Skip to content

Isifundo 9

9.1. I-Samāhāradvandva (समाहारद्वन्द्व = "I-Samāhāradvandva yokuhlanganisa")

Uma i-Dvandva kufanele ukukhombisa ukuthi uhla lweminto njll. lwakha yunithi, ngokuvamile lisebenzisa isimo se-Singular Neutrum:

isib. āhāra-nidrā-maithuna-bhayam = आहारनिद्रामैथुनभयम् akusho nje "ukudla (āhāra m.), ukulala (nidrā f.), ukudibana (maithuna n.) nobuhlungu (bhaya n.)", kodwa lezi ezine njenge-yunithi eyichaza impilo yezilwane.

Ngaphezu kwaleyo mthetho eyisisekelo yokwakhiwa kwe-Samāhāradvandvas, kunemithetho eminingi eyengeziwe ongayithola ku-Pāṇini 2,4,2-17 noma isib. ku-Mr. R. Kale, A higher Sanskrit grammar, reprint 1969, § 189 - 192 a. Akuvami ukuthi imithetho efanayo igcinwe ezinyathelweni ezahlukene zokuthuthukiswa kwesiZwi!

9.2. Ngokwakhiwa kwamaNominal stems

9.2.1. -ka (taddhita)

Isuffix ye-taddhita -ka yakha phakathi kwako:

1. I-Diminutives (amafomu okunciphisa afana ne- -chen, -lein, -li, -le ngesiJamuzi):
putra m. "indodana" » putraka m. पुत्रक "indodana encane"

2. Izibizo ezichaza ukufana okulinganiselwe:
aśva m. "inja" » aśvaka m. अश्वक "inja encane, into efana nenja"

3. Izibizo ezingenalo umehluko wensimbi ezibizayo:
putraka m. पुत्रक = putra m. पुत्र

4. Izibizo ezikhombisa "zihlobene nencazelo yomgomo wesigaba":
kāśi f. "i-Benares" » kāśika 3 काशिक "ozalelwe e-Benares, ovela e-Benares"
rūpa n. "isimo" » rūpaka 3 रूपक "onesimo sominto"

9.2.2. -aka (kṛt), ifem. ngokuvamile -ikā

Isuffix kṛt -aka, ifem. ngokuvamile -ikā, yakha izigama zomsebenzi (izigama eziveza umenzi) kuyo yonke impande.

Ivokhali yokugcina yempande kanye -a- endaweni yesibili ukusuka ekugcineni yempande zifaka indawo yazo yokwandisa (vṛddhi) (kunezizathu ezimbalwa), amavokhali asele afaka indawo yabo ephezulu (guṇa).

Izibonelo:

Impande
धातु
+ -aka / -ikā (kṛt)Incazelo
kṛ
8 U
कृ
"wenza"
kāraka
(कारक)
"Umwenzi, owenza"
śru
5 P
श्रु
"lalela"
śrāvaka m.
(श्रावक)
"Umlaleli, ufundi,
buddh.: Umlandeli kaBuddha"

1 U
नी
"khokhela"
nāyaka m.
(नायक) /
nāyikā f.
(नायिका)
"Umkhokheli, uMbusi, indoda yomshado,
Umthandekayo / Umthandazekayo, uMakazi"
yaj
1 U
यज्
"nikela"
yājaka m.
(याजक)
"Umuniki, umphristi weminikelo"
nṛt
4 P
नृत्
"dansa"
nartaka m.
(नर्तक) /
nartakī f.
(नर्तकी)
"Umdansi / Umdansikazi"
ji
1 P
जि
"phumelela"
jayaka 3
(जयक)
"ophumelelayo"

Ezinye zalezi zakhiwo zinencazelo emfushane: "owenza ngokuvamile noma njengesibopho noma kahle into evinjelwe yimpande."

bheka phezuma isib. śrāvaka, yājaka, jayaka

Izibonelo:

Impande
धातु
+ -aka (kṛt)Incazelo
kṛṣ
6 U
कृष्
"phula"
kṛṣaka m.
(कृषक)
"Umhlali"
(isigaba esiphansi!)
kliś
9 P
क्लिशु
"bulala"
kleśaka m.
(क्लेशक)
"Ubulali"
khād
1 P
खाद्
"chitha, dla"
khādaka m.
(खादक)
"Udli, udli"

Ngaphezu kwalokho, kukhona okunye ukusetshenziswa okubaluleke kancane kwesijobelelo -aka. Qhathanisa noWackernagel, Altindische Grammatik, II, §45ff.

