याः वार्त्ताया योगस्य क्षeमस्य च साधनो दण्डः، तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ।
چوب (شلاق) موجب کسب و مالکیت مطمئنِ فلسفه، ودانتی‌شناسی (مطالعهٔ ودا) و اقتصاد می‌شود. هدایت چوب (شلاق)، سیاست است.

تصویر: योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
(منبع تصویر: جزئیات)