Oefening 59

Afbeelding: रावणः
(Beeldbron: Details)

---

A) Tekstanalyse

Vertaal de volgende tekst en bepaal alle daarin voorkomende werkwoordsvormen.

De vertaling is bewust wat houterig gelaten om als vertaalhulp te dienen.

Vertaalhulp: Vers 6: दिदृक्षते = Desideratief op दृश्

Tekst uit: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie blz. 127v.

राक्षसेन्द्रस्ततो ऽभैषीदैक्षिष्ट परितः पुरम् । प्रातिष्ठिपच्च बोधार्थं कुम्भकर्णस्य राक्षसान् ॥१॥

Daarop vreesde de demonenvorst. Hij keek rond in de stad en stuurde de Rākṣasas om Kumbhakarṇa¹ te wekken.
>
अभैषीत् - भी Aor. 4 P
ऐक्षिष्ट - ईक्ष् Aor. 5 Ā
प्रातिष्ठिपत् - प्र-स्था onregelmat. (zie Pāṇini 7.4.5) Aor. 3
>
1 Kumbhkarṇa, de broer van Rāvaṇa, ligt als straf voor zijn misdaad in een permanente slaap.

ते ऽभ्यगुर्भवनं तस्य सुप्तं चैक्षिषताथ तम् । व्याहार्षुस्तुमुलाञ्छब्दान्दण्डैश्चावधिषुर्द्रुतम् ॥२॥

Deze gingen naar zijn huis en zagen hem slapend. Ze maakten tumultueuze geluiden en sloegen snel met stokken.
>
अभ्यगुर् - अभि-गा (voor इ) Aor. 1 P
अक्षिषत - ईक्ष् Aor. 5 Ā (3.fl.)
व्याहार्षुर् - वि-आ-हृ uitspreken, zeggen Aor. 4 P
अवधिषुर् - वध् (in plaats van हन्) Aor. 5

केशानलुञ्चिषुस्तस्य गजान्गात्रेष्वभिभ्रमन् । शीतैरभ्यषिचंस्तोयैरलातैश्चाप्यदम्भिषुः ॥३॥

Ze trokken aan zijn haren, lieten olifanten over zijn ledematen ronddolen; ze besproeiden hem met koud water en verwondde hem met vuur.
>
अलुञ्चिषुर् - लुञ्च् Aor. 5
अबिभ्रमन् - भ्रम् Kaus. Aor. 3
अभ्यषिचन् - सिच् Aor. 2
अदम्भिषुर् - दम्भ् Aor. 5

नखैरकर्तिषुस्तीक्ष्णैरदाङ्क्षुर्दशनैस्तथा । शितैरतौत्सुः शूलैश्च भेरीश्चावीवदञ्छुभाः ॥४॥

Hulle hom met skerp naels afgesny en het hom met die tande gebite, hulle het hom met skerp spiese geslaan en helder trommels laat klink.
>
अकर्तिषुर् - कृत् Aor. 5
अदाङ्क्षुर् - दंश् Aor. 4
अतौत्सुर् - तुद् Aor. 4
अवीवदन् - वद् Kaus. Aor. 4

स तान्नाजीगणत्सर्वानिच्छयाबुद्ध च स्वयम् । अबूबुधत कस्मान्मामप्राक्षीच्च निशाचरान् ॥५॥

Hy het almal daarvan geïgnoreer; uit sy eie wil het hy self ontwaak en die droomwandelaars gevra: "Hoekom het julle my gewek?"
>
अजीगणत् - गण् 10 Aor 3
अबुद्ध - बुध् Aor. 4 (naas अबोधि)
अबुबूधत - बुध् Kaus. Aor. 3 (2.pl.P)
अप्राक्षीत् - प्रछ् Aor. 4

ते ऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर । सो ऽस्नासीद्व्यलिपन्मांसमप्सासीद्वारुणीमपात् ॥६॥