9.3. Woordelys

Funda amagama alandelayo:

adhyayana n. (अध्ययन) : Leer, veral Vedastudie

Afbeelding: adhyayana = अध्ययन, Sri Skandaguru Vidyalayam, Tiruparankundram by Madurai.
(Beeldbron: Details)

kāru m. / kāruka m. (कारु / कारुक) : ambagsman

Afbeelding: kāru = कारु, Gujarat.
(Beeldbron: Details)

kuśīlava m. (कुशीलव) : (omzwervende) vertoonman, akteur, sanger
kusīda n. (कुसीद) : woeker
kṛṣ 1 P (karṣati) कृष् कर्षति : trek
kṛṣ 6 U (kṛṣati) कृष् कृषति : ploeg
daarvandaan: kṛṣi f. / kṛṣikā f. (कृषि / कृषिका) : landbou
dāna n. (दान) : gee, gawe, vrygewigheid
pratigraha m. (प्रतिग्रह) : ontvang, geskenk
pravacana n. (प्रवचन) : rede, (mondelinge) onderrig
pāśupālya n. (पाशुपाल्य) : veehouery, veeboerdery
vir yaj 1 U:
ijyā f. (इज्या) : offer (uit *yj » ij + suffix )
yajana n. (यजन) : offer in opdrag van iemand anders
rūpa n. (रूप) : voorkoms, vorm, mooi vorm, natuur, wese
vāṇijya n. / vāṇijyā f. / vaṇijyā f. (वाणिज्य / वाणिज्या / वणिज्या) : handel
śuśrūṣā f. (शुश्रूषा) : gehoorsaamheid, gehoorsame diens

9.4. Oefening

A) Zama ukunquma izincazelo ezingaba khona zamagama alandelayo:
1. brāhmāṇaka ब्राह्मणक
2. mati मति
3. śravaṇa श्रवण
4. dhenuka m. धेनुका
5. jayaka जयक
6. rakṣikā रक्षिका
7. karṣaka कर्षक

Isithombe: karṣaka = कर्षक.
(Umthombo wesithombe: Imininingwane)

8. kleśa (क्लेश)
9. nāyikātva (नायिकात्व)
10. tantraka (तन्त्रक)
11. nartaka (f. nartakī) (नर्तक / नर्तकी)
12. naraka (नरक)
13. lābhaka (लाभक)
14. īśvaratā (ईश्वरता)
15. dhenukā f. (धेनुका)
16. yodhaka (योधक)
17. kopa (कोप)
18. veśaka (वेशक)
19. darśaka (दर्शक)
20. kopaka (कोपक)

B) Hlola ukuthi:

  1. Imisebenzi yonke yabazalwe kabili:
    ijyādhyayanadānāni
    इज्याध्ययनदानानि
    (Yājñavalkyadharmaśāstra I, 118)

  2. Imisebenzi eyinkimbinkimbi yomBrahman:
    pravacanayājanapratigrahāḥ
    प्रवचनयाजनप्रतिग्रहाः
    (Gautamadharmasūtra X, 2)

  3. Imisebenzi eyinkimbinkimbi ye-Kṣatriya:
    rakṣaṇaṃ sarvabhūtānām
    रक्षणं सर्वभूतानाम्
    (sarvabhūtānām = Genitive (case of possession): "yonke izinto eziphilayo"; Gautamadharmasūtra X, 7)

  4. Imisebenzi eyinkimbinkimbi ye-Vaiśya:
    kṛṣivāṇijyapāśupālyakusīdam
    कृषिवाणिज्यपाशुपाल्यकुसीदम्
    (ngokuka-Gautamadharmasūtra X, 49)

  5. Imisebenzi ye-Śūdra:
    dvijātīnāṃ śuśrūṣā vārttā kārukuśīlavakarma ca.
    द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च
    (ngokuka-Kauṭilīya-Arthaśāstra 1.3.8.)
    Incazelo: dvijātīnām = Genitive (case of possession) plural ye-dvijāti (hloboza lapha: "ngokubhekisele kowabazalwe kabili"); kārukuśīlavakarma yi-Tatpuruṣa ene-Dvandva (kārukuśīlava) engqamulweni lokuqala. karma = Nom. sg. ye-karman n. "umsebenzi, ukusebenza, i-Karma" ku-root kṛ 8 U). Hloboza "umsebenzi / ukusebenza kwab... (Genitive)" (okuchazwe yi-Dvandva).

  6. kṛṣiḥ pāśupālyaṃ vāṇijyā ca vārttā.
    कृषिः पाशुपाल्यं वाणिज्या वार्त्ता ।
    (ngokwe-Kauṭilīya-Arthaśāstra 1.4.1.)

Teil der Tüpfli's Global Village Library