Lektion 9
En questa lecziun avais a apprender:
- Il Samāhāradvandva ("dvandva da resumaziun")
- La furmaziun da stins nominalas cun ils sufixes -ka (taddhita) e -aka (kṛt)
- Vocabulari davart professiuns e rollas socialas
- Citats da texts classics da lesbas (Dharmaśāstras)
9.1. Samāhāradvandva (समाहारद्वन्द्व = "Zusammenfassungsdvandva")
Quand inna construcziun Dvandva exprima che ina seria da cumpogns ecc. furma in’unitad, alura stat ella generalmain en il singular neutrum:
z.B. āhāra-nidrā-maithuna-bhayam = आहारनिद्रामैथुनभयम् betei net simplam "Mang (āhāra m.), Schlap (nidrā f.), Copula (maithuna n.) e Timur (bhaya n.)", ma quellas quatter sco unitad, ch'è caracterisescha la vita animala.
Naven a questa regulia fundamentala per la furmaziun da Samāhāradvandvas dat ins era ina seria da ulteriuras regulas, ch'ins chatta en Pāṇini 2,4,2-17 u per exempel Mr. R. Kale, A higher Sanskrit grammar, reprint 1969, § 189 - 192 a. En las differentas stadi da svilup da la lingua n'èn las medemas regulas betg adina observadas!
9.2. La furmaziun da stgalas da noms
9.2.1. -ka (taddhita)
Il sufix taddhita -ka furma, tranter auters:
1. Diminutiva (Formas da diminuziun sco tudestg -chen, -lein, -li, -le):
putra m. "figl" » putraka m. पुत्रक "figlètt"
2. Noms che designeschen ina similitudina approximativa:
aśva m. "chaval" » aśvaka m. अश्वक "chavalin, ina chosa simila al chaval"
3. Sustantivs senza differenza semantica rispetto al sostantivo di base:
putraka m. पुत्रक = putra m. पुत्र
4. Nomina, die ausdrücken "zum Begriff des Grundwortes in Beziehung stehend":
kāśi f. "Benares" » kāśika 3 काशिक "in Benares gebürtig, aus Benares stammend"
rūpa n. "Gestalt" » rūpaka 3 रूपक "die Gestalt von etwas besitzend"
9.2.2. -aka (kṛt), fem. oft -ikā
Il sufix kṛt -aka, il feminin savens -ikā, furma nomina agentis (nomina che expriman l'agent) a mintga radis.
In vocal final da la radiz sco era -a- en la penultima posiziun da la radiz vegnan sustituids cun lur stadi da dilungaziun (vṛddhi) (ei dat quai in pocs da excepziuns), ils auters vocals vegnan sustituids cun lur stadi da elevaziun (guṇa).
Exempels:
| Wurzel धातु | + -aka / -ikā (kṛt) | Significaziun |
|---|---|---|
| kṛ 8 U कृ "machen" | kāraka (कारक) | "Bewirker, machend" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrāvaka m. (श्रावक) | "Hörer, Schüler, buddh.: Anhänger des Buddha" |
| nī 1 U नी "führen" | nāyaka m. (नायक) / nāyikā f. (नायिका) | "Führer, Gebieter, Gatte, Liebhaber / Geliebte, Dame" |
| yaj 1 U यज् "opfern" | yājaka m. (याजक) | "Opferer, Opferpriester" |
| nṛt 4 P नृत् "tanzen" | nartaka m. (नर्तक) / nartakī f. (नर्तकी) | "Tänzer / Tänzerin" |
| ji 1 P जि "siegen" | jayaka 3 (जयक) | "siegreich" |
Quaija da questas furmas ha il significà pli stretg: "quai che vegn exequì usitadamain u sco incumbensa u bain exequì, exprimì tras la radis".
vair sur, per exempels śrāvaka, yājaka, jayaka
Esempis:
| Wurzel धातु | + -aka (kṛt) | Significaziun |
|---|---|---|
| kṛṣ 6 U कृष् "pflügen" | kṛṣaka m. (कृषक) | "Ackerbauer" (tiefstufig!) |
| kliś 9 P क्लिशु "quälen" | kleśaka m. (क्लेशक) | "Quäler" |
| khād 1 P खाद् "kauen, essen" | khādaka m. (खादक) | "Esser, Fresser" |
Inoltra da quai existeschan ancà in’ulteriura utilizaziun main impurtanta dal sufix -aka. Vgl. Wackernagel, Altindische Grammatik, II, §45ff.
