Exercise 20

A) Translate and resolve the compounds into Sanskrit:

१. इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ऽनार्या देवानामिन्द्रेण जीयन्ते । (or: इन्द्रस्य शत्रव एवानार्या...)
The lord of the gods defeats the non-Aryans; they are the enemies of Indra (or: whose enemy is Indra).

२. शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ शूरस्य बलं यस्य स क्षत्रिय एव योधः शूरमेव पुत्रमि्च्छति ॥
The Kṣatriya warrior, possessing the strength of a hero, desires a son who is like a hero.

३. सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ सुदुर्गमेण मार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकस्य मार्गः ॥
One reaches heaven by a very arduous path. However, the path to hell is easy.

४. मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ मृतः पुत्रो यस्याः सा ब्राह्मणी रोदिति ॥
The Brāhmaṇī, whose son has died, weeps.

५. वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ वीतो मोहो यस्य स ब्राह्मणः सम्पन्नं रूपं यस्यास्तामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥
A Brāhmaṇa free from delusion does not desire a Śūdrā woman, even if she has a perfect body.

६. सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ शोभना नीतिर्यस्य स पुत्रः प्राप्तं मतेर्दर्शनं येन तं साधुं गच्छति ॥
The polite son goes to the sage who has acquired the ability to read thoughts.

७. प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घन्ति ॥७॥ प्राप्तः प्रभावो यैस्ते क्षत्रिया दृष्टं मात्रं येषां ताञ्छत्रून्घन्ति ॥
The Kṣatriyas who have attained power kill the enemies as soon as they see them.

८. जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ जितः शत्रुर्यैस्ते योधाः शत्रुणा जितान्मुञ्चन्ति । (or: जिताः शत्रवो यैस्त्ते...)
The warriors, who had defeated the enemy, liberate those conquered by the enemy.

९. कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ कृतमुपनयनं यय्स स बालः शिव आदिर्येषां तेषां देवानां पुजां करोति ॥
The boy initiated into the Veda venerates Śiva and the other gods.

१०. बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥ बुद्धं गता दुःखमादिर्येषां तानि सत्यानि शृण्वन्ति ॥
Those who have gone to Buddha hear the truth about suffering and the other (noble) truths.

B) Translate into Sanskrit using compounds:

1. A Kṣatriya who does not hold the staff in his hand does not protect the people.
   अदण्डहस्तः क्षत्रियो न जनान्पाति । (or: जनान्रक्षति ।)

2. Kālidāsa and the other poets are the teachers in Sanskrit.
   संस्कृतगुरवः कालिदासादिक्वयः ।

3. A Kṣatriya has his livelihood through weapons.
   शस्त्राजीवः क्षत्रियः ।

4. Even Śūdra women have as dharma non-violence, truthfulness, purity, not complaining, not being malicious, and forbearance.
   अहिंसासत्यशौचानसूयानृशंस्यक्षमाधर्माः शूद्रा अपि ॥

Fig.: शस्त्राजीवः क्षत्रियः
(Bildekilde: Detaljer)

---

Compound Analysis

Resolve the following compounds into Bahuvrīhi and/or Dvandva and/or Tatpuruṣa in Sanskrit, in all ways that appear possible to you.

१. इन्द्रशत्रवः । इन्द्रस्य शत्रवः । (or: इन्द्रः शत्रुर्येषां ते ।)

२. दुष्कुलायाः । दुष्टं कुलं यस्यास्तसाः । ३. जातिमात्रस्य । जातेर्मात्रस्य । (or: जातिरेव मात्रं यस्य तस्य ।)

४. प्राप्तोदकाः । प्राप्तमुदकं यैस्ते । (or: प्राप्तमुदकं याभिस्ताः ।)

५. सुनीतिभिः । शोभनाभिर्नीतिभिः । (or: शोभना नीतिर्येषां तैः ।)

