Exercitatio 59

Fig.: रावणः
(Imaginis fontis: Detalia)

---

A) Textus analysisis

Textum sequentem vertite et omnes formas verborum in eo occurrentes determinate.

Versio deliberate aspera relicta est, ut auxilium translationis serviat.

Auxilium translationis: Versus 6: दिदृक्षते = Desiderativum ad दृश्

Textus ex: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathia p. 127f.

राक्षसेन्द्रस्ततो ऽभैषीदैक्षिष्ट परितः पुरम् । प्रातिष्ठिपच्च बोधार्थं कुम्भकर्णस्य राक्षसान् ॥१॥

Deinde princeps daemoniorum timuit. Circumspectavit in urbe et Rākṣasas misit, ut Kumbhakarṇam¹ evocarent.
>
अभैषीत् -  भी Aor. 4 P
ऐक्षिष्ट - ईक्ष् Aor. 5 Ā
प्रातिष्ठिपत् - प्र-स्था irregularis (vide Pāṇini 7.4.5) Aor. 3
>
1 Kumbhkarṇa, frater Rāvaṇae, poena pro malis factis suis in somno perpetuo iacet.

ते ऽभ्यगुर्भवनं तस्य सुप्तं चैक्षिषताथ तम् । व्याहार्षुस्तुमुलाञ्छब्दान्दण्डैश्चावधिषुर्द्रुतम् ॥२॥

Hi ad domum eius venerunt et eum dormientem viderunt. Sonitus tumultuosos ediderunt et celeriter baculis percusserunt.
>
अभ्यगुर् - अभि-गा (pro इ) Aor. 1 P
अक्षिषत - ईक्ष् Aor. 5 Ā (3.pl.)
व्याहार्षुर् - वि-आ-हृ pronuntiare, dicere Aor. 4 P
अवधिषुर् - वध् (pro हन्) Aor. 5

केशानलुञ्चिषुस्तस्य गजान्गात्रेष्वभिभ्रमन् । शीतैरभ्यषिचंस्तोयैरलातैश्चाप्यदम्भिषुः ॥३॥

Crines eius traxerunt, elephantos in membris suis errare passi sunt; eum aqua frigida asperserunt et ignibus vulneraverunt.
>
अलुञ्चिषुर् - लुञ्च् Aor. 5
अबिभ्रमन् - भ्रम् Caus. Aor. 3
अभ्यषिचन् - सिच् Aor. 2
अदम्भिषुर् - दम्भ् Aor. 5

नखैरकर्तिषुस्तीक्ष्णैरदाङ्क्षुर्दशनैस्तथा । शितैरतौत्सुः शूलैश्च भेरीश्चावीवदञ्छुभाः ॥४॥

Atque acutis unguibus eum secabant, dentibus mordentes, acutis hastis ferientes, et clara tympana sonare faciebant.
>
अकर्तिषुर् - कृत् Aor. 5
अदाङ्क्षुर् - दंश् Aor. 4
अतौत्सुर् - तुद् Aor. 4
अवीवदन् - वद् Caus. Aor. 4

स तान्नाजीगणत्सर्वानिच्छयाबुद्ध च स्वयम् । अबूबुधत कस्मान्मामप्राक्षीच्च निशाचरान् ॥५॥

Haec omnia non curavit; suo ipsius voluntate evigilavit et somnambulos interrogavit: "Cur me excitastis?"
>
अजीगणत् - गण् 10 Aor. 3
अबुद्ध - बुध् Aor. 4 (praeter अबोधि)
अबुबूधत - बुध् Caus. Aor. 3 (2.pl.P)
अप्राक्षीत् - प्रछ् Aor. 4

ते ऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर । सो ऽस्नासीद्व्यलिपन्मांसमप्सासीद्वारुणीमपात् ॥६॥

Haec dixerunt: "Rex te videre cupit, o somnambule!" Lavavit, unguentis se inxit, carnem devoravit, palmam vinum bibit;
>
अभाषिषत - भाष् Ā Aor. 5
अस्नासीत् - स्ना Aor. 6
व्यलिपत् - वि-लिप् Aor. 2
अप्सासीत् - प्सा Aor. 6
अपात् - पा Aor. 1

न्यवसिष्ट ततो द्रष्टुं रावणं प्रावृतद्गृहात् । राजायान्तं तमद्राक्षीदुदस्थाच्चेषदासनात् ॥७॥

Indutus est, deinde domo egressus est ut Rāvaṇam videret. Rex eum venientem vidit et paululum de sed sua surrexit.
>
न्यवसिष्ट - नि-वस् 2Ā Aor. 5
प्रावृतत् - प्र-वृत् Ā Aor. 2 P (in Aor. etiam P!)
अद्राक्षीत् - दृश् Aor. 4
उदस्थात् - उद्-स्था Aor. 1

अतुषत्पीठमासन्ने निरदिक्षच्च काञ्चनम् । अस्मेष्ट कुम्भकर्णो ऽल्पमुपाविक्षदथान्तिके ॥८॥

Ille contentus erat et ei sellam auream prope indicavit. Kumbhkarṇa paululum subrisit et deinde prope consedit.
>
अतुषत् - तुष् Aor. 2
निरदिक्षत् - निर्-दिश् Aor. 7
अस्मेष्ट - स्मि Ā Aor. 4
उपाविक्षत् - उप-विश् Aor. 7

अवादीन्मां किमित्याह्वो राज्ञा च प्रत्यवादि सः । नाज्ञासीस्त्वं सुखी रामो यदकार्षीत्स रक्षसाम् ॥९॥

