Oefening 59

Afb.: रावणः
(Afbeeldingsbron: Details)

---

A) Tekstanalyse

Vertaal de volgende tekst en bepaal alle daarin voorkomende werkwoordsvormen.

De vertaling is bewust houterig gelaten, om als vertaalhulp te dienen.

Vertaalhulp: vers 6: दिदृक्षते = desideratief van दृश्

Tekst uit: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie p. 127 e.v.

राक्षसेन्द्रस्ततो ऽभैषीदैक्षिष्ट परितः पुरम् । प्रातिष्ठिपच्च बोधार्थं कुम्भकर्णस्य राक्षसान् ॥१॥

Daarop vreesde de demonenvorst. Hij keek rondom in de stad en zond de Rākṣasas om Kumbhakarṇa¹ te wekken.
>
अभैषीत् - भी Aor. 4 P
ऐक्षिष्ट - ईक्ष् Aor. 5 Ā
प्रातिष्ठिपत् - प्र-स्था onregelmatig (zie Pāṇini 7.4.5) Aor. 3
>
1 Kumbhkarṇa, de broer van Rāvaṇa, ligt als straf voor zijn misdragingen in een voortdurende slaap

ते ऽभ्यगुर्भवनं तस्य सुप्तं चैक्षिषताथ तम् । व्याहार्षुस्तुमुलाञ्छब्दान्दण्डैश्चावधिषुर्द्रुतम् ॥२॥

Deze gingen naar diens huis en zagen deze slapend. Zij stieten tumultueuze geluiden uit en sloegen snel met stokken.
>
अभ्यगुर् - अभि-गा (voor इ) Aor. 1 P
अक्षिषत - ईक्ष् Aor. 5 Ā (3.pl.)
व्याहार्षुर् - वि-आ-हृ uitspreken, zeggen Aor. 4 P
अवधिषुर् - वध् (in plaats van हन्) Aor. 5

केशानलुञ्चिषुस्तस्य गजान्गात्रेष्वभिभ्रमन् । शीतैरभ्यषिचंस्तोयैरलातैश्चाप्यदम्भिषुः ॥३॥

Zij trokken aan zijn haren, lieten olifanten op zijn ledematen rondzwerven; zij besprenkelden hem met koud water en verwondden hem met vuur.
>
अलुञ्चिषुर् - लुञ्च् Aor. 5
अबिभ्रमन् - भ्रम् caus. Aor. 3
अभ्यषिचन् - सिच् Aor. 2
अदम्भिषुर् - दम्भ् Aor. 5

नखैरकर्तिषुस्तीक्ष्णैरदाङ्क्षुर्दशनैस्तथा । शितैरतौत्सुः शूलैश्च भेरीश्चावीवदञ्छुभाः ॥४॥

Ze sneden hem met scherpe nagels en beetten hem met de tanden, sloegen hem met scherpe sperers en lieten heldere trommelen klinken.
>
अकर्तिषुर् - कृत् Aor. 5
अदाङ्क्षुर् - दंश् Aor. 4
अतौत्सुर् - तुद् Aor. 4
अवीवदन् - वद् Kaus. Aor. 4

स तान्नाजीगणत्सर्वानिच्छयाबुद्ध च स्वयम् । अबूबुधत कस्मान्मामप्राक्षीच्च निशाचरान् ॥५॥

Hij lette op geen van deze, door eigen wil ontwaakte hij zelf en vroeg de nachtwandelaars: "Waarom hebben jullie mij gewekt?"
>
अजीगणत् - गण् 10 Aor. 3
अबुद्ध - बुध् Aor. 4 (naast अबोधि)
अबुबूधत - बुध् Kaus. Aor. 3 (2.pl.P)
अप्राक्षीत् - प्रछ् Aor. 4

ते ऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर । सो ऽस्नासीद्व्यलिपन्मांसमप्सासीद्वारुणीमपात् ॥६॥

