Øvelse 20

A) Oversæt og opløs sammensættelserne på sanskrit:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (eller: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
Guderhøvdingen besejrer de ikke-ārier, der er Indras fjender (eller: hvis fjende Indra er).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
Kṣatriyakrigeren med en heltes kraft ønsker sig en søn af en helt.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
På en meget besværlig vej kommer man til et himmelrige. Vejen til helvedet er dog enkel.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
Brahmaninden, hvis søn er død, græder.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
En brahmaner, der er fri for vildfarelse, begærer ikke en śūdra-kvinde, selv om hun har en fuldkommen krop.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
Den høflige søn går til den hellige, der har erhvervet evnen til at læse tanker.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥ प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
Kṣatriyasene, der er kommet til magten, dræber fjenderne så snart de ser dem.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (eller: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
Kriegerne, der havde besejret fjenden, befrierer de af fjenden besejrede.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
Den i Veda initierede dreng ærer Śiva og de andre guder.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥ बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
De til Buddha gåede hører sandheden om lidelsen og de andre (ædle) sandheder.

B) Oversæt ved hjælp af sammensætninger til sanskrit:

1. En Kṣatriya, der ikke holder stokken i hånden, vogter folket ikke.
अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (eller: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa og de øvrige digtere er lærerne i sanskrit.
संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. En Kṣatriya har sin levebrød gennem våben.
शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Også Śūdrakvinder har som dharma ikke-vold, sandhed, renhed, ikke-murren, ikke-ondskab og tålmodighed.
अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Fig.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Billedkilde: Details)

---

Komposita-analyse

Opløs følgende sammensætninger som Bahuvrīhi og/eller Dvandva og/eller Tatpuruṣa på alle måder, der forekommer dig mulige i sanskrit.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (eller: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः ।

३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (eller: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (eller: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (eller: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (eller: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (eller: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (eller: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया ।

१०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (eller: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (eller: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते ।

१३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा ।

१४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् ।

१५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (eller: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् ।

१७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (eller: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (eller: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (eller: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Indras mor = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (eller: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (eller: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (eller: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (eller: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (af fremragende skikkelse)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते । २७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (blind)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (eller: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् । ३०. दुर्गमः । svær at gå

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (aftale)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् । ३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (fuldkommen i skikkelse)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (fortjenstløs)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (ligkammer)

३६. अजनस्य । mennesketomt

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः । ३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते । ३९. दुरन्ताभिः । dårligt endende

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण । ४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (tankernes syn)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (gavmild)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (eller: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (kunstmæssigt)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (eller: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् । ४७. सुदर्शः । gut zu sehen

४८. सकारणः । med en årsag

४९. तनादयः । तन् o.s.v. (= 8. præsensklasse)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (eben entstanden)

५१. दुर्जातयः । af dårlig fødsel

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः । ५३. दुरासितम् । schlechte Art zu sitzen

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया । ५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः । ५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् । ५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः । ५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन । ५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा । ६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः । ६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (det osv.)

६२. सुदुर्जयः । sehr schwer zu besiegen

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन । ६४. दुरुपदेशम् । schwierige Unterrichtung

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा । ६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः । ६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः । ६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् । ६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् । ७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् । ७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । af god kvalitet

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः । ७४. दृष्टमात्रः । når den er blevet set

७५. भूतकालः । fortid

७६. सुनेत्राः । med gode øjne

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् । ७८. जातिस्मरणम् । erindring om tidligere fødsler

७९. सफलम् । frugtbar

८०. अकरुणस्य । medfølsom

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Fig.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Billedkilde: Details)

---

Scholarly Fragments

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
Afdækningen af sindet sker gennem udviklingen af venlig velvilje, medfølelse, medglæde og ligefremhed, der har lykke og ulykke, fortjenstfuldt og ikke-fortjenstfuldt som objekt.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
Yogaen af handling er askese, vedastudie og opmærksom tjeneste for HERREN. Dets mål er udviklingen af koncentration og svækkelsen af "lidelserne".

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
Det højeste mål for mennesket er, at den tredobbelte lidelse helt forsvinder. (Tredobbelt lidelse: fra en selv, fra objekterne, fra guderne.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Lidelse er kendetegnet ved trængsel. Befrielse er den fulde befrielse derfra.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Der findes ingen himmel, ingen befrielse, ingen transendentale sjæl; der findes heller ikke frugtbringende ritualer og handlinger for stænder og livsfaser. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Brahmaner giver guderne afgifter, kongerne giver brahmanerne afgifter, folkene giver kongerne afgifter, jorden giver folkene afgifter.

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Hustru, søn og trælle, disse tre er ifølge overleveringen ejendomsløse. Det, de erhverver, tilhører den, som de hører til.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Slank i midten, bred ved hofterne, med røde læber, sorte øjne, med en bøjelig navle og fyldige bryster — hvilken mand dræber ikke et sådant smukt kvindeligt legeme?

सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
De fattige, som ikke ønsker det, har meget mange sønner; de rige har ingen eneste søn. Skæbnens gang er underlig.

Fig.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Billedkilde: Details)