Lecziun 20

A) Traduscià e resolvì ils cumponiments en sanscrit:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥
इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (u: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
Il princip da las divinitats sconfigescha ils non-āryans, ils inimis d'Indra èn (u: lur inimì Indra è).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥
शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
Il guerrier kṣatriya cun la forza d'in eroi s'aspeta in figl d'eroi.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥
सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
Sin in viadi fitg difficultus vegn ins en in tschiel. Il viadi ad in infern è però simpl.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥
मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
La brahmana, cun figl mort, plenta.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥
वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
In brahmana liber da confusiun na desiderescha nagina femna śūdra, er sche ella ha in corpus perfetg.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥
शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
Il figl cortès va al sant, ch'ha gudagnà la facultad da leger ils pensaments.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥
प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
Ils kṣatriyas arrivads al podi uccidan ils inimis uschè spert sco ch'els els vis.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥
जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (u: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
Ils guerriers, ch'avevan sconfigì l'inimì, liberan ils sconfigids da l'inimì.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥
कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
Il uffant initià en ils Veda venerescha Śiva e las autras divinitats.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥
बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Quels ch'èn ids a Buddha audan la veritad davent dal suferiment e las autras (noblas) veritads.

B) Traduscià sut utilizaziun da cumponiments en sanscrit:

1. In kṣatriya, ch'na tegna il bastun en la maun, protegescha il pievel betg.
अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (u: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa e las autras poets èn ils magisters en il sanscrit.
संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. In kṣatriya ha ses sustegniment da vita tras armas.
शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Era las femnas śūdra han sco dharma la nonviolenza, la veritad, la puritad, il betg-murmurar, il betg-malivolenza e la pazienza.
अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Abb.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Fonte da maletga: Detagls)

---

Analisa da cumponids

Solvì ils cumponids suventschents sco Bahuvrīhi e/u Dvandva e/u Tatpuruṣa en Sanscrit en tut las modas che Vus pensais che èn pussiblas.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (u: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः ।

३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (u: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (u: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (u: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (u: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (u: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (u: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया ।

१०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (u: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (u: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते ।

१३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा ।

१४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् ।

१५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (u: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् ।

१७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (u: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (u: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (u: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (la mamma d'Indra = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (u: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (u: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (u: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (u: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (cun ina figura eminenta)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते ।

२७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (tschert)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (u: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् ।

३०. दुर्गमः । difficil da ir

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (convegna)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् ।

३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (perfetg en la figura)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (senza merit)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (casas da mòrt)

३६. अजनस्य । disabità

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः ।

३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते ।

३९. दुरन्ताभिः । fin malgistaivla

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण ।

४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (vesair ils pensaments)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (generus)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (u: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (mo per la naschientscha)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (u: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् ।

४७. सुदर्शः । bain da vesair

४८. सकारणः । cun ina causa

४९. तनादयः । तन् e.c. (= 8. classa da prezens)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (gènìt sco nov)

५१. दुर्जातयः । da naschientscha malgistaivla

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः ।

५३. दुरासितम् । malgistaivl mod da star

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया ।

५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः ।

५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् ।

५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः ।

५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन ।

५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा ।

६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः ।

६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (quai e.c.)

६२. सुदुर्जयः । fitg difficil da sconfiger

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन ।

६४. दुरुपदेशम् । instrucziun difficila

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा ।

६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः ।

६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः ।

६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् ।

६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् ।

७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् ।

७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । da buna qualitad

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः ।

७४. दृष्टमात्रः । suenter ch’el è vegnì vesì

७५. भूतकालः । passà

७६. सुनेत्राः । bain vesent

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् ।

७८. जातिस्मरणम् । remembranza da naschientschas passadas

७९. सफलम् । fructifer

८०. अकरुणस्य । senza cumpassiun

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Abb.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)

---

Frags da la scienza

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
La schiarida da la ment succedia tras la sviluppa da benevolenza amiaivla, cumpassiun, cumpagnaivladad e neutralitad, las qualas han sco object la feliicitad e il dolur, il merit e il non-merit.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
L’Yoga da l’acziun è ascetissem, studis dal Veda e servetsch attent al SIGNUR. El ha sco fin la svilupaziun da la concentraziun e la sminuziun da las «dolors».

Las tschintg «dolors» (क्लेश) èn: अविद्यास्मितारागद्वेषाभ्निवेशाः (Yoga-Sūtra 2.3) — ignoranza, egoïssem, avidad, odi e attachament al corp.

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
Il pli aut object da l’uman è che il triplitg dolur sa perda cumplettamain. (Triplitg dolur: da sez, dals objects, dals deus.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥
तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Dolur è caraterisada da constricziun. Sgattariziun è la absoluta liberaziun da quai.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः ।
नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Na dat betg in tschiel, nagina sgattariziun, nagina anima transmundana, nagins ritus e activitads fructiferas per stans e stadis da vita. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा
विप्राणां करदा नृपाः ।
नृपाणां करदा लोका
लोकानां करदा मही ॥
Brahmans donan als deus tributs, brahmanes donan regents tributs, regents donan la glieud tributs, la glieud dat la terra tributs.

भार्या पुत्रश्च दासश्च
त्रय एवाधनाः स्मृताः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति
यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Glia, figl e servus, quels trais èn tradiziunalmain senza possess. Quai ch’els acquistschan è possess da quel, a cui els appartegnan.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि
रक्तौष्ठमसितेक्षणम् ।
नतनाभि वपुः स्त्रीणां
कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
En il mez stgir, a las anclias largias, cun labras cotschnas, egls nairs, cun in ombil curvà e pitschens plen, qual umn na uccida in tal corp da femna bella?

सन्ति पुत्राः सुबहवो
दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां
विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Bratschas che els na vulan, han fitg blers figls, riccs n’han nagin figl. Strusch è il curs da la creaziun.

Abb.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)