Deze zeiden: "De koning verlangt je te zien, nachtwandelaar!" Hij bad, zalfde zich, slokte vlees naar binnen, dronk palmwijn;
>
अभाषिषत - भाष् Ā Aor. 5
अस्नासीत् - स्ना Aor. 6
व्यलिपत् - वि-लिप् Aor. 2
अप्सासीत् - प्सा Aor. 6
अपात् - पा Aor. 1

न्यवसिष्ट ततो द्रष्टुं रावणं प्रावृतद्गृहात् । राजायान्तं तमद्राक्षीदुदस्थाच्चेषदासनात् ॥७॥

Hij trok zich aan, daarna ging hij van huis weg om Rāvaṇa te zien. De koning zag hem komen en verhief zich een beetje van zijn zitplaats.
>
न्यवसिष्ट - नि-वस् 2Ā Aor. 5
प्रावृतत् - प्र-वृत् Ā Aor. 2 P (in de aorist ook P!)
अद्राक्षीत् - दृश् Aor. 4
उदस्थात् - उद्-स्था Aor. 1

अतुषत्पीठमासन्ने निरदिक्षच्च काञ्चनम् । अस्मेष्ट कुम्भकर्णो ऽल्पमुपाविक्षदथान्तिके ॥८॥

Hij was tevreden en wees hem een gouden stoel in de buurt aan. Kumbhkarṇa glimlachte een beetje en ging toen in de buurt zitten.
>
अतुषत् - तुष् Aor. 2
निरदिक्षत् - निर्-दिश् Aor. 7
अस्मेष्ट - स्मि Ā Aor. 4
उपाविक्षत् - उप-विश् Aor. 7

अवादीन्मां किमित्याह्वो राज्ञा च प्रत्यवादि सः । नाज्ञासीस्त्वं सुखी रामो यदकार्षीत्स रक्षसाम् ॥९॥

Hij sprak: "Waarom heb je mij geroepen?" Hem werd door de koning geantwoord: "Gij gelukkige hebt niet erkend wat Rāma de demonen heeft aangedaan.
>
अवादीत् - वद् Aor. 5
आह्वस् - आ-ह्वे Aor. 2
प्रत्यवादि - प्रति-वद् Passivaorist
अज्ञासीस् - ज्ञा Aor. 6
अकार्षीत् - कृ Aor. 4

उदतारीदुदन्वन्तं पुरं नः परितो ऽरुधत् । व्यद्योतिष्ट रणे शस्त्रैरनैषीद्राक्षसान्क्षयम् ॥१०॥

Hij heeft de oceaan overgestoken, onze stad rondom geblokkeerd, hij heeft in de strijd met snijwapens opgelicht, hij leidde de demonen naar vernietiging.
>
उदतारीत् - उद्-तॄ Aor. 5
अरुधत् - रुध् Aor. 2
व्यद्योतिष्ट - वि-द्युत् Aor. 5
अनैषीत् - नी Aor. 4

न प्रावोचमहं किंचित्प्रियं यावदजीविषम् । बन्धुस्त्वमर्चितः स्नेहान्मा द्विषो न वधीर्मम ॥११॥

Ik heb, zolang ik leefde, geen vleierij gezegd. Gij zijt mijn uit liefde vereerde verwant. Laat het niet na, mijn vijanden te doden!
>
प्रावोचम् - प्र-वच् Aor. 3
अजीविषम् - जीव् Aor. 5
वधीस् - वध् Injunktiv Aor. 5

वीर्यं मा न ददर्शस्त्वं मा न त्रास्थाः क्षतां पुरम् । तवाद्राक्ष्म वयं वीर्यं त्वमजैषीः पुरा सुरान् ॥१२॥

Verzuim het niet, je mannelijke kracht te tonen, verzuim het niet, de verwonde stad te redden! Wij hebben je mannelijke kracht gezien. Jij hebt vroeger de goden verslagen."
>
ददर्शस् - दृश् Caus. Injunctief Aor. 3
त्रास्थास् - त्रै Ā Injunctief. Aor. 4
अद्राक्ष्म - दृश् Aor. 4
अजैषीस् - जि Aor. 4