9.3. Glista da pleds
Imparar las suentas suventas:
- adhyayana n. (अध्ययन) : Studiar, spezialmainter studis dal Vedas
Fig.: adhyayana = अध्ययन, Sri Skandaguru Vidyalayam, Tiruparankundram en vischinanza da Madurai.
(Sursa da l'imagina: Detagls)
- kāru m. / kāruka m. (कारु / कारुक) : artesan
Fig.: kāru = कारु, Gujarat.
(Sursa d'imagia: Detagls)
- kuśīlava m. (कुशीलव) : (viatgiant) artist da spectacles, actor, chantader
- kusīda n. (कुसीद) : usura
- kṛṣ 1 P (karṣati) कृष् कर्षति : trair
- kṛṣ 6 U (kṛṣati) कृष् कृषति : arar
- da quai: kṛṣi f. / kṛṣikā f. (कृषि / कृषिका) : agricultura
- dāna n. (दान) : donar, donaziun, generusitad
- pratigraha m. (प्रतिग्रह) : acceptar, present
- pravacana n. (प्रवचन) : discurs, (oral) instrucziun
- pāśupālya n. (पाशुपाल्य) : allevament da bestgiam, allevament da bestgiam
- a yaj 1 U:
- ijyā f. (इज्या) : sacrifici (da *yj » ij + suffix yā)
- yajana n. (यजन) : sacrifici en num da in'autra persuna
- rūpa n. (रूप) : aspect, furma, bella furma, natira, essenza
- vāṇijya n. / vāṇijyā f. / vaṇijyā f. (वाणिज्य / वाणिज्या / वणिज्या) : commerzi
- śuśrūṣā f. (शुश्रूषा) : obedientza, servetsch obedient
9.4. Exercizi
A) Versuchen Sie, die möglichen Significaziunen folgender Wörter zu bestimmen:
1. brāhmāṇaka ब्राह्मणक
2. mati मति
3. śravaṇa श्रवण
4. dhenuka m. धेनुका
5. jayaka जयक
6. rakṣikā रक्षिका
7. karṣaka कर्षक
Abb.: karṣaka = कर्षक.
(Bildquelle: Details)
8. kleśa (क्लेश)
9. nāyikātva (नायिकात्व)
10. tantraka (तन्त्रक)
11. nartaka (f. nartakī) (नर्तक / नर्तकी)
12. naraka (नरक)
13. lābhaka (लाभक)
14. īśvaratā (ईश्वरता)
15. dhenukā f. (धेनुका)
16. yodhaka (योधक)
17. kopa (कोप)
18. veśaka (वेशक)
19. darśaka (दर्शक)
20. kopaka (कोपक)
B) Traducir:
Aufgaben aller Zweimalgeborenen:
ijyādhyayanadānāni
इज्याध्ययनदानानि
(Yājñavalkyadharmaśāstra I, 118)Specificas incumbenzas d'in brahman:
pravacanayājanapratigrahāḥ
प्रवचनयाजनप्रतिग्रहाः
(Gautamadharmasūtra X, 2)Specificas incumbenzas d'in Kṣatriya:
rakṣaṇaṃ sarvabhūtānām
रक्षणं सर्वभूतानाम्
(sarvabhūtānām = Genitiv (cas da possessiun): "tuts essers"; Gautamadharmasūtra X, 7)Sfidicas incumbenzas d’in Vaiśya:
kṛṣivāṇijyapāśupālyakusīdam
कृषिवाणिज्यपाशुपाल्यकुसीदम्
(suenter il Gautamadharmasūtra X, 49)Aufgaven d'in Śūdra:
dvijātīnāṃ śuśrūṣā vārttā kārukuśīlavakarma ca.
द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च
(suenter il Kauṭilīya-Arthaśāstra 1.3.8.)
Explicaziun: dvijātīnām = Genitiv (cas da possessiun) plural a dvijāti (traducir quai: "cunter ils naschids duas giadas"); kārukuśīlavakarma è in Tatpuruṣa cun in Dvandva (kārukuśīlava) en il part avant. karma = Nom. sg. a karman n. "acziun, activitad, karma" a la radischa kṛ 8 U). Traducir "acziun / activitad da ... (genitiv)" (designà tras il Dvandva).kṛṣiḥ pāśupālyaṃ vāṇijyā ca vārttā.
कृषिः पाशुपाल्यं वाणिज्या च वार्त्ता ।
(suenter Kauṭilīya-Arthaśāstra 1.4.1.)