Lección 20

A) Traduzca y resuelva los compuestos en sánscrito:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥
इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (o: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
El príncipe de los dioses derrota a los no-arios, los enemigos de Indra son (o: cuyo enemigo es Indra).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥
शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
El guerrero kṣatriya con la fuerza de un héroe desea un hijo de héroe.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥
सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
En un camino muy difícil se llega a un cielo. El camino al infierno, sin embargo, es simple.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥
मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
La brahmán, cuyo hijo ha muerto, llora.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥
वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
Un brahmán libre de ignorancia no desea una mujer śūdra, aunque tenga un cuerpo perfecto.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥
शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
El hijo amable va al santo, que ha adquirido la capacidad de leer pensamientos.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥
प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
Los kṣatriyas que han llegado al poder matan a los enemigos tan pronto como los ven.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥
जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (o: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
Los guerreros que habían derrotado al enemigo liberan a los derrotados por el enemigo.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥
कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
El niño iniciado en los Vedas venera a Śiva y a los otros dioses.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥
बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Los que han ido a Buda escuchan la verdad sobre el sufrimiento y las otras (nobles) verdades.

B) Traduzca utilizando compuestos al sánscrito:

1. Un kṣatriya que no sostiene el bastón en la mano no protege al pueblo.
अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (o: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa y los demás poetas son los maestros en sánscrito.
संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. Un kṣatriya tiene su sustento mediante las armas.
शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Incluso las mujeres śūdra tienen como dharma la no violencia, la verdad, la pureza, la no queja, la no maldad y la paciencia.
अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Fig.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Fuente de la imagen: Detalles)

---

Análisis de compuestos

Resuelva los siguientes compuestos como Bahuvrīhi y/o Dvandva y/o Tatpuruṣa de todas las formas que le parezcan posibles en sánscrito.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (o: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः ।

३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (o: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (o: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (o: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (o: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (o: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (o: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया ।

१०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (o: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (o: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते ।

१३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा ।

१४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् ।

१५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (o: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् ।

१७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (o: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (o: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (o: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Madre de Indra = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (o: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (o: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (o: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (o: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (de figura sobresaliente)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते ।

२७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (ciego)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (o: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् ।

३०. दुर्गमः । difícil de caminar

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (cita)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् ।

३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (perfecto en figura)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (sin mérito)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (casas de muertos)

३६. अजनस्य । deshabitado

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः ।

३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते ।

३९. दुरन्ताभिः । de mal fin

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण ।

४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (visión de los pensamientos)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (generoso)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (o: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (solo por nacimiento)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (o: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् ।

४७. सुदर्शः । fácil de ver

४८. सकारणः । con una causa

४९. तनादयः । तन् etc. (= 8. clase de presente)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (recién nacido)

५१. दुर्जातयः । de nacimiento despreciable

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः ।

५३. दुरासितम् । mala manera de sentarse

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया ।

५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः ।

५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् ।

५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः ।

५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन ।

५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा ।

६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः ।

६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (etc.)

६२. सुदुर्जयः । muy difícil de vencer

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन ।

६४. दुरुपदेशम् । instrucción difícil

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा ।

६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः ।

६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः ।

६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् ।

६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् ।

७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् ।

७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । de buena calidad

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः ।

७४. दृष्टमात्रः । en cuanto fue visto

७५. भूतकालः । pasado

७६. सुनेत्राः । teniendo buenos ojos

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् ।

७८. जातिस्मरणम् । recuerdo de nacimientos anteriores

७९. सफलम् । fértil

८०. अकरुणस्य । sin compasión

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Fig.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Fuente de la imagen: Detalles)

---

Fragmentos eruditos

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
La clarificación de la mente se logra mediante el desarrollo de la benevolencia amable, la compasión, la alegría empática y la ecuanimidad, que tienen como objeto la dicha y el sufrimiento, lo meritorio y lo no meritorio.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
El yoga de la acción es austeridad, estudio de los Vedas y servicio atento al SEÑOR. Tiene como objetivo el desarrollo de la concentración y la debilitamiento de los "dolor".

Los cinco "dolor" (क्लेश) son: अविद्यास्मितारागद्वेषाभ्निवेशाः (Yoga-Sūtra 2.3) — Ignorancia, egoísmo, codicia, aversión y apego al cuerpo.

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
El más alto objetivo del ser humano es que el triple sufrimiento desaparezca por completo. (Triple sufrimiento: de uno mismo, de los objetos, de los dioses.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥
तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
El sufrimiento se caracteriza por la angustia. La liberación es la completa liberación de ello.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः ।
नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
No hay cielo, ni liberación, ni alma trascendente, tampoco hay rituales fructíferos ni actividades para castas y etapas de vida. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा
विप्राणां करदा नृपाः ।
नृपाणां करदा लोका
लोकानां करदा मही ॥
Los brahmanes pagan impuestos a los dioses, los brahmanes pagan impuestos a los reyes, los reyes pagan impuestos al pueblo, el pueblo paga impuestos a la tierra.

भार्या पुत्रश्च दासश्च
त्रय एवाधनाः स्मृताः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति
यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Esposa, hijo y siervo, estos tres son tradicionalmente sin posesiones. Lo que adquieren es posesión de aquel a quien pertenecen.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि
रक्तौष्ठमसितेक्षणम् ।
नतनाभि वपुः स्त्रीणां
कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
En el centro delgada, de caderas anchas, con labios rojos, ojos negros, con un ombligo curvado y senos llenos, ¿qué hombre no mata un cuerpo femenino tan hermoso?

सन्ति पुत्राः सुबहवो
दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां
विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Los pobres, que no desean, tienen muchos hijos, los ricos no tienen un solo hijo. Extraño es el curso de la creación.

Fig.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Fuente de la imagen: Detalles)