Övning 20

A) Translate and resolve the compounds into Sanskrit:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (or: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
The lord of the gods defeats the non-Aryans; they are the enemies of Indra (or: whose enemy is Indra).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
The Kṣatriya warrior, with the strength of a hero, desires a son who is like a hero.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
One reaches heaven on a very arduous path. But the path to hell is easy.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
The Brahmin woman, whose son has died, weeps.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
A Brahmin free from delusion does not desire a Śūdra woman, even if she has a perfect body.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
The polite son goes to the sage who has acquired the ability to read thoughts.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥ प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
The Kṣatriyas who have attained power kill the enemies as soon as they see them.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (or: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
The warriors who had defeated the enemy free those conquered by the enemy.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
The boy initiated into the Veda venerates Śiva and the other gods.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥ बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Those who have gone to Buddha hear the truth about suffering and the other (noble) truths.

B) Translate into Sanskrit using compounds:

1. A Kṣatriya who does not hold the staff in his hand does not protect the people.
   अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (or: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa and the other poets are the teachers in Sanskrit.
   संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. A Kṣatriya has his livelihood through weapons.
   शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Śūdra women also have as dharma non-violence, truthfulness, purity, not complaining, not being malicious, and forbearance.
   अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Fig.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Image source: Details)

---

Compound Analysis

Resolve the following compounds into Bahuvrīhi and/or Dvandva and/or Tatpuruṣa in Sanskrit in all ways that appear possible to you.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (eller: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः ।

३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (eller: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (eller: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (eller: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (eller: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (eller: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (eller: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया ।

१०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (eller: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (eller: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते ।

१३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा ।

१४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् ।

१५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (eller: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् ।

१७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (eller: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (eller: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (eller: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Indras mor = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (or: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (or: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (or: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (or: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (of outstanding form)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते । २७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (blind)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (or: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् । ३०. दुर्गमः । difficult to traverse

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (appointment)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् । ३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (perfect in form)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (without merit)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (cremation grounds)

३६. अजनस्य । deserted by humans

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः । ३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते । ३९. दुरन्ताभिः । ill-fated

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण । ४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (seeing thoughts)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (generous)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (or: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (only by birth)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (or: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् । ४७. सुदर्शः । clearly visible

४८. सकारणः । with a cause

४९. तनादयः । तन् etc. (= 8th class of present tense)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (just arisen)

५१. दुर्जातयः । of bad birth

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः । ५३. दुरासितम् । bad manner of sitting

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया । ५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः । ५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् । ५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः । ५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन । ५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा । ६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः । ६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (the etc.)

६२. सुदुर्जयः । very difficult to conquer

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन । ६४. दुरुपदेशम् । difficult instruction

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा । ६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः । ६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः । ६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् । ६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् । ७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् । ७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । of good quality

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः । ७४. दृष्टमात्रः । as soon as it was seen

७५. भूतकालः । past

७६. सुनेत्राः । having good eyes

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् । ७८. जातिस्मरणम् । memory of previous births

७९. सफलम् । fertile

८०. अकरुणस्य । merciless

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Fig.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Image source: Details)

---

Scholarly Fragments

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
The clarification of the mind occurs through the development of friendly goodwill, compassion, sympathetic joy, and equanimity, which have happiness and suffering, merit and non-merit as their object.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
Yoga of action is asceticism, Vedic study, and attentive service to the LORD. Its goal is the development of concentration and the weakening of "torments".

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
The highest goal of man is that the triple suffering disappears completely. (Triple suffering: from oneself, from objects, from gods.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Suffering is characterized by distress. Liberation is the complete freedom from it.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
There is no heaven, no liberation, no transcendent soul; there are also no fruitful rituals and activities for castes and life stages. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Brāhmaṇas pay taxes to the gods, kings pay taxes to brāhmaṇas, people pay taxes to kings, the earth pays taxes to the people.

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Wife, son, and slave—these three are traditionally considered propertyless. What they acquire is the property of their master.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Slender in the middle, wide at the hips, with red lips and black eyes, a curved navel and full breasts—who would not slay such a beautiful woman?

सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Those who do not desire sons have many, the rich have none. Strange is the course of creation.

Fig.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Image source: Details)