६. मृतपुत्रः । मृतः पुत्रः । (or: मृतः पुत्रो यस्य सः ।)

७. गतपुण्येन । गतेन पुण्येन । (or: गतं पुण्यं यस्य तेन ।)

८. आर्यरूपम् । आर्यास्य रूपम् । (or: आर्यं रूपं यस्य तम् ।)

९. मुक्तासनया । मुक्तमासनं यया तया । १०. तद्रूपः । तद्रूपं यस्य सः । (or: तस्य रूपं यस्य सः ।)

११. कृतफलानाम् । कृतस्य फलानाम् । (or: कृतं फलं यैस्तेषाम् ।)

१२. व्याघ्रबलाः । व्याघ्रस्य बलं येषां ते । १३. प्राप्तकाला । प्राप्तः कालो यया सा । १४. शूरपुत्राम् । शूरः पुत्रो यस्यास्ताम् । १५. कृतभिषेखः । कृतो ऽभिषेखः । (or: कृतो ऽभिषेखो यस्य सः ।)

१६. शूरबलान् । शूरस्य बलं येषां तान् । १७. वीतमोहः । वीतो मोहः । (or: वीतो मोहो यस्य सः ।)

१८. दण्डहस्तस्य । दण्डस्यैव हस्तस्य । (or: हस्ते दण्डो यस्य तस्य ।)

१९. गतमात्रम् । गतं मात्रम् । (or: गतं मात्रमेव यस्य तम् ।)

२०. इन्द्रपुत्रा । इन्द्रः पुत्रो यस्याः सा । (Mother of Indra = पृथिवी)

२१. तद्गुणाः । तस्य गुणाः । (or: स गुणो येषां ते ।)

२२. उपल्ब्धसुखैः । उपल्ब्धैः सुखैः । (or: उपलब्धं सुखं यैस्तैः ।)

२३. प्राप्तप्रभावः । प्राप्तः प्रभावः । (or: प्राप्तः प्रभावो येन सः ।)

२४. तन्मात्राणि । तस्य मात्राणि । (or: तन्मात्रं येषां तानि ।)

२५. प्रभूतरूपा । प्रभूतं रूपं यस्याः सा । (of outstanding form)

२६. कृतोपनयनाः । कृतमुपनयनं येषां ते । २७. विगतनयनम् । विगतं नयनं यस्य तम् । (blind)

२८. बुद्धमार्गेण । बुद्धस्य मार्गेण । (or: बुद्धो मार्गो यस्य तेन ।)

२९. विजयफलान् । विजयस्य फलानि येषां तान् । ३०. दुर्गमः । difficult to traverse

३१. समयकारः । समयस्य कारः । (appointment)

३२. सम्पन्नरूपाम् । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम् । ३३. रूपसम्पन्नाम् । रूपेण सम्पन्नाम् । (perfect in form)

३४. अपुण्यानाम् । न पुण्यं येषां तेषाम् । (without merit)

३५. मृतगृहाणि । मृतानां गृहाणि । (cremation grounds)

३६. अजनस्य । deserted

३७. तद्देवतैः । सा देवता येषां तैः । ३८. जातपुत्राः । जाताः पुत्रा येषां ते । ३९. दुरन्ताभिः । ill-fated

४०. भूतसर्गेण । भूतानां सर्गेण । ४१. मतिदर्शनम् । मतीनां दर्शनम् । (seeing thoughts)

४२. मुक्तहस्ता । मुक्तं हस्तं यस्याः सा । (generous)

४३. तदन्तः । तस्यान्तः । (or: सो ऽन्तो यस्य सः ।)

४४. जातिमात्रम् । जातिरेव मात्रं यस्य तम् । (by birth only)

४५. तज्जयेन । तस्य जयेन । (or: तस्य जयो यस्य तेन ।)

४६. लब्धधनानाम् । लब्धं धनं येषां तेषाम् । ४७. सुदर्शः । clearly visible

४८. सकारणः । with a cause

४९. तनादयः । तन् etc. (= 8th class of present tense)