Hulle het gesê: "Die koning is begeerlik om jou te sien, droomwandelaar!" Hy het gebad, hom ingesmeer en vleis verorber; hy het palmwyn gedrink;
>
अभाषिषत - भाष् Ā Aor. 5
अस्नासीत् - स्ना Aor. 6
व्यलिपत् - वि-लिप् Aor. 2
अप्सासीत् - प्सा Aor. 6
अपात् - पा Aor. 1

न्यवसिष्ट ततो द्रष्टुं रावणं प्रावृतद्गृहात् । राजायान्तं तमद्राक्षीदुदस्थाच्चेषदासनात् ॥७॥

Hy het hom aange trek en toe van huis af weggegaan om Rāvaṇa te sien. Die koning het hom kom sien en het 'n bietjie van sy sitplek opgestaan.
>
न्यवसिष्ट - नि-वस् 2Ā Aor. 5
प्रावृतत् - प्र-वृत् Ā Aor. 2 P (in die Aor. ook P!)
अद्राक्षीत् - दृश् Aor. 4
उदस्थात् - उद्-स्था Aor. 1

अतुषत्पीठमासन्ने निरदिक्षच्च काञ्चनम् । अस्मेष्ट कुम्भकर्णो ऽल्पमुपाविक्षदथान्तिके ॥८॥

Hy was tevrede en het het hom 'n goue stoel naby aangewys. Kumbhkarṇa het effens gelag en toe naby gaan sit.
>
अतुषत् - तुष् Aor. 2
निरदिक्षत् - निर्-दिश् Aor. 7
अस्मेष्ट - स्मि Ā Aor. 4
उपाविक्षत् - उप-विश् Aor. 7

अवादीन्मां किमित्याह्वो राज्ञा च प्रत्यवादि सः । नाज्ञासीस्त्वं सुखी रामो यदकार्षीत्स रक्षसाम् ॥९॥

Hy het gesê: "Hoekom het jy my laat roep?" Die koning het vir hom geantwoord: "Jy, gelukkige een, het nie besef wat Rāma aan die demone gedoen het.
>
अवादीत् - वद् Aor. 5
आह्वस् - आ-ह्वे Aor. 2
प्रत्यवादि - प्रति-वद् Passivaorist
अज्ञासीस् - ज्ञा Aor. 6
अकार्षीत् - कृ Aor. 4

उदतारीदुदन्वन्तं पुरं नः परितो ऽरुधत् । व्यद्योतिष्ट रणे शस्त्रैरनैषीद्राक्षसान्क्षयम् ॥१०॥

Hy het die oseaan oorgesteek, ons stad rondom geblokkeer, hy het in die stryd met skerp wapens geskitter, hy het die demone na vernietiging gelei.
>
उदतारीत् - उद्-तॄ Aor. 5
अरुधत् - रुध् Aor. 2
व्यद्योतिष्ट - वि-द्युत् Aor. 5
अनैषीत् - नी Aor. 4

न प्रावोचमहं किंचित्प्रियं यावदजीविषम् । बन्धुस्त्वमर्चितः स्नेहान्मा द्विषो न वधीर्मम ॥११॥

Ek het, terwyl ek geleef het, geen slegte woord gesê nie. Jy is my geliefde familielid. Moenie ophou om my vyande te verslaan nie!
>
प्रावोचम् - प्र-वच् Aor. 3
अजीविषम् - जीव् Aor. 5
वधीस् - वध् Injunktiv Aor. 5

वीर्यं मा न ददर्शस्त्वं मा न त्रास्थाः क्षतां पुरम् । तवाद्राक्ष्म वयं वीर्यं त्वमजैषीः पुरा सुरान् ॥१२॥

"Moenie moed verloor nie, toon jou manlikheid, moenie versuim om die beleërde stad te red nie! Ons het jou moed gesien. Jy het vroeër die gode verslaan."
>
ददर्शस् - दृश् Kaus. Injunktiv Aor. 3
त्रास्थास् - त्रै Ā Injunktiv. Aor. 4
अद्राक्ष्म - दृश् Aor. 4
अजैषीस् - जि Aor. 4