अवोचत्कुम्भकर्णस्तं वयं मन्त्रे ऽभ्यधाम यत् । न त्वं सर्वं तदश्रौषीः फलं तस्येदमागमत् ॥१३॥

Kumbhakarṇa sprak tot hem: "Wat wij bij het beraad uiteengezet hebben, op dit alles heb jij niet geluisterd. Dit is er als vrucht van gekomen."
>
अवोचत् - वच् Aor. 3
अभ्यधाम - अभि-धा Aor. 1
अश्रौषीस् - श्रु Aor. 4
आगमत् - आ-गम् Aor. 2

प्राज्ञवाक्यान्यवामामंस्था मूर्खवाक्येष्ववास्थिथाः । अध्यगीष्ठाश्च शास्त्राणि प्रत्यपत्था हितं न च ॥१४॥

Jij hebt de woorden der wijzen veracht, jij hebt je op woorden van dwazen verlaten, jij hebt de leerwerken bestudeerd en bent [desondanks] niet tot het heilzame gekomen.
>
अवामामंस्थास् - अव-मन् Aor. 4
अवास्थिथास् - अव-स्था Aor. 4
अध्यगीष्ठास् - अधि-इ (अधि-गा) Aor. 4
प्रत्यपत्थास् - प्रति-पद् Aor. 4

मूर्खास्त्वामववञ्चन्त ये विग्रहमचीकरन् । अभाणीन्माल्यवान्युक्तमक्षंस्थास्त्वं न तन्मदात् ॥१५॥

De dwazen, die de tweedracht veroorzaakten, hebben jou bedrogen. Mālyavant¹ sprak het juiste. Jij hebt hem niet vergeven vanwege jouw roes.
>
अववञ्चन्त - वञ्च् Caus. Aor. 3
अचीकरन् - कृ Aor. 3
अभाणीत् - भण् Aor. 5
अक्षंस्थास् - क्षम् Aor. 4
>
1 een Rākṣasa

राघवस्यामुषः कान्तामाप्तैरुक्तो न चार्पिपः । मा नानुभूः स्वकान्दोषान्मा मुहो मा रुषो ऽधुना ॥१६॥

Je hebt de geliefde van Raghunachkommen¹ gestolen. Hoewel het je door autoriteitspersonen gezegd werd, heb je haar niet teruggestuurd. Houd op met het niet waarnemen van jouw eigen fouten! Weer niet wanordelijk, woed nu niet!
>
अमुषस् - मुष् Aor. 2
आर्पि्पस् - ऋ Kaus. Aor. 3
अनुभूस् - अनु-भू Injunktiv Aor. 1
मुहस् - मुह् Injunktiv Aor. 2
रुषस् - रुष् Injunktiv Aor. 2
>
1 Rāma

तस्याप्यत्यक्रमीत्कालो यत्तदाहमवादिषम् । अघानिषत रक्षांसि परैः कोशांस्त्वमव्ययीः ॥१७॥

Voor wat ik je toen zei, is het juiste moment voorbij. De Rākṣasas werden door de vijanden gedood. Je hebt de schatten verloren.
>
अत्यक्रमीत् - क्रम् Aor. 5
अवादिषम् - वद् Aor. 5
अघानिषत - हन् Passivaorist 3.pl.
अव्ययीस् - व्यय् Aor. 5

संधानकारणां तेजो न्यगभूत्ते ऽकृथास्तथा । यत्त्वं वैराणि कोशं च सहदण्डमजिग्लपः ॥१८॥

Je macht, de grondslag voor een bondgenootschap, is verdwenen. Je hebt zo gehandeld dat je jouw legers en jouw schat samen met de politieke macht liet wegvagen."
>
अभूत् - भू Aor. 1
अकृथास् - कृ Aor. 4/1
अजिग्लपस् - ग्लै Kaus. Aor. 3

Afb.: रामस्य रावणेन युद्धः
(Bron afbeelding: Details)