Ille dixit: "Cur me vocavisti?" Ei a rege responsum est: "O felix, non cognovisti quid Rāma daemonibus fecerit.
>
अवादीत् - वद् Aor. 5
आह्वस् - आ-ह्वे Aor. 2
प्रत्यवादि - प्रति-वद् Aoristus Passivi
अज्ञासीस् - ज्ञा Aor. 6
अकार्षीत् - कृ Aor. 4

उदतारीदुदन्वन्तं पुरं नः परितो ऽरुधत् । व्यद्योतिष्ट रणे शस्त्रैरनैषीद्राक्षसान्क्षयम् ॥१०॥

Ille oceanum transiit, urbem nostram undique interclusit, in proelio armis acutis fulsit, daemones ad internecionem duxit.
>
उदतारीत् - उद्-तॄ Aor. 5
अरुधत् - रुध् Aor. 2
व्यद्योतिष्ट - वि-द्युत् Aor. 5
अनैषीत् - नी Aor. 4

न प्रावोचमहं किंचित्प्रियं यावदजीविषम् । बन्धुस्त्वमर्चितः स्नेहान्मा द्विषो न वधीर्मम ॥११॥

Quamdiu vixi, nullam adulationem dixi. Tu es meus cognatus amore colendus. Noli omittere hostes meos occidere!
>
प्रावोचम् - प्र-वच् Aor. 3
अजीविषम् - जीव् Aor. 5
वधीस् - वध् Iniunctivus Aor. 5

वीर्यं मा न ददर्शस्त्वं मा न त्रास्थाः क्षतां पुरम् । तवाद्राक्ष्म वयं वीर्यं त्वमजैषीः पुरा सुरान् ॥१२॥

Ne desistas virtutem tuam ostendere, ne desistet urbem vulneratam servare! Virtutem tuam vidimus. Prius deos viceris."
>
ददर्शस् - दृश् Kaus. Injunctivus Aoristus 3
त्रास्थास् - त्रै Ā Injunctivus. Aoristus 4
अद्राक्ष्म - दृश् Aoristus 4
अजैषीस् - जि Aoristus 4

अवोचत्कुम्भकर्णस्तं वयं मन्त्रे ऽभ्यधाम यत् । न त्वं सर्वं तदश्रौषीः फलं तस्येदमागमत् ॥१३॥

Kumbhakarṇa dixit ad eum: "Quod in consilio proposuimus, hoc omne non audisti. Hoc ut fructus inde venit.
>
अवोचत् - वच् Aoristus 3
अभ्यधाम - अभि-धा Aoristus 1
अश्रौषीस् - श्रु Aoristus 4
आगमत् - आ-गम् Aoristus 2

प्राज्ञवाक्यान्यवामामंस्था मूर्खवाक्येष्ववास्थिथाः । अध्यगीष्ठाश्च शास्त्राणि प्रत्यपत्था हितं न च ॥१४॥

Verba sapientium contempsisti, verba stultorum secutus es, libros didicisti et [tamen] ad salutem non pervenisti.
>
अवामामंस्थास् - अव-मन् Aoristus 4
अवास्थिथास् - अव-स्था Aoristus 4
अध्यगीष्ठास् - अधि-इ (अधि-गा) Aoristus 4
प्रत्यपत्थास् - प्रति-पद् Aoristus 4

मूर्खास्त्वामववञ्चन्त ये विग्रहमचीकरन् । अभाणीन्माल्यवान्युक्तमक्षंस्थास्त्वं न तन्मदात् ॥१५॥

Stulti, qui discordiam moverunt, te decipere. Mālyavant¹ dixit quod conveniebat. Non ei ignovisti propter ebrietatem tuam.
>
अववञ्चन्त - वञ्च् Kaus. Aoristus 3
अचीकरन् - कृ Aoristus 3
अभाणीत् - भण् Aoristus 5
अक्षंस्थास् - क्षम् Aoristus 4
>
1 Rākṣasa

राघवस्यामुषः कान्तामाप्तैरुक्तो न चार्पिपः । मा नानुभूः स्वकान्दोषान्मा मुहो मा रुषो ऽधुना ॥१६॥

Amatam stirpis Raghu¹ surripuisti. Quamquam tibi hoc ab auctoritatis personis dictum est, eam non remisisti. Desine tuos ipsos errores non animadvertere! Ne confusus esto, nunc ne irascaris!
>
अमुषस् - मुष् Aor. 2
आर्पि्पस् - ऋ Caus. Aor. 3
अनुभूस् - अनु-भू Injunctivus Aor. 1
मुहस् - मुह् Injunctivus Aor. 2
रुषस् - रुष् Injunctivus Aor. 2
>
1 Rāma

तस्याप्यत्यक्रमीत्कालो यत्तदाहमवादिषम् । अघानिषत रक्षांसि परैः कोशांस्त्वमव्ययीः ॥१७॥

Ei rei, quam tibi tunc dixi, tempus idoneum praeteriit. Rākṣasas ab hostibus interfecti sunt. Thesauros amisisti.
>
अत्यक्रमीत् - क्रम् Aor. 5
अवादिषम् - वद् Aor. 5
अघानिषत - हन् Aoristus passivi 3.pl.
अव्ययीस् - व्यय् Aor. 5

संधानकारणां तेजो न्यगभूत्ते ऽकृथास्तथा । यत्त्वं वैराणि कोशं च सहदण्डमजिग्लपः ॥१८॥

Vis tua, fundamentum foederis, elanguit. Ita egisti, ut exercitus tuos thesaurumque tuum una cum potestate politica tabescere sineres."
>
अभूत् - भू Aor. 1
अकृथास् - कृ Aor. 4/1
अजिग्लपस् - ग्लै Caus. Aor. 3

Fig.: रामस्य रावणेन युद्धः
(Fons imaginis: Details)