अवोचत्कुम्भकर्णस्तं वयं मन्त्रे ऽभ्यधाम यत् । न त्वं सर्वं तदश्रौषीः फलं तस्येदमागमत् ॥१३॥

Kumbhakarṇa het vir hom gesê: "Wat ons in die beraadslaging verduidelik het, na niks daarvan het jy geluister nie. Dit het nou die vrug daarvan geword.
>
अवोचत् - वच् Aor. 3
अभ्यधाम - अभि-धा Aor. 1
अश्रौषीस् - श्रु Aor. 4
आगमत् - आ-गम् Aor. 2

प्राज्ञवाक्यान्यवामामंस्था मूर्खवाक्येष्ववास्थिथाः । अध्यगीष्ठाश्च शास्त्राणि प्रत्यपत्था हितं न च ॥१४॥

Jy het die woorde van die wyses verag, jy het op die woorde van dwase vertrou, jy het die leerstellings bestudeer en tog nie tot die heilsame gekom nie.
>
अवामामंस्थास् - अव-मन् Aor. 4
अवास्थिथास् - अव-स्था Aor. 4
अध्यगीष्ठास् - अधि-इ (अधि-गा) Aor. 4
प्रत्यपत्थास् - प्रति-पद् Aor. 4

मूर्खास्त्वामववञ्चन्त ये विग्रहमचीकरन् । अभाणीन्माल्यवान्युक्तमक्षंस्थास्त्वं न तन्मदात् ॥१५॥

Die dwase wat die twis veroorsaak het, het jou mislei. Mālyavant¹ het gepraat wat gepas was. Jy het hom nie vergewe nie vanweë jou dronkenskap.
>
अववञ्चन्त - वञ्च् Kaus. Aor. 3
अचीकरन् - कृ Aor. 3
अभाणीत् - भण् Aor. 5
अक्षंस्थास् - क्षम् Aor. 4
>
1 'n Rākṣasa

राघवस्यामुषः कान्तामाप्तैरुक्तो न चार्पिपः । मा नानुभूः स्वकान्दोषान्मा मुहो मा रुषो ऽधुना ॥१६॥

Jy het die geliefde van Raghunachkommen¹ gesteel. Alhoewel dit jou deur gesaghebbendes gesê is, het jy haar nie terug gestuur nie. Hou op om jou eie foute nie te besef nie! Wees nie verwar, woed nou nie!
>
अमुषस् - मुष् Aor. 2
आर्पि्पस् - ऋ Kaus. Aor. 3
अनुभूस् - अनु-भू Injunktiv Aor. 1
मुहस् - मुह् Injunktiv Aor. 2
रुषस् - रुष् Injunktiv Aor. 2
>
1 Rāma

तस्याप्यत्यक्रमीत्कालो यत्तदाहमवादिषम् । अघानिषत रक्षांसि परैः कोशांस्त्वमव्ययीः ॥१७॥

Vir wat ek jou destyds gesê het, is die regte tyd verby. Die Rākṣasas is deur die vyande doodgemaak. Jy het die skatte verloor.
>
अत्यक्रमीत् - क्रम् Aor. 5
अवादिषम् - वद् Aor. 5
अघानिषत - हन् Passivaorist 3.pl.
अव्ययीस् - व्यय् Aor. 5

संधानकारणां तेजो न्यगभूत्ते ऽकृथास्तथा । यत्त्वं वैराणि कोशं च सहदण्डमजिग्लपः ॥१८॥

Jou mag, die grondslag vir 'n bondgenootskap, is verdwyn. Jy het so gehandel dat jy jou leërs en jou skat saam met die politieke mag laat verdwyn het."
>
अभूत् - भू Aor. 1
अकृथास् - कृ Aor. 4/1
अजिग्लपस् - ग्लै Kaus. Aor. 3

Afb.: रामस्य रावणेन युद्धः
(Beeldbron: Details)