Oefening 20

A) Vertaal en ontleed die samestelde woorde in Sanskrit:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (of: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
Die Prins van die Godhede oorwin die nie-Ariërs, wat Indra se vyande is (of: wie se vyand Indra is).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
Die Kṣatriya-kryger, met die krag van 'n held, wens vir 'n heldhaftige seun.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
Mens bereik die hemel deur 'n baie moeilike pad. Die pad na die hel is egter maklik.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
Die Brahmin-vrou wie se seun gesterf het, huil.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
'n Brahmin wat vry is van wanopvatting begeer nie 'n Śūdra-vrou nie, selfs al het sy 'n volmaakte liggaam.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
Die goedgedraagde seun gaan na die wyse wat die vermoë verwerf het om gedagtes te lees.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥ प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
Die Kṣatriyas, toe hulle aan bewind gekom het, vermoor hul vyande sodra hulle hulle in die gesig sien.
८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (of: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
Die krygers wat die vyand oorwin het, bevry dié wat deur die vyand oorwin is.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
Die seun wat in die Veda ingewy is, aanbid Śiva en die ander gode.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥ बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Dié wat Boeddhaskap bereik het, hoor die waarheid van lyding en die ander (edele) waarhede.

B) Vertaal die volgende in Sanskrit met samestelde woorde:

1. 'n Kṣatriya wat nie die staf in sy hand hou nie, beskerm nie die mense nie.
अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (of: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa en die ander digters is die onderwysers van Sanskrit.
संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. 'n Kṣatriya verdien sy brood deur wapens.
शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Śūdra-vroue het ook geweldloosheid, waarheidsgetrouheid, reinheid, ongemompel, onboosheid en verdraagsaamheid as hul dharma.
अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Fig.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Beeldbron: Details)

---

Analise van samestelde woorde

Ontleed die volgende samestelde woorde in Sanskrit in Bahuvrīhi en/of Dvandva en/of Tatpuruṣa op elke wyse wat jy moontlik ag.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (or: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः । ३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (or: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (or: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (or: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (or: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (or: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (or: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया । १०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (or: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (or: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते । १३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा । १४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् । १५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (or: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् । १७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (or: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (or: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (or: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Mother of Indra = पृथिवी)
२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (of: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (of: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (of: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (of: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (of uitstaande gestalte)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते । २७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (blind)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (of: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् । ३०. दुर्गमः । moeilik om te loop

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (reëlings)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् । ३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (volmaak gevorm)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (sonder meriete)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (beenderegrond)

३६. अजनस्य । verlate

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः । ३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते । ३९. दुरन्ताभिः । eindig sleg

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण । ४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (Dink sien)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (vrygewig)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (of: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (slegs na geboorte)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (of: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् । ४७. सुदर्शः । duidelik sigbaar

४८. सकारणः । met 'n oorsaak

४९. तनादयः । तन् ens. (= 8de teenwoordige klas)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (pas ontstaan)

५१. दुर्जातयः । van swak geboorte

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः । ५३. दुरासितम् । swak manier om te sit

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया । ५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः । ५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् । ५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः । ५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन । ५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा । ६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः । ६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (die ens.)

६२. सुदुर्जयः । baie moeilik om te oorwin

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन । ६४. दुरुपदेशम् । moeilike onderrig

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा । ६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः । ६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः । ६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् । ६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् । ७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् । ७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । van goeie gehalte

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः । ७४. दृष्टमात्रः । sodra dit gesien is

७५. भूतकालः । verlede

७६. सुनेत्राः । met goeie oë

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् । ७८. जातिस्मरणम् । herinnering aan vorige geboortes

७९. सफलम् । vrugbaar

८०. अकरुणस्य । medeloos

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Afbeelding: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Beeldbron: Details)

---

Scholarly Fragments

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
Die verduideliking van die gees geskied deur die ontwikkeling van vriendelikheid, medelye, saamvreugde en gelykmoedigheid, wat geluk en ongeluk, verdienstelik en nie-verdienstelik as voorwerp het.
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
Die yog van aksie bestaan uit asketisme, die studie van die Vedas en oplettende diens aan die HERE. Die doel daarvan is om konsentrasie te kweek en 'lyding' te verlig.

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
Die hoogste doel van die mensdom is dat die drievoudige lyding heeltemal verdwyn. (Drievoudige lyding: wat ontstaan uit die self, uit voorwerpe, uit die gode.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Lyding word gekenmerk deur angs. Bevrijding is volledige vryheid daarvan.
न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Daar is geen hemel, geen verlossing, geen anderwereldse siel nie; en daar is ook geen vrugbare rituele of aktiwiteite vir die verskillende klasse en lewensstadia nie. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Brahmane bring hulde aan die gode; konings bring hulde aan die brahmane; die mense bring hulde aan die konings; die aarde bring hulde aan die mense.

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Vrou, seun en dienaar: volgens tradisie is hierdie drie sonder besittings. Alles wat hulle verwerf, behoort aan die een aan wie hulle behoort.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Smal by die middel, wyd by die heupe, met rooi lippe, swart oë, 'n gekromde navel en volle borste—watter man sou nie deur so 'n pragtige vroulike vorm betower word nie?

सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Die armes, al begeer hulle dit nie, het baie seuns; die rykes het nie 'n enkele seun nie. Vreemd is die loop van die skepping.

Fig.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Beeldbron: Details)