५०. जातमात्राम् । जातमेव मात्रं यस्यस्ताम् । (just arisen)

५१. दुर्जातयः । of low birth

५२. हतपुत्रः । हतः पुत्रो यस्य सः । ५३. दुरासितम् । bad manner of sitting

५४. इष्टदेवतया । इष्टा देवता यस्यास्तया । ५५. कृतपुण्याभिः । कृतं पुण्यं याभिस्ताभिः । ५६. श्रुत्युदितम् । श्रुतेरुदितम् । ५७. गतपापैः । गतं पापं येषां तैः । ५८. जितारिणा । जितो ऽरि येन तेन । ५९. जातकोपा । जातः कोपो यस्याः सा । ६०. जातिधर्मः । जातीनां धर्मः । ६१. तत्प्रभृतयः । सा प्रभृतिर्येषां ते । (the etc.)

६२. सुदुर्जयः । very difficult to conquer

६३. जितक्रोधेन । जितः क्रोधो यस्य तेन । ६४. दुरुपदेशम् । difficult instruction

६५. लब्धलाभा । लब्धो लाभो यया सा । ६६. बुद्धदासः । बुद्धस्य दासः । ६७. मुक्तबुद्धिः । मुक्ता बुद्धिर्यस्य सः । ६८. यज्ञकालम् । यज्ञस्य कालम् । ६९. जितशत्रून् । जितः शत्रुर्यैस्तान् । ७०. शत्रुजितान् । शत्रुणा जितान् । ७१. तत्फलः । तस्य फलं यस्य सः ।

७२. सुगुणा । of good quality

७३. जातक्रोधः । जातः क्रोधो यस्य सः । ७४. दृष्टमात्रः । as soon as it was seen

७५. भूतकालः । past

७६. सुनेत्राः । having good eyes

७७. तदादीनाम् । सादिर्येषां तेषाम् । ७८. जातिस्मरणम् । memory of previous births

७९. सफलम् । fertile

८०. अकरुणस्य । merciless

८१. सोढदुःखाः । सोढं दुःखं यैस्ते ।

Fig.: सम्पन्नरूपा रूपसम्पन्ना
(Bildekilde: Detaljer)

---

Scholarly Fragments

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥ योगसूत्र १.३३ ॥
The clarification of the mind occurs through the unfolding of friendly goodwill, compassion, sympathetic joy, and equanimity, which have happiness and suffering, merit and non-merit as their object.

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ योगसूत्र २.१ ॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥ योगसूत्र २.२ ॥
Yoga of action is asceticism, Vedic study, and attentive service to the LORD. Its goal is the unfolding of concentration and the weakening of "torments".

त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यन्तपुरुषार्थः ॥ सांख्यसूत्र १.१ ॥
The highest goal of man is that the triple suffering disappears completely. (Triple suffering: from oneself, from objects, from the gods.)

बाधनालक्षणं दुःखम् ॥ न्यायसूत्र १.२१ ॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥ न्यायसूत्र १.२२ ॥
Suffering is characterized by affliction. Liberation is the complete freedom from it.

न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीनां क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
There is no heaven, no liberation, no transcendent soul; there are also no fruit-bearing rituals and activities for castes and life stages. ( सर्वदर्शनसंग्रह )

देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Brāhmaṇas pay tribute to the gods, kings pay tribute to the brāhmaṇas, people pay tribute to the kings, and the earth pays tribute to the people.

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥ मनुस्मृति ८.४१६ ॥
Wife, son, and slave—these three are traditionally considered propertyless. What they acquire is the property of their master.

तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Slender in the middle, wide at the hips, with red lips and black eyes, a curved navel, and full breasts—what man does not slay such a beautiful woman's body?

सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Those who do not desire sons have many, the wealthy have none. Strange is the course of creation.

Fig.: सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणाम्
(Bildekilde: Detaljer)