Lektion 46

46.1. Bildung der Verbalformen der 2. Person (मध्यमः) Perfekt (लिट्)

46.1.1. Endungen

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Perfektendungen	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
	-tha	-a

Beachten Sie, dass die Endung -- meistens aber nicht die Form! -- der 2.pl.P mit der der 1. und 3.sg.P übereinstimmt.

Vor -tha tritt bei den meisten Wurzeln auf -ṛ kein Bindevokal -i-. Bei manchen Wurzeln ist vor -tha das -i- fakultativ.

46.1.2. Lautveränderung der Endung -dhve

Die Endung -dhve muss im Perfekt durch -ḍhve ersetzt werden, wenn ein wurzelhaftes -u oder -ṛ unmittelbar vorangeht. Diese Ersetzung kann wahlweise nach dem Bindevokal -i- erfolgen, wenn diesem ein Halbvokal oder h unmittelbar vorangeht.

46.1.3. Perfekt Typ I: keine Stammabstufung

Verben, die diesem Typ folgen:

• Konsonant-Langvokal-Konsonant
• Konsonant-Vokal-Konsonant-Konsonant
• a-Konsonant(-Konsonant)
• ā-Konsonant

1.sg.P = 3.sg.P = 2.pl.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Perfekt Typ II: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)i/u/ṛ/ḷ-Konsonant

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P fakultativ अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfekt Typ III: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe

46.1.5.1. Perfekt Typ IIIa: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)i/ī/u/ū
• (Konsonant-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfekt Typ IIIb: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe, schwacher Stamm Hochstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfekt Typ IV: Wurzeln auf -ā / -ai

• Schwacher Stamm:
  • vor Konsonant: Tiefstufe-i
  • vor Vokal: Tiefstufe-ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekt Typ V: Konsonant-a-Konsonant

46.1.7.1. Perfekt Typ Va: Konsonant-a-Konsonant, schwacher Stamm Tiefstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

1. gam "gehen"
2. han (»ghan) "erschlagen"
3. jan "geboren werden"
4. vac "sprechen"
5. vad "sprechen"
6. yaj "opfern"
7. u.a.

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Perfekt Typ Vb: Konsonant-a-Konsonant, Anfangskonsonant kein Guttural, Aspirat, h, Schwacher Stamm ohne Reduplikation, mit -e-

Die 2.sg.P. wird vom schwachen Stamm gebildet, wenn der Bindevokal -i- antritt.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfekt Typ Vc: Konsonant-a-Konsonant, schwacher Stamm Hochstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

• Alle übrigen Wurzeln mit mittlerem -a-

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Besondere Perfekt-Bildungen

विद् 2P präsentisches Perfekt

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Periphrastisches Perfekt (अनुप्रयोगलिट्)

Das periphrastische Perfekt wird gebildet von:

• abgeleiteten Verbalstämme (Kausativ, Desiderativ, Frequentativ, Denominativa), insbesondere Kausativ
• Wurzeln, die mit langem Vokal (ausser ā) beginnen
• Wurzeln: Vokal (ausser a-)-Konsonant-Konsonant
• einigen anderen
• bei einigen Wurzeln können beide Perfekte optionell gebildet werden: uṣ "brennen", vid "wissen", jāgṛ "wachen", daridrā "arm sein"
• bei folgende Wurzeln  können beide Perfekte optionell gebildet werden und auch das periphrastische Perfekt ist redupliziert, und zwar mit der Reduplikationssilbe des Präsensstamms:
  • bhī "sich fürchten"
  • bhṛ "tragen"
  • hu "opfern"
  • hrī "sich schämen"

बन्ध् Kausativ

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Wortliste

सम 3: gleich, eben, ähnlich

davon:
समम् Adv.: in gleicher Weise, zugleich (तृतीयया), gleichmässig
समता f.: Gleichmut
विषम 3: ungleich, uneben, böse

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : ergreifen, packen, fassen

Perf Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus.ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
davon:
ग्रह m.: Greifen, Greifer, Krokodil, Wandelstern
नवग्रह m.: die neun Wandelsterne (nicht Planeten!) (s. Basham, Wonder S. 493):

1. सूर्यः = Sonne
2. चन्द्रः = Mond
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Merkur
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturn
8. राहुः
9. केतुः

Zu राहु und केतु siehe:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra : Einführung und Überblick. -- 10. Sakramente und Übergangsriten (samskara). -- Anhang C: Rahu und Ketu, die unsichtbaren Wandelsterne . -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Abb.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Bildquelle: Details)

Abb.: बुधः, बृहस्पतिः
(Bildquelle: Details)

Abb.: शुक्रः, शनिः
(Bildquelle: Details)

Abb.: राहुः, केतुः
(Bildquelle: Details)

तुष् 4P तुष्यति : sich zufrieden geben, zufrieden sein mit (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Kaus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : sich beugen, sich verbeugen, sich neigen, sich verneigen

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Kaus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Abb.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Bildquelle: Details)

रुह् 1P रोहति : ersteigen, besteigen

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Abb.: अश्वरोहकः
(Bildquelle: Details)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : rufen, herbeirufen

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Kaus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Abb.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Bildquelle: Details)

1 महामात्र m. "Mahout"; चरिष्णु 3 "beweglich", दूरशब्द m. "Ferngespräch, Fernsprecher" » चरिष्णुदूरशब्द "Mobiltelefon" (Wortbildung: A. Payer)

विभ्रम m.: das Hin- und Hergehen

भ्रंश m.: das Entfallen

श्रम् 4P श्राम्यति : sich abmühen, müde werden

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
davon:
आश्रम m.n.

Abb.: श्रान्तः
(Bildquelle: Details)

श्रि 1U श्रयति : lehnen, sich anlehnen, Halt finden, sich zu jemandem begeben (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Kaus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : anhängen, sich heften an (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
davon:
सङ्ग m.: das Anhängen an, Berührung mit (तृतीयया)

Abb.: सङ्गः
(Bildquelle: Details)

द्रु 1P द्रवति : laufen, eilen

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : umherirren, umherstreifen

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
davon:
विभ्रम m.: Umherirren, Verwirrung, Irrtum

लम्ब् 1Ā लम्बते : herabhängen von (सप्तम्या), hängen an (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Kaus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Abb.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Bildquelle: Details)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : sich hängen an (द्वितीयया)

यदि Konjunktion:  wenn

भू + परि 1P परिभवति : einkreisen, bemeistern, besiegen

PPP परिभूत 3: besiegt, gedemütigt, erniedrigt

नि Präverb: niederwärts, hinunter, hinein, rückwärts

z.B.
सद् + नि 1P निषीदति : sich niedersetzen

भोस् Vokativpartikel: Ausruf der Anrede, z.B.: he, heda, oh, ei, hallo, hi! oft nicht zu übersetzen. Dieser Partikel hat einen Spezialsandhi: vor allen stimmhaften Lauten, lautet er भो.

Abb.: भोः
(Bildquelle: Details)

46.3. Übung

A) Bestimmen und übersetzen Sie folgende Formen:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Übersetzen Sie:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः
संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो
बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Abb.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Bildquelle: Details)