Oefening 20

A) Vertaal en ontleed de samengestelde woorden in het Sanskriet:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (of: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
De vorst der goden verslaat de niet-Ariërs, die vijanden van Indra zijn (of: van wie Indra de vijand is).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
De Kṣatriya-krijger met de kracht van een held wenst zich een heldenzoon.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
Via een zeer zware weg bereikt men de hemel. De weg naar de hel is echter eenvoudig.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
De brahmaanvrouw wier zoon is gestorven, huilt.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
Een brahmaan die vrij is van verblinding begeert geen śūdra-vrouw, zelfs niet als zij een volmaakt lichaam heeft.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
De brave zoon gaat naar de heilige die het vermogen heeft verworven om gedachten te lezen.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥ प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
De Kṣatriya’s die aan de macht zijn gekomen, doden de vijanden zodra ze hen in het oog krijgen.
८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (of: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
De krijgers die de vijand hadden verslagen, bevrijden degenen die door de vijand waren verslagen.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
De jongen die in de Veda’s is ingewijd, vereert Śiva en de andere goden.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥ बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Degenen die tot Boeddha zijn gekomen, horen de waarheid over het lijden en de andere (nobele) waarheden.

B) Vertaal met behulp van samengestelde woorden naar het Sanskriet:

1. Een Kṣatriya die de staf niet in de hand houdt, beschermt het volk niet.
अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (of: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa en de overige dichters zijn de leraren in het Sanskriet.
संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. Een Kṣatriya voorziet in zijn levensonderhoud door middel van wapens.
शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Ook Śūdra-vrouwen hebben als dharma geweldloosheid, waarheid, zuiverheid, niet-mopperen, niet-boosaardigheid en geduld.
अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Afb.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Bron: Details)

---

Analyse van samengestelde woorden

Ontleed de volgende samengestelde woorden in het Sanskriet op alle manieren die u mogelijk lijken, als bahuvrīhi en/of dvandva en/of tatpuruṣa.
१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (of: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः । ३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (of: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (of: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (of: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (of: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (of: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (of: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया । १०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (of: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (of: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते । १३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा । १४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् । १५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (of: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् । १७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (of: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (of: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (of: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (moeder van Indra = पृथिवी)
२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (of: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (of: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (of: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (of: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (van uitzonderlijke gestalte)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते । २७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (blind)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (of: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् । ३०. दुर्गमः । moeilijk begaanbaar

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (afspraak)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् । ३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (volmaakt gevormd)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (zonder verdienste)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (dodenhuizen)

३६. अजनस्य । verlaten

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः । ३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते । ३९. दुरन्ताभिः । met een slecht einde

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण । ४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (het zien van de gedachten)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (vrijgevig)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (of: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (alleen door geboorte)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (of: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् । ४७. सुदर्शः । goed zichtbaar

४८. सकारणः । met een oorzaak

४९. तनादयः । तन् enz. (= 8e presentieklassse)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (net ontstaan)

५१. दुर्जातयः । van slechte geboorte

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः । ५३. दुरासितम् । slechte manier van zitten

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया । ५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः । ५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् । ५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः । ५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन । ५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा । ६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः । ६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (enz.)

६२. सुदुर्जयः । zeer moeilijk te verslaan

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन । ६४. दुरुपदेशम् । moeilijke onderrichting

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा । ६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः । ६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः । ६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् । ६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् । ७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् । ७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।
७२. सुगुणा । van goede kwaliteit

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः । ७४. दृष्टमात्रः । zodra hij werd gezien

७५. भूतकालः । verleden

७६. सुनेत्राः । met scherpe ogen

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् । ७८. जातिस्मरणम् । Herinnering aan eerdere geboorten

७९. सफलम् । vruchtbaar

८०. अकरुणस्य । meedogenloos

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Afb.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Bron: Details)

---

Wetenschappelijke fragmenten

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
De zuivering van de geest vindt plaats door het ontplooien van vriendelijke welwillendheid, mededogen, medevreugde en gelijkmoedigheid, die geluk en leed, verdienstelijke en niet-verdienstelijke daden als voorwerp hebben.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
Yoga van de daad is ascese, de studie van de Veda’s en aandachtige dienst aan de HEER. Het doel ervan is het ontwikkelen van concentratie en het verminderen van de „kwelling”.

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
Het hoogste doel van de mens is dat het drievoudige lijden volledig verdwijnt. (Drievoudig lijden: vanuit zichzelf, door de objecten, door de goden.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Lijden wordt gekenmerkt door benauwdheid. Verlossing is de volledige bevrijding daarvan.
न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Er is geen hemel, geen verlossing, geen bovenaardse ziel, en er zijn ook geen vruchtbare rituelen en handelingen voor sociale klassen en levensfasen. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Brahmanen betalen belasting aan de goden, koningen betalen belasting aan de brahmanen, het volk betaalt belasting aan de koningen, en de aarde betaalt belasting aan het volk.

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Echtgenote, zoon en horige: volgens de overlevering bezitten deze drie niets. Wat zij verwerven, is eigendom van degene aan wie zij toebehoren.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Slank in het midden, breed bij de heupen, met rode lippen, zwarte ogen, een gebogen navel en volle borsten – welke man zou niet bezwijken voor zo’n prachtig vrouwelijk lichaam?

सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Armen, die dat niet wensen, hebben heel veel zonen; rijken hebben geen enkele zoon. Vreemd is de gang van de schepping.

Afb.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Bron: Details)